FILOLOGIJA / LINGVISTIKA

„Pre nekoliko godina kružila je beogradskim više-manje književnim krugovima jedna velika karta posetnica, na čijoj sredini stajalo je krupnim slovima napisano: Dis.” Ovako glasi prva rečenica Skerlićevog teksta o Utopljenim dušama, jednog od najčuvenijih kritičarskih „promašaja” u istoriji naše književnosti.

Pa ipak, gotovo neobjašnjivo samonikla, Disova poezija po svemu je ravnopravna sa poezijom najvećih pesnika evropske modernističke tradicije. Potonje generacije čitalaca, književnih kritičara i istoričara u Disovoj poeziji prepoznale su prvorazrednu modernu vrednost, a njeno otvaranje ka metafizičkim kvalitetima, vizijama, podsvesnim sadržajima i mogućnostima koje stoje s one strane plana realnosti, njena nova muzikalnost i iracionalistička „proširenja” u doživljaju sveta umnogome su odredili dalje pravce i tokove srpskog pesništva.

Ovaj izbor uključuje i pesme iz druge pesnikove zbirke, Mi čekamo cara, kao i izvestan broj ranih i neobjavljenih pesama, koje ukrupnjuju i zaokružuju sliku Disovog pesničkog iskustva i pravaca kojima se ono, u zavisnosti od svakovrsnih mučnih i nepovoljnih životnih i istorijskih okolnosti, kretalo od samog svog početka – slike pada u život iz „Tamnice” – preko izmicanja jave pred pogledom iz pesmama „Možda spava” i „Nirvana”, pa sve do samotničkih, ratom i razdvojenošću od porodice preobraženih tama poznih pesama.

Kada se pomene ime Vladislava Petkovića Disa, uvek se tu negde, u pozadini, pojavljuje i Jovan Skerlić. U srpskoj literaturi oni su nerazdvojni. Naravno, ravnoteža je danas uspostavljena. Ako je Disov ulazak u literaturu „onemogućavala" Skerlićeva kritika, onda je Skerlićevo lagodno prisustvo u literaturi (kao jednog od najvećih srpskih kritičara) ozbiljno uzdrmalo Disovo postojanje. Kad se kaže „postojanje", misli se na to da Disa danas ne zaobilaze ni književna istorija, niti bilo koja antologija srpske poezije.