JEZIK I KNJIŽEVNOST

Zbirka „Naličja” donosi mozaik aforizama, misli i pesama koje preispituju svet iz drugačije perspektive. Kroz igru reči, oštru ironiju i duboku refleksiju, autorka se bavi suštinom ljudske prirode, ljubavi, svakodnevnih paradoksa i unutrašnjim dilemama. Zbirka se simbolično oslanja na ideju naličja – onoga što se krije iza vidljive stvarnosti, ali i na pluralnost iskustava koja oblikuju autorkinu, a samim tim i našu percepciju sveta.

„Naličja” Zorke Matković je knjiga svih naših lica, slabosti, celog bića, u stihu i aforizmima. U njoj je lirski subjekat ogoljen do slabosti, pa skriven, gotovo zatrpan u rudniku pred gresima i obestima spoljašnjih meteža, košmara i laži. U Naličju se i buntovno traga za srećom, angažovano buni protiv svakodnevnog, podsvesnog, poganog, sumnja se i dvoumi. Lirika prati molski, metafizički takt ljubavi, srođenosti sa sveznajućom noći, odbija zemaljsko, podzemno rudarenje po njegovom i po sopstvenom životu, želi da doživi stotu i sreću ne shvata olako, kao mnogi koji je kače i ističu tek u vidu amblema. - Aleksandra Mihajlović

Pred nama je knjiga koja sadrži tri neverovatne životne priče i romansirane biografije heroja koji su široj javnosti gotovo i nepoznati. U pitanju su Ignjat Кirhner, Petar Marinović i Strahinja Ban Nušić.

Od odvažnog oficira koji se borio protiv austrougarskih snaga tokom hrabre odbrane Beograda 1915. godine, preko smelih podviga pilota koji je poleteo u nebo sa francuskom avijacijom, do prkosnog stava sina poznatog dramaturga, koji se hrabro borio u Đačkom bataljonu 1.300 kaplara, svako poglavlje se odvija filmskim intenzitetom, prenoseći čitaoce u srž radnje.

Prateći sudbine ovih vojnika upoznajemo ih kao „vitezove bez mane i straha”, koji se po hrabrosti i vrlinama mogu porediti sa junacima iz naših epskih pesama. Svojom hrabrošću i odlučnošću, iskovali su put prkosa i pobede, oličavajući samu suštinu ponosa i časti koji krasi naš narod. Кroz pedantno istraživanje i uzbudljivo pripovedanje, ova knjiga oživljava izuzetna dela trojice vojnika, preplićući njihova individualna putovanja u tapiseriju hrabrosti, patriotizma, drugarstva i požrtvovanja.

U osnovi celog istraživanja nalazi se stav humaniste, vernika, ali i naučnika da „svaki zločin zaslužuje osudu, svaka žrtva zaslužuje dostojan pomeni svaki humani postupak zaslužuje da bude istaknut i pohvaljen”.

Knjiga Odnosi pravoslavih hrišćana i muslimana u Bosni i Hercegovini u Drugom svetskom ratu na mnogo načina proširuje naša saznanja o stradanju srpskog stanovništva u Drugom svetskom ratu i složenom odnosu pravoslavnog i muslimanskog življa na prostoru Bosne i Hercegovine. U pitanju su svedočenja pravoslavnog stanovništva iz 40 srezova data u periodu omeđenom 1941. i 1944. godinom, iskazi stanovnika 21 sela i jedne opštine pribrani 1942. godine i izjave parohijana iz 92 parohije i 3 manastira date 1947. godine, sabrane na prostoru Mitropolije dabrobosanske i banjalučke, zvorničko-tuzlanske, zahumsko-hercegovačke i bihaćko-petrovačke eparhije.

Ova publikacija svojim sadržajem odbacuje ustaljene stereotipe i paušalne ocene, tako rasprostranjene danas, koji generalizuju odnose i teško istorijsko iskustvo pravoslavnih hrišćana i muslimana u ratnim godinama, gde ih svode samo na jednu istorijsku dimenziju. - Akademik Ljubodrag Dimić

Кnjigu Julijin balkon s pogledom na slobodu čini nekoliko istoriografskih radova o stvarnim, izuzetnim, a nepoznatim Srpkinjama koje su rođene u XIX veku: dr Milica Bogdanović, Anka Dimitrijević, dr Marija Vučetić Prita, Isidora Sekulić, dr Julija Hlapec Đorđević i sedam poslanica na Velikoj narodnoj skupštini u Novom Sadu 1918. godine.

Tok priča u knjizi prati, ili otkriva, uspon XIX veka, u kome su ove neobične žene, rođene na teritoriji Austrougarskog carstva, ostvarujući sebe – pomerale granice i krčile put. Težnja celokupnog dela je da junakinje priča postavi na zasluženi pijadestal istorije i otrgne ih od zaborava.

Njihove biografije donose i pogled na različite ideje (političke, verske, nacionalne, demokratske, ekonomske, feminističke, socijalne, kulturne), od onih koje se samo naslućuju, do jasnih i glasnih stavova.

Ova knjiga je namenjena široj čitalačkoj javnosti, i ne predstavlja uskostručno delo, premda su ovi radovi nastali od arhivskih izvora, predstavljeni na naučnim skupovima i objavljeni u zbornicima ili časopisima. Autorka piše dopadljivim stilom koji je protkan intelektualnim zapažanjima i zasnovan na istorijskim podacima, dok je istovremeno utkan i sentiment jednog knjiženog dela. Zato su tekstovi ustrojeni tako da istovremeno budu laki za čitanje i da doprinose afirmaciji novih saznanja kod čitalaca.

Pred nama je knjiga koja opisuje i analizira jedan od najvažnijih događaja u istoriji ruskog i srpskog naroda u toku 20. veka: dolazak ruske emigracije u Srbiju, odnosno Кraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca.

Izbegli Rusi ostavili su upečatljiv trag u prosveti, arhitekturi, zdravstvu, avijaciji, graditeljstvu, duhovnom i društvenom životu u gradovima u kojima su se doselili. Skoro da nema oblasti u kojoj nisu ostvarili značajna postignuća. Oni su dali nemerljiv doprinos preporodu Srbije nakon Prvog svetskog rata i brojnih stradanja. Carski Rusi su tako došli kao melem na ranu razorenom srpskom biću, a sa sobom su poneli knjige, umetničke predmete, važne porodične relikvije i ljubav prema domovini.

Cilj ove knjige je da otrgne od zaborava taj jedinstven događaj iz novije ruske i srpske istorije, da ga prikaže sa one ljudske strane, kako su živeli i kakav su trag ostavili na razvoj srpske kulture, države i društva. Pažnja je posvećena sećanju na veliki izbeglički egzodus i jedinstven primer prijateljstva ruskog i srpskog naroda u najtežim trenucima istorije.
Štampanje ove publikacije se poklopilo sa stogodišnjicom od završetka dolaska bele emigracije na ove prostore, čime se obeležio ovaj značajan jubilej.

Delićeva monografska studija pod naslovom „Srpski Rusi” pojavljuje se u pravo vreme, obimnog i razumljivog sadržaja, radi današnjeg shvatanja vremena u kojem se nalazimo i koje traje. Ova izuzetno značajna i vredna istorijska studija prožima tako dug, a istomah kratak vremenski prostor ispunjen velikim i, pre svega, ljudskim žrtvama. - Dr Žarko Dimić