Ko iskreno i strasno ljubi
Istinu, Slobodu i Otadžbinu,
slobodan je i neustrašiv kao
Bog, a prezren i gladan kao pas.
P. Kočić
Iz sadržaja knjige Jazavac pred sudom i odabrane pripovetke:
JAZAVAC PRED SUDOM
ODABRANE PRIPOVETKE:
Kroz mećavu
Jablan
Grob Slatke duše
Mračajski proto
Prosjaci
Zulum Simeuna Đaka
Istiniti zulum Simeuna Đaka
Mejdan Simeuna Đaka
Jelike i omorike
Kroz maglu
Kroz svjetlost
U magli
Pjesma mladosti
Jajce
Težak
Molitva
Žalobitna pjesma
Kmeti
Slobodi
Ovo svoje najpoznatije djelo Petar Kočić je, prema svjedočenju svog prijatelja Sime Erakovića, napisao za jednu noć. „Bio je vedar. Uhvatio je Erakovića za ruku, smešeći se. 'Za noć sam napisao, za jednu noć!' A posle dužeg uzdaha, rekao je: 'To je priča o Davidu Štrpcu što tuži prokletog jazavca u onom našem nesretnom kraju'“, piše M. Selimović o nastanku ovog Kočićevog djela. „Agrarne i druge nevolje bosanskog seljaka, lukava, pritunjena, ali nesalomljiva i buntovna, sve je to našlo silna izraza u ovoj izvrsnoj satiri. Tip seljaka izveden je sa veoma mnogo tačnosti i snage, dijalog je vanredno prirodan, sporedne ličnosti su obeležene sa vrlo mnogo reljefa, situacije su vrlo pravilno izvedene, a i u svemu ima toliko satire, gorke i osvetničke satire, da Jazavac pred sudom ide u najbolje satire političke i socijalne književnosti“, bio je utisak poznatog književnog kritičara.
Jovana Skerlića.
Pišući uglavnom u kratkim proznim formama i u ne baš mnogo širokom tematskom rasponu, Kočić (1877-1916) je stvorio nevelik, ali značajan literarni opus. U njegovim delima u relativno jednostavnoj umetničkoj strukturi, javlja se onaj, samo umetnosti svojstven, dragoceni magični spoj realnog i nadrealnog, i istančano i okrepljujuće umetničko osećanje ljudske prirodnosti i izvornosti, najzad oslobođene i odbranjene, makar samo u specifičnom prostoru, umetničke i jezičke invencije - u Kočićevoj priči o ljudima i događajima u doba smene turske i austrijske vladavine u Bosni. Ovim izborom obuhvaćene su sledeće Kočićeve pripovetke: “Tuba”, “Đurini zapisi”, “Mrguda”, “Kroz maglu”, “Kroz svjetlost”, “Mračajski proto”, “Rakijo majko”, “Pjesma mladosti”, “Kroz mećavu”, “Vukov gaj”.
