Proizvodi

Pre ravno 100 godina, 1924., pisao je Miroslav Krleža: „Danas, jedanaest godina pošto je napisana, knjiga Dimitrija Tucovića o Albaniji nije od svoje aktuelnosti izgubila ni slova”. Milovan Đilas je 1946. pisao: „Utoliko je žalosnije što je ova knjiga danas skoro potpuno zaboravljena, naročito među mlađim generacijama.”
Danas, posle 110 godina, Kosovsko pitanje je dostiglo istorijski vrhunac, a, na pragu je rešenje koje za sve stanovnike Kosova može biti konačno, iako će za ostatak jedne Srbije još sledećih 110 godina verovatno ostati nacionalna trauma. Da bi se ta trauma lečila neophodno je da ta Srbija otvori oči i sagleda sve ono na šta je žmurila, bar 110 godina, od objavljivanja ove Tucovićeve knjige do danas.

Polemike u jugoslavenskim časopisima
1973–1976.
povodom izdanja knjige ISTORIJA JUGOSLAVIJE
I. Božić, S. Ćirković, M. Ekmečić, V. Dedijer
„Prosveta”, Beograd 1972.

Istorija Jugoslavije XX veka može se duboko ljudski razumeti i osetiti kroz sudbinu Eve Grlić i njene porodice. Ova uzbudljiva Kandidovska priča o ljudima jake ličnosti, širokog srca i svetlih ideala može se pratiti od Mađarske revolucije Bele Kuna, preko naprednog omladinskog pokreta u predratnom Sarajevu, ustaškog holokausta Jevreja u Sarajevu i Zagrebu, partizanske borbe, žara izgradnje novog društva, golootočke Kalvarije, obnove radosti života, otkrivanja novih puteva saznanja, do poslednje decenije XX veka – raspada Jugoslavije, ratne kataklizme u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini pod vođstvom nacionalizma F. Tuđmana i S. Miloševića, i stradanja u opsadi Sarajeva.
U svim tim olujnim vremenima Eva nije bila puka „slamka među vihorovi”, bila je akter, borac, i žrtva, sa neverovatnom čvrstinom ličnosti i tananim osećanjima za ljudske sudbine brojnih rođaka, prijatelja i poznanika.
Knjiga Sjećanja nastala je u poslednjim godinama života, kao otpor, lična samoodbrana, od suočavanja sa ratnim zlom koje se početkom devedesetih ponovilo. Evina podsećanja nose iskrenu i duboku humanističku i antifašističku poruku da je, i pored svega, vera u ideale pravde univerzalni smisao života, da je ljudski, moralni, društveni i politički padovi, ne mogu izbrisati.
Zbog toga, ova knjiga je neophodna za sve nove generacije koje su decenijama obmanjivane, jednostrano i ostrašćeno, lažima o burnim vremenima istorije Jugoslavije XX veka. Ovo je svedočanstvo koje iznosi istinit život, bez mržnje i osvete, koje slavi život, saosećanje i razumevanje za sve ljudske slabosti, i vrline.

Komunizam je sišao s povijesne scene, ali njegova kritika društva i socijalne ideje na koje se deklarativno pozivao i ciljevi – socijalno stabilno, pravedno i mirno društvo – koje je želio postići nisu nimalo izgubili na aktualnosti. Postkomunistička društva na južnoslavenskom prostoru su odbacujući komunistički birokratski, represivni, neslobodni i nehumani politički sistem, odbacili i utopiju pravednog društva. Gotovo na isti način su i kršćanske crkve, izbjegavajući pod svaku cijenu
dodir s komunističkim/socijalističkim naslijeđem, prigrlile nacionalizam i kapitalizam i tako iznevjerile socijalnu i društvenu ideju Kraljevstva Božjeg, onog Kraljevstva Božjeg kakvog su živjele prve kršćanske zajednice prije nego što je kršćanstvo postalo državna i politička religija, o čemu Andrija Krešić također piše u svojoj knjizi. Knjigu Kraljevstvo božje i komunizam, s onu stranu nostalgije za komunističkim vremenom, ima smisla ponovno čitati u kontekstu suvremenih socijalnih politika i uloge i značenja religije u postkomunističkim društvima.

Drago Bojić

Ovaj rad za svoju osnovu ima analizu dokumenata nemačkog ministarstva spoljnih poslova zaplenjenih od strane saveznika nakon završetka Drugog svetskog rata, koji se odnose na političku i ekonomsku saradnju Hitlerove Nemačke i Staljinovog Sovjetskog saveza (1939-1941).
Sasvim razumljivo da je svetska javnost bila zainteresovana za sve nemačke dokumente (depeše, beleške, službena pisma, saopštenja, diplomatske note i memorandume i sl.). Mnogi od njih su bili i od neposrednog pravnog značaja na suđenju nacistima na Međunarodnom vojnom sudu u Nirnbergu 1946. godine.
Međutim dokumenti koji su se odnosili isključivo na političke i ekonomske odnose SSSR-a i Trećeg Rajha u vremenu uoči samog početka rata kao i u vremenu kada je rat na zapadnom frontu već uveliko počeo, bili su vrlo delikatna tema s obzirom da je SSSR 1945. godine bio na pobedničkoj strani, da je sa Velikom Britanijom i SAD-om činio sam temelj političke i vojne koalicije protiv sila Osovine. Zato je samo mali deo nemačkih dokumenata iz perioda april 1939 - jun 1941, objavljen 1946. godine, u časopisu „Saint Louis Post Dispatch“ u broju od 22. maja i to samo dva glavna nemačko-sovjetska ugovora (Pakt o nenapadanju od 23. avgusta 1939. i Pakt o granicama i prijateljstvu od 28. septembra 1939.) kao i Tajni Protokol uz prvi pakt.
Kod nas je nakon sukoba sa Staljinom i rezolucije Informbiroa kojom se osuđuje KPJ kao »revizionistička i antikomunistička partija« objavljen deo ovih dokumenata iz knjige nemačkog autora Alfreda Zajdla, kako bi se jugoslovenskoj javnosti ukazalo na Staljinovu dvoličnu politiku. Naslov koji je dat Staljin – pomagač Hitlera, belodano svedoči o takvoj nameri izdavača. Zbirku dokumenata je objavilo Društvo novinara NR Hrvatske u Zagrebu, 1951. godine.