DOMAĆE KNJIGE

Studija Četiri revolucije: Evropa i svet 1774-1799. istražuje jedan od najuzbudljivijih perioda ljudske istorije, period s kraja XVIII veka, a u tih nekoliko grozničavih decenija napredak naše vrste dosegao je neslućene razmere, kako na duhovnom, tako i na materijalnom planu.

Naime, u vremenu između 1774. i 1799. godine nastao je zapravo svet u kojem danas živimo. Epohu čiji su ideali bili tradicija, stalnost i stabilnost, tada je zamenilo doba modernosti, promenljivosti i pokreta. Četiri revolucije promenile su lice naše planete. Intelektualna revolucija, sa središtem u prosvetiteljstvu, uspostavila je naučne, političke i kulturne standarde koji i danas obavezuju veliki deo sveta. Industrijska revolucija, po svojim posledicama najdublja, promenila je doslovno svaki segment ljudskih života, od društvenih i ekonomskih struktura do svakodnevnih rutina. Američka revolucija po prvi put je u delo sprovela ideale prosvetiteljstva, pri čemu je dobila pravo značenje tek sa protokom vremena i pretvaranjem SAD u veliku silu koja će celom svetu nametati svoju hegemoniju. U Francuskoj revoluciji postavljena su ključna pitanja današnjice, nastale su moderne ideologije, ostvareni su i pogaženi ideali ličnih i kolektivnih ljudskih prava, najavljene su diktature i totalni ratovi našeg doba.

Knjiga je posvećena jednoj od najvećih epoha srpske istorije. Doba kralja Petra I Karađorđevića, uoči samog Prvog svetskog rata, donelo je opšti preporod i izuzetna dostignuća u nauci, književnosti, umetnosti, muzici, politici, vojnoj veštini. Ona i danas jesu, i mogu da budu, uzor svakog duhovnog pregnuća u srpskoj kulturi.

U raspravama o uzrocima i povodima Prvog svetskog rata, stare teze o krivici Srbije za ovo svetsko krvoproliće, nekada negovane samo u zemljama koje su rat izgubile, sve su prisutnije u svetskoj akademskoj javnosti. Nameće se, zato, potreba da srpski stručnjaci iz različitih naučnih oblasti još jednom, iz današnje perspektive, na stogodišnjicu početka Prvog svetskog rata, razmisle o nizu pitanja koja postavlja istorija Srba i Evrope u sudbonosnoj 1914. godini.

Srpska nauka je, međutim, vreme od 1903. do 1914. odavno nazvala "zlatnim dobom" srpske kulture i politike. Ta ocena odnosi se kako na Srbiju, tako i na Srbe koji su tada živeli na teritorijama Crne Gore, Habsburške Monarhije, Osmanskog carstva, pa čak i na one u rasejanju, u dalekim SAD. Bilo je to doba Milana Rakića, Jovana Dučića, Vladislava Petkovića Disa, Sime Pandurovića, Bogdana Popovića, Jovana Skerlića, Slobodana Jovanovića, Stojana Novakovića, Milutina Milankovića, Mihajla Pupina, Nikole Tesle, Jovana Cvijića, Branislava Petronijevića, Nadežde Petrović, Koste Miličevića, Uroša Predića, Stevana Stojanovića Mokranjca, Živojina Mišića, Radomira Putnika, Stepe Stepanovića, Petra Bojovića, kralja Petra I Karađorđevića, Nikole Pašića, Milovana Milovanovića, Ljubomira Stojanovića.

Ko su bili ovi ljudi i kako današnje vreme vidi njihova dela? Ko su zaista bili Gavrilo Princip i Dragutin Dimitrijević Apis? U šta su verovale tadašnje srpske političke elite, ali i „obični ljudi“? Šta su za njih značile ideje nacije, demokratije i ljudskih prava? Kakav je bio stvarni uticaj krune, stranaka, oficira, seljačke većine na politički život zemlje? Ko su zaista bili ti seljaci-vojnici, koji su dobili epske bitke na Kumanovu, Bitolju, Bregalnici, Ceru, Kolubari, Solunskom frontu? Šta je bila „Mlada Bosna“? Kakvo je mesto Aneksione krize, Balkanskih ratova, Sarajevskog atentata u srpskoj i svetskoj istoriji toga doba?

U trotomnom kritičkom rečniku Srbi 1903-1914 na ova i mnoga druga pitanja svoje odgovore nudi niz vodećih srpskih istoričara, istoričara književnosti, istoričara umetnosti, filozofa, sociologa, antropologa, arheologa, muzikologa. Forma eseja posvećenim posebnim odrednicama omogućava savremenom čitaocu da jednoj velikoj i složenoj temi pristupi na svoj način, polazeći od pojmova i činjenica koje smatra najvažnijim, redosledom i putem koji sam odabere.