DOMAĆI ROMAN

U novom romanu Ivana Zlatkovića prepliću se mitska, porodična i politička istorija Srbije, kroz simboliku kamena i lekovite vode, pripovedanjem koje više navodi na slutnju nego što otkriva tajnu. Od Kodže Miloša do epohe totalitarizma, ovaj roman pretvara Aranđelovac i njegovo Staro zdanje u mističko srce našeg tegobnog i nezavršenog povesnog hoda. I hronika, i saga, i lirsko delo, Svak se penje prema dole svojom složenom poetikom i neobičnim stilom opominje da istoriju treba doživeti onako kako se ona i stvarala – mukotrpno, često i nejasno, uspostavljajući orijentire tamo gde ih pre nije bilo. Ono što je za naše pretke bila neizvesnost koju nosi vreme, za čitaoca će biti jezik ovog dela, kao poziv da otkrijemo zapretane slojeve našeg kolektivnog sećanja koji postoje u nama i čekaju svoj ishod.

Pred nama je roman o deci koju je sudbina okupila u domu za siročad. Paviljon kraljice Marije, sirotni dom u Bukoviku kod Aranđelovca, samo je polazna tačka iz koje se priča širi, vremenski i prostorno.

Zlatkovićev vremeplov vraća nas u doba Velikog rata, zatim u vreme između dve vojne, pa dalje kroz vihor Drugog svetskog rata, doba Informbiroa, sve do 70-tih godina 20. veka. Ovaj književni brod, pun zanimljivih likova, plovi od Bukulje i Venčaca, preko Beograda, sve do Severne Karoline na obalama Amerike.

Autor na izuzetno vešt način, već prepoznatljiv njegovim čitaocima, prepliće prošlost i sadašnjost, javu i san, igru i zbilju, dokumentarnost i fikciju. Iznenada prelazi s priče o grupi dece, svojevrsnog dnevnika njihovog života, na lično kazivanje naratora u prvom licu.

Vodnik Kuzbabić je verovao da razbojnici ne umiru. Nemoguće je ubiti nekoga ko se pred smrt smeje. Žandari se boje hajduka i kada ih streljaju. Jedan se bio upišao. Kada je zapucao, video je sve one koje je pobio. Bili su tu. Jedan kraj drugog. U čakširama, pamukliji, košulji, opancima.
I svi su imali isto lice.
Njegovo.

Junaci romana I živ i mrtav surovi su odmetnici, razbojnici i hajduci koji između dva svetska rata terorišu Aranđelovac i okolinu Bukulje. U svom dosad najboljem romanu, zasnovanom na istinitim događajima, Zlatković daje uverljivu socijalnu i kulturnu sliku ondašnjeg društva, čije sve slojeve prožimaju nasilje, otimačina i rasulo, lišeni herojske epske dimenzije. Ova napeta priča puna je preokreta, živopisnih dijaloga i upečatljivih likova, kako hajduka i čuvara zakona, tako i običnog sveta, zaplašenog i tradicionalno politički podeljenog, zatečenog između čekića i nakovnja u pokušaju da ostane više živ negop mrtav.

Posebnu boju ovom romanu daju uverljivi ženski likovi prikazani u svoj svojoj tragičnosti i odanosti tradicionalnim vrednostima, razapeti između dužnosti, straha i unutrašnje pobune, bilo da se radi o nevinim žrtvama hajduka, njihovim suprugama ili ljubavnicama.

„Zlatković na nov način pristupa istorijskoj i dokumentarnoj građi. Roman s elementima društvene i mentalne hronike malog grada, u uzbudljivom razdoblju između dva svetska rata, oživljava svet i stvarnost jedne prošlosti u njenoj književnoj punoći. Koreografijom hajdučkog/žandarskog nasleđa, kao obrasca svekolike suprotstavljenosti u čoveku i međuljudskim odnosima, društveni milje postaje višeznačan i reljefan, umetnički atraktivan. Postupkom književnog alhemičara, pisac živopisnu dokumentarnu građu pretvara u fantazmagoričnu i dramatičnu prozu.“ Dragan Lakićević