ROMANI

Mladi potporučnik Stanislav Krakov pokrenuo je Rovovac u uslovima kakve samo rat može da priredi. Negostolјubivi predeli Kajmakčalana i okolnih visova sami su po sebi dovolјna teškoća, a ukoliko zamislimo još i neposrednu smrtnu opasnost koja je vrebala svakog trenutka, odluka da se osmišlјava i piše jedan humorističko‒satirični list zaslužuje divlјenje. Neustrašiv i sa velikom dozom ratničke drskosti, Stanislav Krakov ništa manje hrabar nije bio ni kada se lati pera. Rovovac je vrcao od kritike negativnih pojava u srpskoj vojsci i društvu, koje su se očitavale tokom ratnih vremena i golgote srpskog naroda.Specifičan rovovski humor ogleda se i u oglasima. Krakov osmišlјava i tragikomičnu reklamu za rovovsko piće „Rovovin“. Izmišlјeni doktori Slomivratić i Prebinogić reklamiraju „ROVOVIN“, koji sadrži smrtonosnu smešu od „50% kuršumina, 28% šrapnelina, 14% granadina i 8% bombina, a leči nervozu, reumatizam, kostobolјu, tuberkulozu, gluvoću i t. d. Prodaje se u dozama od 32 grama pa do 40 kg, a za uspešno lečenje može se svaki uveriti po mnogim krstačama.“

Kosovo je tragični i uzvišeni pad našeg srednjovekovnog carstva. Sa njime bi se moglo završiti. Ali ono je i jedan od najlepših početaka. U beskrajnoj ravnoj širini mirnog kosovskog pejzaža Gračanica, sva u talasima lukova, svodova i kubeta, uzdiže se grandiozna, u oblake. Pahimer i Teodor Metohit, naš carostavnik i toliki letopisci pisali su o maloj vizantijskoj princezi Simonidi, detetu udatom od 9 godina, i o slavi i veličini vladara koji je stvorio Gračanicu, Nagoričane, Banjsku, Treskavicu i Kralјevu crkvu u Studenici.Ali je sve to slabo, sve to neznatno, sve to izbledi kada na svodu gračaničkom kao pod trijumfalnim lukom ugledamo Stefana Uroša Milutina – koji se potpisivao gordo: S Bogom samodržac vseh srpskih i pomorskih zemlј – u bisernoj bagrenici sa zadužbinom u ruci i malu Paleologinu nežnu, patetično lepu, izraza bojažlјivog i milog, očiju punih bolne detinje lјubavi, kraj čijeg lica padaju dve dragocene okrugle minđuše kao dva sunca

Zbog svoje žurnalističke informativnosti Reportaže iz avijacije Stanisava Krakova jesu i izvanredan opis epohe u kojoj su nastajale i to podjednako na njihovom unutrašnjem (Jugoslavija) i spolјašnjem planu (Evropa i šire). Dok ih čitate pred vama se materijalizuje kompleksnost međuratnog sveta (posebno kroz mikroportrete lјudi – od mehaničara na aerodromu do najviših državnih i vojnih zvaničnika), baš kao što se ukazuje i njegova umetnička strana koja je u letu avionom videla i do tada neviđenu promenu perspektive koja vodi i ka žanrovskoj inovaciji, stvaranju nove putopisne forme, avijatičarske reportaže kao istinske sadržajno-formativne novine u kojoj se fakti i fikcija prepliću u – doslovno – nadzemlјskoj perspektivi.  Niko u srpskoj književnosti nije tako i toliko pisao o vazduhoplovstvu kao Sranislav Krakov, čak ni Miloš Crnjanski koji je, kao i on, bio veliki poklonik avijacije.

Remek-delo velikog i zaboravljenog srpskog pisca. ...Taj život, život jednog čoveka sa Balkana, odigravan u jednom čudnom vrtlogu nacionalnih, verskih, ideoloških, političkih i društvenih sukoba, strasti, međusobnog uništavanja, nemilorodnih sudbina, jezivih tragedija, često usred jedne herojske simfonije podviga i stradanja, želim ovde da evociram...

Autobiografski roman jednog od najboljih srpskih pisaca. Od mladog i ludog dobrovoljca u Balkanskim ratovima, do iskusnog ratnika-oslobodioca, Krakov je svoje uzbudljive i neverovatne događaje iz tog slavnog i strašnog perioda opisao sa epskim nabojem, podarivši srpskoj književnosti besmrtno delo.
...Taj život, život jednog čoveka sa Balkana, odigravan u jednom čudnom vrtlogu nacionalnih, verskih, ideoloških, političkih i društvenih sukoba, strasti, međusobnog uništavanja, nemilorodnih sudbina, jezivih tragedija, često usred jedne herojske simfonije podviga i stradanja, želim ovde da evociram...
...

Jer to što ja hoću da evociram, to nije samo moj život, to je uglavnom život miliona ljudi sa jednog istog geografskog područja i iz jedne iste istorijske epohe, često nerazumljive i neverovatne za one koji su bili izvan toga prostora i izvan toga vremena...