PRIRODNE NAUKE

Nešto o Gornjoj Moravi / Ivan Stepanovič Jastrebov. Izmornik / Milojko V. Veselinović. Gornja Morava i Izmornik / Atanasije Urošević. Katolička župa Crna Gora u južnoj Srbiji (Letnička župa) / Atanasije Urošević. Novobrdska Kriva Reka : antropogeografska ispitivanja / Atanasije Urošević. Gnjilane / Atanasije Urošević. Kačanička klisura : antropogeografska ispitivanja / Jovan F. Trifunoski. Kačanik / Atanasije Urošević. Pregled stanovništva u Moravi / Jovan Cvijić. Izvod iz rezultata antropogeografskih proučavanja Kosovskog pomoravlja i Kačaničke klisure / Milovan Radovanović.

Pod Starom Srbijom i Makedonijom, odnosno Južnom Srbijom, podrazumevamo u užem smislu one predele koji su posle balkanskih ratova oslobođeni od petovekovnog turskog ropstva i Bukureškim mirom, 1913. godine, prisajedinjeni Kraljevini Srbiji i Kraljevini Crnoj Gori. To su oblasti u dolinama Lima, Ibra i Raške, zatim Metohija, Kosovo i Vardarska Makedonija. Namera nam je da u ovoj knjizi Biblioteke „Koreni“ saberemo najznačajnije antropogeografske radove, napisane pre Drugog svetskog rata, koji ovaj prostor sagledavaju kao celinu, s ciljem da ona bude uvod u naredne knjige ove biblioteke koje će biti posvećene posebnim predeonim celinama Stare Srbije. Ovo je pre svega važno zbog prezentovanja rezultata istraživanja i zapažanja Jovana Cvijića, koji je prvi sistematski pristupio proučavanju ovog prostora dok se on još uvek nalazio u granicama Turske. Njegova istraživanja trajala su duže od jedne decenije, a studija koju objavljujemo prvi put se u ovom obliku prezentuje javnosti. Naredne tri studije posvećene su prodiranju Albanaca u krajeve Stare Srbije i Makedonije, njihovom nasilju i osvajanju znatnih delova ovih krajeva, zatim procesu islamizacije i arnaućenja. To su studije istoričara Jovana N. Tomića, geografa Riste T. Nikolića i istoričara Jovana Hadži-Vasiljevića. Sledi potom studija Makedonski Srbi, Jovana Erdeljanovića, našeg poznatog etnologa, koja predstavlja argumentovanu kritiku i odgovor na knjigu nemačkog istoričara Gustava Vajganda koji je žitelje Makedonije poistovetio sa Bugarima. Donosimo i članak Vojislava S. Radovanovića, posvećen problemima u antropogeografskim istraživanjima s kojima su se naučnici suočavali, sa pratećim fotografijama seoskih naselja Južne Srbije objavljenim u posebnom albumu. Dalje dajemo sistematičan pregled etničkih prilika u Južnoj Srbiji koji je Milenko Filipović pripremio za Spomenicu, objavljenu 1937. godine povodom dvadesetpetogodišnjice oslobođenja ovih krajeva. Iz Spomenice donosimo i prigodan članak Atanasija Uroševića o kolonizaciji Stare Srbije i Makedonije, koju je država sprovodila posle oslobođenja 1913. godine pa do početka Drugog svetskog rata.

Jovan Cvijić, Makedonija i Stara Srbija (1908, 1911)

Jovan N. Tomić, O Arnautima u Staroj Srbiji i Sandžaku (1913)

R. T. Nikolić, Širenje Arnauta u Srpske Zemlje (1914)

Jovan Hadži-Vasiljević, Arnauti naše krvi – Arnautaši (1939)

Jovan Erdeljanović, Makedonski Srbi, Beograd (1925)

Vojislav S. Radovanović, Problemi antropogeografskih ispitivanja Južne Srbije (1933)

Milenko S. Filipović, Etničke prilike u Južnoj Srbiji (1937)

Atanasije Urošević, Agrarna reforma i naseljavanje (1937)

Pogovor: B. Čeliković, O istraživačima i istraživanjima Stare Srbije i Makedonije

Obrađene oblasti: Skopska kotlina, Kumanovsko –preševska udolina, oblast oko Pčinje i Krive, Kočanska kotlina, Maleško-osogovske planine, Plauš i Srumica, Veleška klisura, Slivovi Topolke i Babune, Has i Klepca, rajac i Tikveš, Morihovo i Meglen, Ciganska klisura, Đevđelijska kotlina i Bojmija, Demir kapija, Solunska kampanja i zaliv, Pajak, Solunska, Dojranska, Sereska i Dramska kotlina, Trakija, Basen Marice, Ajvasilsko i Bešičko jezero, Dojransko jezero, Epir i Južna Albanija, Zapadna Makedonija, Poreč, Kičevo i Kopač, Kačanička klisura, Tetovska kotlina i Suhodolica, Šar-planina, Kosovo, Metphija i Prizrenska oblast, Rogozna i Novopazarska oblast, Šekular, Plav i Gusinje.



U prilogu karte:

Jovan Cvijić,Ekskurzije po Staroj Srbiji i Makedoniji (1908)

Jovan Cvjić, Političko etnografska skica makedonije i Stare Srbije (1908)

Jovan Cvijić, Staističke tablice o makedonskom stanovništvu (1906)

Jovan Cvijić, Etnografska skica Stare Srbije (1911)

Vojislav S. Radovanović, Pregledna karta Južne Srbije (1938)

Sadržaj:Jovan F. Trifunoski, Gornja Pčinja (1964)Jovan F. Trifunoski, Trgovište (glavno naselje u Gornjoj Pčinji) (1953)Nikola Petrović, Trgovište i Šajince (1965)Milenko S. Filipović, Persida Tomić, Gornja Pčinja (1955)Vladimir Stevanović, Mikrotoponimija opštine Trgovište (1979)Momčilo Zlatanović, Toponimija naselja u srednjem slivu Pčinje (1988)Aleksa S. Jovanović, Pčinja, istorijska crta iz nove srpske pokrajine(1881)Borisav Čeliković, O naseljavanju stanovnika Pčinje u Karavukovo u Bačkoj posle Drugog svetskog rata (2016)Pogovor: B. Čeliković, Istraživanja PčinjeKarta Pčinje u prilogu.Obrađeno je 57 naselja, 47 u Srbiji i 10 u Makedoniji.

OpštiniTrgovište pripada 35: Babina Poljana, Barbace, Goločevac, Gornovac, Gornja Trnica, Gornji Kozji Dol, Gornji Stajevac, Dejance, Donja Trnica, Donji Kozji Dol, Donji Stajevac, Dukat, Dumbija, Đerekarce, Zladovce, Kalovo, Donja i Gornja Lesnica, Mala Reka, Margance, Mezdraja, Novi Glog, Novo Selo, Prolesje, Radovnica, Rajčevce, Surlica, Trgovište, Crveni Grad, Crna Reka, Crnovce, Šajince, Šaprance, Široka Planina i Šumata Trnica; Vranje – 5: Barelić, Sveti Ilija, Donje Punuševce, Koćura i Nova Brezovica; Bujanovac – 5: Vogance, Jablanica Sebrat, Starac i Uzovo; Preševo – 2:Ljanik i Svinjište. Naselja u Makedoniji pripadaju opštini Kriva Palanka – 4: Meteževo, Nerav, Ogut i Podrži Konj; Rankovce – 1: German; Staro Nagoričane – 5: Bukovljane, Dubočica, Ivankovce, Miglence i Cvetišinca.