JEZIK I KNJIŽEVNOST

Barns je pisac koji na doslovno svaku temu ume da napiše literarno vrcav i uzbudljiv, a u isti mah duboko promišljen i mudar esej. Bez obzira na to da li piše o svojim političkim uverenjima ili o jezičkoj problematici, o svojoj mladalačkoj lektiri ili o filozofiji sećanja, on sa prepoznatljivom, samo njemu svojstvenom lakoćom, ispisuje velike istine o životu – i to, dabome, ne više samo o životu Džulijana Barnsa, već o životu svakog od nas. - Zoran Paunović

Knjiga Zorana Milutinovića značajan je doprinos ovim studijama budući da je prvi sistematičan istorijski prikaz različitih slika Evrope konstruisanih u srpskoj kulturi novijeg doba. Objavljena kod uglednog akademskog izdavača na engleskom jeziku, Milutinovićeva rasprava daje stranim čitaocima uvid u gotovo nepoznato područje, razbijajući predrasude i stereotipe o Srbiji i Balkanu, suviše često prisutne u zapadnoevropskoj intelektualnoj sredini. Domaćem čitaocu knjiga nudi originalno zamišljenu i teorijski osmišljenu pripovest o istoriji našeg mišljenja o vlastitom kolektivnom identitetu u odnosu prema Evropi, kao i niz inovativnih i suptilnih kritičkih tumačenja.

Ovo je drukčije od svega sto sam čitao do sada: Mića Vujičić je stvorio formu u koju je ugradio sva svoja književna znanja, jer njegovi razgovori s piscima nisu naprosto intervjui, već su istovremeno i eseji, kratke priče, književne kritike i feljtoni. Jedna nova forma. – Samezdin Mehmedinović

Tekstovi nastali iz razgovora Miće Vujičića s poznatim svjetskim piscima uvelike nadilaze konvencije i uobičajeno shvaćene mogućnosti intervjua.

Umjesto žanrovskog klasificiranja, radije bih to štivo opisao kao topli zagrljaj i žurnalizma i umjetnosti. U doba opće vladavine površnosti, tu se književnosti i književnim stvaraocima zalazi pod kožu, otkrivaju se nijanse, raspetljavaju skriveni detalji, ukratko: putuje se u dubinu i strpljivo traga za posvećenim čitaocem, odmetnutim od ,,publike" čiji je ukus ukalupljen fastfood industrijom masovnih medija. Treba uživati dok se još može, jer - što se novinarstva tiče - ono što Vujičić radi ne ide u korak s vremenom, već, na radost čitatelja spašene glave, vremenu usprkos. – Viktor Ivančić

"Ova knjiga je „iznuđeni nastavak“ prethodne monografije Bitka za prošlost. Ivo Andrić i bošnjački nacionalizam, zbog javljanja novih, na sličan način kao ranije formulisanih, ideološki „obojenih“ „tumačenja“ Andrićevog dela i biografije… Ako su bili očekivani napadi iz redova često nadobudnih amatera, koji su mrtvom Andriću na dušu stavljali sve i svašta, o čemu je Milutinović dao svoj jasan, oštar i često, s razlogom, ironičan sud, tim je pre teško u potpunosti razumeti podsticaj za nastanak spisa iz pera književnika i znalca, a koji je Milutinovića nagnao da se ponovo vrati na istu temu ovom studijom – s istim ubedljivim rezultatom po predmet njegove analize. - Dr Milan Ristović, redovni profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu
Fantom u biblioteci po svemu je dostojan nastavak kapitalne studije Bitka za prošlost, polemički spis koji na upečatljiv način kruniše i zatvara raspravu Zorana Milutinovića sa protagonistima i pristalicama zlonamernog tumačenja Andrićevog opusa u nacionalističkom ključu. Utemeljena
na čvrstim teorijskim i analitičkim argumentima, Milutinovićeva rasprava bespoštedno raskrinkava besmislenost svakog pokušaja političke zloupotrebe književnosti. - Dr Zoran Paunović, redovni profesor Filološkog fakulteta u Beogradu i Filozofskog fakulteta u Novom Sadu. Dopisni član Srpske akademije nauka i umetnosti"

Ijan Makjuan: polifonija zla veoma detaljno i uz mnoštvo originalnih uvida, na ubedljiv i stilski besprekoran način osvetljava čitav umetnički opus jednog od najosobenijih engleskih književnih stvaralaca s kraja dvadesetog i početka dvadeset prvog veka.

Dr Zoran Paunović

Zorica Đergović-Joksimović na osnovu analize devet Makjuanovih romana (Betonski vrt, Uteha stranaca, Dete u vremenu, Nevinašca, Crni psi, Sanjar, Istrajna ljubav, Amsterdam i Iskupljenje) uočava zajedničku strukturu kroz koju prolaze naivni i neiskusni junaci, stičući zrelost i iskupljujući se za svoje postupke jedinom silom koja može da im donese izbavljenje i preporod - ljubavlju.

Dr Bojan Jović

U junu 2015. godine Alberto Mangel se sprema da napusti svoj seoski dom u Francuskoj u kojem je imao ličnu biblioteku od trideset i pet hiljada naslova. Dok pakuje i odabira koje će knjige zadržati, pohraniti ili odbaciti, Mangel se prepušta sanjarijama o prirodi odnosa između čitalaca i knjiga, kolekcionara i knjiga, reda i nereda, sećanja i čitanja. U ovom upečatljivom i intimnom osvrtu na vlastiti čitalački život, čiji naslov upućuje na čuveni esej Valtera Benjamina iz 1931. "Raspakujem svoju biblioteku", Mangel baca svetlo na izrazito ličnu prirodu umetnosti čitanja i svedoči o ključnoj ulozi javnih biblioteka. S velikom pronicljivošću i strašću, autor podvlači centralno mesto i jedinstven značaj knjiga u jednom demokratskom, civilizovanom i angažovanom društvu.

"U knjizi Pakujem svoju biblioteku smenjuju se intimna poglavlja koja čine 'elegiju' za vlastitu biblioteku i deset vrhunskih digresija o Mangelovom čitalačkom životu i ljubavi prema knjigama... Njegov intelekt i entuzijazam dolaze do punog izražaja preko vrtoglavog broja citata iz knjiga na najrazličitijim jezicima, koje obuhvataju zapanjujući broj tema." - Ernest Hilbert, Wall Street Journal

"Izvanredna knjiga o knjigama." - Majkl Dirda, Washington Post

"U istraživanju simbiotske veze između života i književnosti, ova bibliomemoarska knjiga ispostavlja se kao afirmativna himna čitanju." - Lusi Skouls, Financial Times

"Polje u kom se Alberto Mangel pronašao, polje je čitalačkog erosa... On je Don Žuan biblioteka." - Džordž Štajner, The Guardian

"Mangel premošćava tradicionalna ograničenja žanra, istorije književnosti i drugih književnih disciplina s virtuoznošću od koje vam staje dah. On je Montenj naših dana..." - Džon Saterlend, University College London

Prva naučna studija srpskog stručnjaka međunarodnog akademskog renomea koja se bavi ideološkom i religijskom zloupotrebom književnog dela nobelovca Ive Andrića.
Više decenija unazad kvazistručnjaci se ustremljuju na tumačenje Andrićeve književnosti pokušavajući da joj implementiraju mržnju prema islamu, netrpeljivost naspram muslimana, pa čak i nacističku ideološku matricu. Tokom građanskih ratova devedesetih na tlu bivše Jugoslavije, taj trend je uzeo maha, naročito u BiH. Poslednjih godina pojavilo se nekoliko takvih naslova iz pera pripadnika islamskog kulturnog fundamentalizma koji vređaju Andrićevo delo i lik.


Milutinovićeva studija argumentovano, sistematično i bez primesa ideološkog, dokaznim postupcima anulira sve pokušaje ponižavanja ove književnosti. Studija je i vremenski i tematski sveobuhvatna, široka i čvrsta u odbrani dela koje od svog nastanka biva paradigma svetu za duboko razumevanje karakterologije, identiteta i kulturnog nasleđa Bosne i Balkana.
I da nema nesvakidašnji i neobičan povod (nažalost, delimično iznuđen), svojim dostojanstvenim tumačenjem Andrićevog dela, ova studija s pravom postaje prava mera, čak kruna svih dosadašnjih analiza, kao i merilo vrednosti za sva buduća akademska tumačenja.

Ovo je prva studija jednog stranog autora, prevashodno namenjena stranim čitaocima, čija je tema srpska književnost poslednje dve decenije dvadesetog veka i njen pogled na ratove i sukobe (Drugi svetski rat, građanski ratovi i raspad Jugoslavije i NATO bombardovanje Srbije). Objavljena je u Velikoj Britaniji, a u donekle modifikovanom obliku stiže u srpski jezik. Mnoštvo je mogućnosti da se ova tema obradi; ona podrazumeva subjektivan pristup u izboru primera i autora, ali i dobre namere i valjanu stručnost u zaključivanju. Otud uz ime Dejvida Norisa, kvalifikovanog časnom univerzitetskom karijerom usmerenom ka istraživanju Balkana (Balkanski mit, Geopoetika 2002), ne može ni stajati reč "stranac" u izvornom značenju. Koliko je tema neugodna i zavodljiva govori i činjenica da se njome u ovom obliku i obimu do sada nije pozabavio nijedan autor iz Srbije.

Vladislav Bajac



Srpskom književnošću poslednjih dveju decenija dvadesetog veka kružile su sablasti istorije i rata. Duhovi iz prošlosti i skorijih perioda krize vraćali su se u sadašnjost kao nezalečene rane i kao ostaci događaja koji nisu mogli da dobiju svoje pravo mesto u nekoj koherentnoj narativnoj strukturi. Okolnosti i zbivanja iz ratne istorije čine ključne momente u proizvodnji nacionalnog narativa. (...) U takvim trenucima krize, sadašnjost je uhvaćena u mrežu zebnji između svoje nesaznatljive prošlosti i nepoznate buducnosti, a uznemirujuće slike avetinjskog karakterišu kulturnu proizvodnju. Moja studija nije istorijski pregled srpske književnosti sa kraja dvadesetog veka, već analiza jednog niza književnih struktura i motiva i njihovih efekata na pripovedačku prozu tog razdoblja.

Dejvid A. Noris

Iz Uvoda

U svojim esejima o engleskoj, američkoj i srpskoj književnosti dvadesetog veka Zoran Paunović se (s)nalazi kao da je kod kuće. To i jeste njegov prostrani dom. Jer Prozor u dvorište znači i – pogled unutra. A sa tog mesta pogled na svet je pogled – iznutra.

Paunović analizira anglo-saksonsku poeziju, prozu i dramu jednovremeno hirurški precizno i stvaralački slobodno sučeljavajući je (in)direktno sa ovdašnjom kroz stručni, ali lični duhovni prostor. Njegovo razmatranje pojedinih dela, autora, pokreta i književnih pravaca ne podrazumeva samo uočavanje njihovih uzroka i posledica, već pokriva globalni kontekst skoro proročkim uvezivanjem čitavih vremenskih razdoblja i različitih vekova. Paunovića krasi sintetičko mišljenje, izuzetna sposobnost za pronalaženje paralela u različitim književnim epohama suptilnim sistemom interpretacije od kog stvara novo originalno delo – sopstveno. On je autoritet koji to nekako ne želi da bude; stručnjak naučnog i umetničkog poštenja i skromnosti; mudri tumač i vrcavi i duhoviti teoretičar; hrabri analitičar koji se ironično odnosi i prema sopstvenom mišljenju. On sme, kao retko ko, da se uhvati u koštac sa opšteprihvaćenim stavom o nekoj "lošoj" knjizi i da dokaže kako je namerno takva, a onda možda ili sigurno i – dobra.

Iznad svega, Paunović je izvanredan stilista. Njegova odnegovana rečenica ponekad deluje kao da se priviđa, kao da vam je rekla više no što ste razumeli i poželeli. Eseji Zorana Paunovića zapravo su, sami po sebi, i nauka i umetnost. - Vladislav Bajac

Esejima prikupljenim u ovoj knjizi autorka želi da oslika određenu geofilozofiju Mediterana, i ponudi izvesno filozofsko promišljanje koje će biti u stanju da, polazeći od geografske datosti, uhvati geosimboličke i geoistorijske aspekte ovoga mora koje ima ogroman značaj za istoriju Evrope i čitavog Zapada. Mediteran tako zadobija odlike složenog pluriverzuma, jednog mora razlika, koje i pored toga pokazuje duboke zajedničke korene. Upravo ta njegova priroda, unitarna i pluralna u isto vreme, u neprekinutom zagrljaju kopna i mora, može da posluži kao paradigma za ponovno promišljanje novih oblika društvene i političke koegzistencije. Da bi se ponovo promislila i Evropa, počinjući od Mediterana, u znaku otvorenosti i gostoljubivosti.

Kao što putuje svojom dušom i ovim prostorom, autorka jednako preispituje i svoje i sveukupne korene kulture, promišljajući ih kroz misli filozofskih i geopoetskih magova nauke i putopisa (od Ničea, Deride... do Brodela i Matvejevića). Tako plovi od univerzalnog do lokalnog, od sveta ka Mediteranu, pa uronivši u Italiju, okružuje Siciliju da bi se skrasila u rodnoj Mesini.

Knjigu prati set kolornih, očaravajućih mapa, uglavnom izrađenih u 12. veku rukom i znanjem Sicilijanca arapskog porekla, El Idrisija, a na dvoru normanskog kralja Sicilije Ruđera II, u Palermu, kosmopolitskom gradu, mediteranskoj osmatračnici čitavog do tada poznatog sveta.

V. Bajac

"Originalno komparativno istraživanje bitnog uticaja koji je poezija Vaska Pope izvršila na jednu fazu stvaralaštva Teda Hjuza, velikog engleskog pesnika druge polovine prošlog veka. Svojim pionirskim radom, pažljivim i detaljnim čitanjem međuodnosa vrlo složenih pesničkih tkanja na engleskom i srpskom jeziku, Đergović-Joksimović daje primer i osnovu za buduća slična istraživanja recepcije poezije kako Vaska Pope tako i drugih naših pesnika u stranim kulturama i jezičkim sredinama."

Dr Bojan Jović

Ogledi o erotskoj imaginaciji u književnom delu Ive Andrića

"Knjiga Moderna kineska drama i Henrik Ibzen dr Mirjane Pavlović temeljno i precizno istražuje fenomen recepcije i uticaja jednog evropskog pisca na kinesku modernističku književnost, i otvara veliko i važno pitanje o rasprostranjenosti, značenju i dinamici razvoja modernističke književnosti izvan evropskih okvira. Time ova knjiga ne samo da pruža značajan doprinos našoj nauci o književnosti već se uklapa i u slična istraživanja u svetu koja su tek odskora počela da se bave ovom temom."

Iz recenzije dr Biljane Dojčinović

Razlozi velike čitanosti dela Pola Ostera leže u daru pisca da oslika svet čije će spoljašnje i unutrašnje granice biti dovoljno propustljive da u sebe primi čitaoca, dovoljno zamagljene da čarolija čitanja ostane neokrnjena, i dovoljno čvrste da se ne naruši kritički odnos neophodan za njegovo razumevanje. Načinom svog pripovedanja, koji bi se mogao odrediti kao „meki“ postmodernizam, Oster naznačava važnost međusobnog uticaja između spoljašnjeg, fizičkog okruženja i unutrašnjeg stanja subjekta prilikom formiranja predstava o vremenu i prostoru koji njegovi likovi naseljavaju. Ova studija, oslonjena na slojevit i misaono podsticajan teorijski koncept hronotopa, nudi osvetljavanje mnogobrojnih tokova koji doprinose bogatstvu i sugestivnosti priče, važne i zato što je „čudnoliki svet“, iz pesme Rouz Hotorn, isti onaj koji promiče Osterovim delima, onaj u kome svi živimo, dopadalo se to nama ili ne.

Čitaoci u Srbiji imaju privilegiju da, sada već decenijama, dosledno prate kreativni put Aleksandra Genisa, jednog od najzanimljivijih mislilaca i esejista proteklog i ovog veka. Geopoetika je do sada objavila šest njegovih knjiga, na više od hiljadu strana. Ova sedma pridodaje zbiru još tri stotine stranica. Ali, važnije od brojeva, jeste naše svedočenje o Genisovoj sposobnosti da iz godine u godinu, iz knjige u knjigu, pokazuje sposobnost ljudskog uma da nezaustavljivo napreduje. Genis nas osvaja svojim neodoljivim esejističkim talentom. On nas zapljuskuje obrazovanjem, znatiželjom, vrcavošću, disciplinovanom razularenošću, jetkošću s merom, mudrošću s humorom.

Taj britki um jeste spoj misli Dalekog istoka, ”običnog” istoka, Evrope i Dalekog zapada. Samim tim, na ivici je svevidećeg. Ne i svemogućeg. Ali, zato je sa ove strane toplog, humanog i vrhunskog književnog jezika.

Kosmopolita je delo građeno za srpsko izdanje, kao i većina prethodnih Genisovih knjiga, objavljenih u Geopoetici. I opet je svetska premijera.

Ova filozofska putovanja pravo su slavlje u čast čovekovoj umetničkoj i filozofskoj spoznaji sveta, počev od uvodne ”Poetike putovanja” do tekstova o Japanu, Americi, Rusiji i voljenoj Srbiji. Dobar je osećaj kada čitalac može da kaže kako ima svetskog i svog pisca u jednom.

Malo je priča u Bibliji koje toliko obiluju dramom i akcijom, narativnim vatrometom i sirovim emocijama kao što je to slučaj sa Samsonom. Ipak, izvan te divlje impulsivnosti, meteža i vreve, nazire se životna priča koja je, u osnovi, paćenički put jedne usamljene, samotne, uzburkane duše koja nikada, nigde na svetu nije uspela da pronađe pravi dom, čije je i samo telo mesto okrutnog egzila. Za mene je ovo otkriće, ovo priznanje, tačka sa koje mit neprimetno prelazi u svakodnevicu svakoga od nas, u naše najintimnije trenutke, i naše najveće tajne.