DOMAĆE KNJIGE

OD KAKO SE ZEMLjA OHLADILA narodna proza

Prozni oblici srpske narodne književnosti i male folklorne forme

U raspravama o tome da li je srpska junačka poezija došla do epopeje, preovladalo je mišljenje da je njen razvitak išao u pravcu oblikovanja kraćih pesama koje je povezivala osnovna oslobodilačka ideja, a čije je središte predstavljala Kosovska bitka. Svi događaji koji su joj prethodili sazdani su na svesti o postojanju slavne, moćne i jedinstvene srednjovekovne države koja se morala braniti od turske najezde, da bi i svi događaji koji su joj sledili - gerilski bojevi, pojedinačni megdani hajduka i uskoka, ili organizovane bitke za konačno oslobođenje od Turaka kao što su Prvi i Drugi srpski ustanak - predstavljali su put ka „vaskrsenju države srpske". Na tom putu posebnu ulogu odigrao je epski Marko: Kraljević bez kraljevine, branilac nestalog srpskog carstva, zaštitnik sirotinje raje i nevoljni, dostojanstveni sultanov vazal posebnog kova.

Osnovno obeležje narodne usmene lirike, iako u mnogome različite od lirske poezije pisane književnosti, jeste izražavanje osećanja. Samo što to nisu isključivo osećanja jednog čoveka već celog kolektiva koja samo izražava jedan od njegovih članova u ime svih, kao svoj lični, emotivni doživljaj, kao glasno iskazivanje molitve, molbe i želje, radosti i tuge. Uvek u spregu sa ne-kom drugom umetnošću - muzikom, igrom, pokretom, mimikom -ili sa svima njima zajedno, narodna lirska pesma bila je, pre svega, deo svakodnevnog života, nešto što pomaže da se preživi. Ona se javlja u funkciji objašnjavanja nerazjašnjenih pojava, u ulozi svojevrsne lovačke i agrarne magije, ona je spona sa precima i emotivni izraz životnog toka svakog pojedinca, od rođenja do smrti, i zato se iskazuje u toliko različitih oblika - mitoloških i hrišćanskih, obrednih i običajnih, posleničkih, ljubavnih i porodičnih.