STRUČNA LITERATURA

Knjiga "Anarholiberalizam: Služba i ideologija: 1967–1985." predstavlja provokativno istoriografsko istraživanje političke i društvene stvarnosti druge Jugoslavije od polovine šezdesetih i studentskih demonstracija 1968. do druge polovine osamdesetih, kada se već nazire propast jedne ideologije i raspad jedne zemlje. U tom periodu obaveštajna služba jednopartijske države nazivala je anarholiberalima šaroliku grupaciju disidentskih intelektulaca koji su uglavnom bili skoncentrisani u unverzitetskim centrima u Beogradu, Zagrebu i Ljubljani. Knjiga rekonstruiše praćenje, nadziranje, kontrolu i progon nekih od najpoznatijih pisaca, intelektualca i univerztetskih profesora druge Jugoslavije. Na drugoj strani, knjiga rekonstruiše ideološku evoluciju anarholiberala od umerene ili izrazite levice do socijaldemokratije, pozicija građanskog centra ili desnog centra i desnice. Junaci ove knjige su Milovan Đilas, Dobrica Ćosić, Ljubomir Tadić, Mihailo Marković, Dragoljub Mićunović, Mihajlo Mihajlov, Srđa Popović, Veljko Korać, Svetozar Stojanović, Mihailo Đurić, Borislav Mihjlović Mihiz, Duško Radović, Stevan Raičković, Momo Kapor, Brana Crnčević, Miodrag Pavlović, Nikola Rot, Predrag Palavestra, Zagorka Golubović, Zoran Đinđić, Vojislav Koštunica, Kosta Čavoški, Stojan Cerović, Boris Tadić, Dušan Pirjevec, Taras Kermauner, Rudi Supek, Milan Kangrga, Gajo Petrović, Vlada Mijanović, Andrija Gams, kao i desetine drugih učesnika javnog i intelektualnog života. Sastavni deo ove knjige čine obimni izveštaji Službe državne bezbednosti koje su autori pronašli u arhivskim fondovima Državnog arhiva Srbije i Hrvatskog državnog arhiva. Ti izveštaji se sada prvi put objavljuju kao dragoceno svedočanstvo o jednom vremenu.

Knjiga dvojice istoričara Bojana Dimitrijevića i Ilije Kukobata "Aeroput" predstavlja nepoznatu i zanimljivu istoriju društva za vazdušni saobraćaj koje je postojalo od 1927. do 1948. godine. Nastao u Kraljevini Jugoslaviji, "Aeroput" deluje i u prvim godinama socijalističke Jugoslavije.

Jugoslovensko Društvo za vazdušni saobraćaj Aeroput tipičan je izdanak opšteg razvoja vazduhoplovstva između dva svetska rata, kako u domenu ideje, ljudi i aviona koji su ga činili, tako i u domenu unutrašnje i spoljne politike Kraljevine Jugoslavije. Aeroput je formalno postojao dve decenije, ali je letački bio aktivan u ukupno 14 letačkih sezona. Za to vreme Aeroput je uspostavio vazdušni saobraćaj u Kraljevini Jugoslaviji, povezujući njene regionalne centre s prestonicom, ali i povezujući Beograd s važnim centrima susednih država.

Aeroput je nastao je kao izraz visoke aktuelnosti avijacije, ali i potrebe za ubrzavanjem komunikacija i sticanjem novih vrednosti, odnosno profita. Aeroput je nastao u krugu oduševljenih pristalica avijacije, od kojih su mnogi bili veterani Prvog svetskog rata i borili se u vazduhu s ratnim protivnicima. Aeroput je bio podržan i od predstavnika države, vojske, krupnog kapitala, bankara, ali i masonerije, uglavnom iz jugoslovenske prestonice i nekoliko regionalnih centara. Tadašnja javnost je pratila razvoj vazduhoplovstva i u svetu, i u Jugoslaviji, ali su tek daljinski let pilota Sondermajera i Bajdaka od Pariza do Bombaja i nazad do Beograda, kao i otvaranje beogradskog aerodroma 1927. godine, dali potreban impuls upisivanju akcija i podršci države za početak rada Društva.

Od prve linije koja je spojila Beograd i Zagreb 1928. godine linije Aeroputa su povezivale jugoslovenske regionalne centre: Skoplje, Sušak, Sinj–Split, nešto kasnije i Ljubljanu, Sarajevo, Dubrovnik, Podgoricu...

Osim prevladavanja loše drumske i spore železničke mreže, vazdušne linije su imale ulogu spajanja delova nove države, nastale iz nekoliko predratnih država. To je bitna uloga Aeroputa, posebno u kontekstu političkih odnosa Beograda, Zagreba i Ljubljane kao prestonica tri konstitutivna naroda Kraljevine. Vazdušni saobraćaj tretiran je kao sredstvo za učvršćivanje jugoslovenske države i nacije.

Knjiga opisuje velike trenutke u razvoju Aeroputa, otvaranje novih linija i nabavku modernih aviona, najpoznatije pilote, kao i avionske katastofe u istoriji Aeroputa.

Istorija društva za vazdušni saobraćaj postaje tako neobična istorija jedne zemlje s njenim težnjama i jedne epohe s njenim tehničkim iskušenjima i mogućnostima.

Knjiga sadrži i veliki broj fotografija, uključujući i fotografije čuvenih jugoslovenkih pilota između dva svetska rata.

Svima graničarima o Novoj 1944. godini

„... Neka vide oni, koji će iza nas doći, kako su se Srbi skoro goloruki u eri najvećeg savršenstva tehnike borili u odbrani: Boga od satane, svetlosti od tame, istine od laži, ljudi od neljudi i srpstva od izroda njegovih...

Budite gordi i srećni što vas današnja situacija zatiče u redovima onih, kojima će se istorija srpstva ponositi...

Budite ponosni što vam je sudbina dodelila ulogu branilaca Boga, crkve, vere i srpstva od međunarodnog ološa i šljama.

Širite i negujte među sobom drugarstvo, ljubav i trpeljivost. Kako između sebe samih, tako i iztmeđu vas i svih ostalih pripadnika jednog jedinstvenog borbenog nacionalnog fronta sa podjednakim pravima i dužnostima na svima poljima njegove korisne i spasonosne delatnosti.

Budite spremni i očekujte zapovest Otadžbine i vrhovnog komandanta Srpske oružane sile da sprovedete u delo pomeranje naših granica i njima obuhvatite sav srpski rod!“

Pukovnik Ljudevit J. Pogačar, komandant Srpske granične straže