Proizvodi

Pre ravno 100 godina, 1924., pisao je Miroslav Krleža: „Danas, jedanaest godina pošto je napisana, knjiga Dimitrija Tucovića o Albaniji nije od svoje aktuelnosti izgubila ni slova”. Milovan Đilas je 1946. pisao: „Utoliko je žalosnije što je ova knjiga danas skoro potpuno zaboravljena, naročito među mlađim generacijama.”
Danas, posle 110 godina, Kosovsko pitanje je dostiglo istorijski vrhunac, a, na pragu je rešenje koje za sve stanovnike Kosova može biti konačno, iako će za ostatak jedne Srbije još sledećih 110 godina verovatno ostati nacionalna trauma. Da bi se ta trauma lečila neophodno je da ta Srbija otvori oči i sagleda sve ono na šta je žmurila, bar 110 godina, od objavljivanja ove Tucovićeve knjige do danas.

"Stvarajući nadmoćno i otvoreno delo o prividima identiteta, Jovan Komšić je kritički i odgovorno obrazlagao svoje mišljenje o suštini ove bezobalne teme i njenih političkih aspekata. To je bio i razlog što je preduzeo dugo putovanje kroz istoriju ideja, što je konsultovao i najrelevantnije umove, od antičkih vremena do protagonista savremene misli. Na okupu, na jednom mestu, našli su se autoru prihvatljivi i neprihvatljivi sabesednici. S njima je, u stvari, vodio dijalog, raspravu i polemiku da bi obezbedio uvide u pluralizam identiteta, da bi spoznao njegovu složenost, teorijski, društveni, kulturni i istorijski značaj. Konačno, da biodgonetajući magnetizam pripadnosti, istovremeno odbranio ideju identiteta, kao pounutrašnjenog, ali i slobodom oplemenjenog nasleđa, samorefleksije, individualne vokacije i postignuća. U tome je zaista i uspeo.


Prof. dr Ratko Božović, kulturolog


Dr JOVAN KOMŠIĆ, redovni profesor Sociologije i Političkog sistema Evropske unije na Ekonomskom fakultetu u Subotici, Departman za evropsku ekonomiju i biznis, Univerziteta u Novom Sadu (u penziji). Rođen 1952. godine u Laćarku, AP Vojvodina, Republika Srbija. Osnovnu školu i gimnaziju završio u Sremskoj Mitrovici. Diplomirao je (1975), magistrirao (1985) i doktorirao (1993) na Fakultetu političkih nauka u Beogradu. Tema doktorske disertacije: „Kritika neostaljinističke teorije države“.



Dopisni član Vojvođanske akademije nauka i umetnosti (VANU). Jedan je od osnivača nekoliko NVO iz Vojvodine i Srbije (Nezavisno udruženje novinara Vojvodine, Novi Sad; Vojvođanski klub, Novi Sad; Društvo za saradnju među narodima bivše Jugoslavije, Beograd; Centar za regionalizam, Novi Sad; V 21, Novi Sad; Asocijacija multietničkih gradova Jugoistočne Evrope – Filija, Novi Sad). Bio je Savetnik Saveznog ministra za nacionalne i etničke zajednice u Vladi SR Jugoslavije, Rasima Ljajića (2001-2003).



Objavio deset monografija iz sfere političkih i socioloških nauka. Autor je više od 100 radova u stručnim časopisima i zbornicima."

Ova knjiga sadrži više žanrova. Memoarske zapise, dnevnik, autobiografijska sećanja, ali se čita i kao roman iako je u njoj najmanje fikcije.

Priča o “jednom drugom vremenu, o nekim drugim ljudima, o zemlji koje više nema”, o “dobrovoljnom egzilu”, u vremenskom rasponu od detinjstva i mladosti do zrelog doba, od Skoplja i Beograda do Vašingtona, traganja po svetu za izgubljenim identitetom, izgubljenom domovinom, priča o tome kako se “rađaju i umiru prijateljstva” o događajima i ljudima zalutalim u maglama vremena, o sudbini nekada zajedničke domovine potonule u katastrofi. Nostalgična autobiografija nade ali i dubokog razočarenja, pisana za odlazeću generaciju ali i za one koji dolaze posle nas.

Filip David

Polemike u jugoslavenskim časopisima
1973–1976.
povodom izdanja knjige ISTORIJA JUGOSLAVIJE
I. Božić, S. Ćirković, M. Ekmečić, V. Dedijer
„Prosveta”, Beograd 1972.

Istorija Jugoslavije XX veka može se duboko ljudski razumeti i osetiti kroz sudbinu Eve Grlić i njene porodice. Ova uzbudljiva Kandidovska priča o ljudima jake ličnosti, širokog srca i svetlih ideala može se pratiti od Mađarske revolucije Bele Kuna, preko naprednog omladinskog pokreta u predratnom Sarajevu, ustaškog holokausta Jevreja u Sarajevu i Zagrebu, partizanske borbe, žara izgradnje novog društva, golootočke Kalvarije, obnove radosti života, otkrivanja novih puteva saznanja, do poslednje decenije XX veka – raspada Jugoslavije, ratne kataklizme u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini pod vođstvom nacionalizma F. Tuđmana i S. Miloševića, i stradanja u opsadi Sarajeva.
U svim tim olujnim vremenima Eva nije bila puka „slamka među vihorovi”, bila je akter, borac, i žrtva, sa neverovatnom čvrstinom ličnosti i tananim osećanjima za ljudske sudbine brojnih rođaka, prijatelja i poznanika.
Knjiga Sjećanja nastala je u poslednjim godinama života, kao otpor, lična samoodbrana, od suočavanja sa ratnim zlom koje se početkom devedesetih ponovilo. Evina podsećanja nose iskrenu i duboku humanističku i antifašističku poruku da je, i pored svega, vera u ideale pravde univerzalni smisao života, da je ljudski, moralni, društveni i politički padovi, ne mogu izbrisati.
Zbog toga, ova knjiga je neophodna za sve nove generacije koje su decenijama obmanjivane, jednostrano i ostrašćeno, lažima o burnim vremenima istorije Jugoslavije XX veka. Ovo je svedočanstvo koje iznosi istinit život, bez mržnje i osvete, koje slavi život, saosećanje i razumevanje za sve ljudske slabosti, i vrline.

Zbornik radova dvanaestoro autorki i autora (Davor Beganović, Slobodan Beljanski, Nevena Bojičić, Svetlana Gavrilović, Saša Ilić, Branislav Jakovljević, Aleksej Kišjuhas, Goran Lazičić, Olga Manojlović Pintar, Ivan Milenković, Nemanja Mitrović, Olivera Stošić Rakić), predstavlja ne samo pokušaj da se promisle politički događaji koji su doveli do brutalne smene direktora Narodne biblioteke Srbije januara 2012. godine, već i da se ocrtaju konture reza i osvetli tekstura ideološkog tkanja koje je namaknuto preko događaja Ugričić.

Komunizam je sišao s povijesne scene, ali njegova kritika društva i socijalne ideje na koje se deklarativno pozivao i ciljevi – socijalno stabilno, pravedno i mirno društvo – koje je želio postići nisu nimalo izgubili na aktualnosti. Postkomunistička društva na južnoslavenskom prostoru su odbacujući komunistički birokratski, represivni, neslobodni i nehumani politički sistem, odbacili i utopiju pravednog društva. Gotovo na isti način su i kršćanske crkve, izbjegavajući pod svaku cijenu
dodir s komunističkim/socijalističkim naslijeđem, prigrlile nacionalizam i kapitalizam i tako iznevjerile socijalnu i društvenu ideju Kraljevstva Božjeg, onog Kraljevstva Božjeg kakvog su živjele prve kršćanske zajednice prije nego što je kršćanstvo postalo državna i politička religija, o čemu Andrija Krešić također piše u svojoj knjizi. Knjigu Kraljevstvo božje i komunizam, s onu stranu nostalgije za komunističkim vremenom, ima smisla ponovno čitati u kontekstu suvremenih socijalnih politika i uloge i značenja religije u postkomunističkim društvima.

Drago Bojić

Prošlo je sto godina od pogibije Dimitrija Tucovića, na početku Velike klanice Prvog svetskog rata, u novembru 2014.
Namera izdavača bila je da, pre svega, obeleži ovu nesrećnu godišnjicu prilogom koji se razlikuje od neoratne nacionalističke „miroljubive politike” koja demostrira silu vojnim paradama. Zah­valjujući na internetu dostupnoj knjizi Nikole M. Popovića objavljene na dvadesetu godišnjicu Tucovićeve pogibije 1934. Godine, odlučili smo se za obnovu štampanog izdanja rada koji je zaboravljen i koji posle toga nije nikad obnavljan. Pogotovo što se u njemu mogu naći mnoga veoma važna autentična i živopisna svedočanstva koja osvetljavaju ne samo ličnost Dimitrija Tucovića, nego i odnose u radničkom pokretu, tada (a i danas) aktuelne rasprave, dileme i podele.

Ovaj rad za svoju osnovu ima analizu dokumenata nemačkog ministarstva spoljnih poslova zaplenjenih od strane saveznika nakon završetka Drugog svetskog rata, koji se odnose na političku i ekonomsku saradnju Hitlerove Nemačke i Staljinovog Sovjetskog saveza (1939-1941).
Sasvim razumljivo da je svetska javnost bila zainteresovana za sve nemačke dokumente (depeše, beleške, službena pisma, saopštenja, diplomatske note i memorandume i sl.). Mnogi od njih su bili i od neposrednog pravnog značaja na suđenju nacistima na Međunarodnom vojnom sudu u Nirnbergu 1946. godine.
Međutim dokumenti koji su se odnosili isključivo na političke i ekonomske odnose SSSR-a i Trećeg Rajha u vremenu uoči samog početka rata kao i u vremenu kada je rat na zapadnom frontu već uveliko počeo, bili su vrlo delikatna tema s obzirom da je SSSR 1945. godine bio na pobedničkoj strani, da je sa Velikom Britanijom i SAD-om činio sam temelj političke i vojne koalicije protiv sila Osovine. Zato je samo mali deo nemačkih dokumenata iz perioda april 1939 - jun 1941, objavljen 1946. godine, u časopisu „Saint Louis Post Dispatch“ u broju od 22. maja i to samo dva glavna nemačko-sovjetska ugovora (Pakt o nenapadanju od 23. avgusta 1939. i Pakt o granicama i prijateljstvu od 28. septembra 1939.) kao i Tajni Protokol uz prvi pakt.
Kod nas je nakon sukoba sa Staljinom i rezolucije Informbiroa kojom se osuđuje KPJ kao »revizionistička i antikomunistička partija« objavljen deo ovih dokumenata iz knjige nemačkog autora Alfreda Zajdla, kako bi se jugoslovenskoj javnosti ukazalo na Staljinovu dvoličnu politiku. Naslov koji je dat Staljin – pomagač Hitlera, belodano svedoči o takvoj nameri izdavača. Zbirku dokumenata je objavilo Društvo novinara NR Hrvatske u Zagrebu, 1951. godine.

Kako je sudbina nestale devojčice, rodjene početkom 20 veka, uspela da promeni dogadjaje u prošlosti, sadašnjosti i budućnosti.
Nezabeleženi susret naših slavnih naučnika i jedna ljubavna priča uticali su na tok razvoja nauke i doneli nova naučna dostignuća.
U jednom od najvećih nuklearnih istraživačkih centara priprema se obrt na naučnom polju, uspostavljaju novi zakoni i menja pogled na Svet.

Ljubavne pesme Julijane Radivojević, pesnički dnevnik u Fruškoj gori Milice Stojadinović, strasni ljubavni stihovi Drage Dejanović, usmeno stvaralaštvo slepih Vukovih pevačica Živane, Jece i anonimne pesnikinje iz Grgurevaca; zvuci muzike Lista i Betovena, Mocarta i Stankovića pod "zrakovitim prstima" Jovanke Stojković; vanredna platna Autoportret i Korpa sa grožđem Katarine Ivanović zajedno sa Autoportretom i Devojkom sa vinovim lišćem Mine Karadžić; vanredno igrane uloge Jelisavete i Jevrosime, Juce i Feme, Porcije i Hedvige u tumačenju Draginje Ružić; nenadmašna Dezdemona i Ofelija, Jakvinta i Marija Stjuart u igri najveće tragetkinje epohe romantizma, Milke Grgurove; sve su to – poetskom rečju, lepotom i čistotom tona, snažnim pastoznim namazima boje, vernošću i originalnošću scenskog izraza – vrhunska ostvarenja srpskih književnica i umetnica romantičarske epohe, koje istorije književnosti i umetnosti ne smeju više prenebregavati. Žene stvaraoci u XIX veku zaslužile su više od prigodničarskih tekstova; njima, po vrednosti dela koje su ostvarile, pripada odgovarajuće mesto u istoriji kulture našeg naroda.

Reč je džungla, reč je poljana, reč je pustinja, planinski venac, rečni sliv ili jezerska zemlja. Može biti prostor s mnogim strminama, kao što je to kod Brkovića, pa se u urvinama reči, među stenjem, nedri čudesno bilje i razmnožava svakojaki životinjski svet. Urvine se uzajamno dozivaju, povezuju, njihovi odjeci se ulančavaju. Iz takvih sazvučja dobijamo neočekivana značenja, zagonetna, ali za koja naslućujemo da nagoveštavaju ponešto o tome kako su stvari ovog sveta sačinjene, ne fizički koliko o čovekovom duhu. To je čitava jedna kosmogonija. To je Brkovićevo opredeljenje: u urvinama reči otkriti prirodu stvari.

Mešavina žanrova i pogleda na svet u Kutiji života predstavlja pravu odiseju, kako za junake romana, tako i za čitaoce. Odiseja može biti (kao i ona Homerova) lutanje po nepoznatim predelima, kao usud ili kazna bogova. Odiseja može biti i tumaranje po zabitima sopstvene duše, kao kazna za pokušaj pronalaženja sebe. Kod junaka Kutije života lutanje se odvija na oba nivoa. Da li će stići do cilja? Ko je uopšte govorio o cilju? Važno je putova?e, pa makar se pretvorilo u odiseju. A na tom putovanju čitaoci se zajedno sa junacima romana sudaraju sa najneverovatnijim pojavama i događajima, upravo onima kakve samo život može da konstruiše. Kada zalutamo taman toliko da ne vidimo izlaz, traže?i ono Nešto (pa makar to bila „kutija života“) – uvek i neizostavno nalazimo sebe. U odiseji Hadžialićevih junaka, mnogi će čitaoci imati priliku da pronađu sebe. Da li treba bilo šta više očekivati od jednog romana?! (Petar Lazić)