STRUČNA LITERATURA

Jedan od najvećih francuskih poznavalaca antičke filozofije, Pjer Ado, smatra se jednako velikim stručnjakom i za Getea. Motiv koji ga je vodio kod proučavanja antičkih filozofa – filozofija ne naprosto kao teorijska disciplina, već kao način života – vodi ga i u tumačenjima velikog nemačkog pesnika. Tema knjige o Geteu jesu duhovne vežbe. Taj izraz, kako naglašava Ado, nema religijsku konotaciju, već je reč o činovima intelekta, imaginacije ili volje koji se odlikuju svrhovitošću. Svrha je, pak, preobražaj sebe samog, usavršavanje. Zbog toga je, u prvoj vežbi nadahnutoj Geteom, potrebno suočiti se sa sadašnjim trenutkom, potrebno je odbaciti tegove prošlosti, odnosno budućnosti. Druga vežba je pravljenje odmaka od pojedinačnih stvari i suočavanje s celinom. Treća vežba oslanja se na osnovni Geteov stav: čovek je biće nade. Zbog svega toga, zbog mira sa sobom i svetom, memento mori, ne zaboravi da si smrtan, a to znači: ne zaboravi da živiš. Prevela s francuskog Emilija Andrejević

Filozofija je jedna od ne tako mnogo delatnosti koja ne može biti, naprosto, posao: filozofiramo od 9 do 5, a onda radimo nešto drugo. Fiozofija je neprekidno suočavanja sa samim sobom. Utoliko je uslov filozofije da filozof u svakom svom gestu dovodi sebe u pitanje. Ako ulog fiozofiranja nije život samog filozofa, onda to nije filozofiranje. Filozofija je uvek i način življenja.

Najveći deo svog dugog života i plodnog bavljenja filozofijom posvetio je Pjer Ado, veliki znalac antičke filozofije, upravo tome da pokaže kako filozofija, da bi bila dostojna toga imena, nikada i ni na koji način ne sme biti odvojena od života. Najveći filozofi, uostalom, svedoče upravo o tome: nema filozofije koja ne zaseca duboko u tkivo života.

Dugi razgovor koji su sa Pjerom Adoom vodili Žani Karlije i Arnold I. Dejvidson, kroz životnu priču samoga Adoa, od detinjstva i stasavanja pod crkvenom paskom, preko mladih dana i susreta sa filozofijom, do profesorske karijere i druženja sa nekim od najvećih filozofa dvadesetoga veka, pokazuje šta znači upravo to – filozofija kao jedna divna, neprestana, složena duhovna vežba.

U svojoj najslavnijoj knjizi Šta je antička filozofija?, francuski filoof Pjer Ado (1924-2010) prati ideju filozofije kao načina života. Počev od presokratskog perioda, preko Platona i Aristotela i njihovih filozofskih škola, posredstvom epikurizma i stoicizma Ado se prebacuje na filozofiju iz doba rimskoga carstva gde posebno analizira stoičke motive i njihov odnos prema sopstvu, da bi se u poslednjem delu knjige posvetio hrišćanstvu i srednjem veku. Adoova se knjiga – s obzirom na sistematičnost, izbor motiva i metodologiju – može čitati kao najkvalitetniji mogući udžbenik, ali i kao filozofski tekst koji posvećeno, kompetentno i samosvojno prati motiv filozofije kao načina života.

Ado pripada onoj vrsti filozofa kojima istorija filozofije služi kao pouzdan način da nešto kažu i o sadašnjosti, a da, istovremeno, ne izađu izvan okvira strogih akademskih zahteva i boljih običaja proučavanja antičke filozofije. Zbog toga se čitalac može opustiti i uživati u pouzdanom Adoovom izrazu potkrepljenim najvažnijimm delima antičke filozofije i najuticajnijim tumačenjima, ali radoznalom čitaocu neće da promakne ni izbor savremene filozofske literature, što, pak, ukazuje na hermeneutičku poziciju koju Ado zauzima. Ovaj iskusni filozof piše sa visokom svešću o tome da neposredan pristup antičkoj filozofiji nije moguć, odnosno da se do starih Grka i starih Rimljana, ili do ranohrišćanskih mislilaca, stiže kroz tunele uticajnih interpretacija, ali i kroz prolaze koje su, svojim filozofijama, raskrčili filozofi poput Kanta, Hegela, Ničea ili Vitgenštajna.

Primeri u knjizi daju nam uvid u promenu perspektive što u tumačenje i čitanje filozofskih dela antike uvodi nastojanje da se ta dela posmatraju u perspektivi prakse duhovnih vežbi.