UMETNOST

Knjiga Dejana Čavića govori o glumačkoj umetnosti u određenom vremenskom periodu, putem iscrpne analize promena u načinu glumljenja pojedinih umetnika. Uzimajući za primer dva velika i istovremeno potpuno različita glumca (Zorana Radmilovića i Danila Batu Stojkovića) Čavić uspostavlja osnovni pravac svoje analize. On će nam govoriti o glumi kao igri i glumi kao igranju.
U drugom poglavlju izdiferenciran je pojam urbane glume nasuprot folklornoj ili ruralnoj, koja je bila do sredine dvadesetog veka uobičajena. Takav, nov način igre u pozorištu utemeljio se u Ateljeu 212 prateći sa izvesnim zakašnjenjem modernu u ostalim granama umetnosti.

Rodonačelnik novog savremenog stila bio je reditelj Bojan Stupica, zajedno sa predvodnicima, glumcima Pavlom Minčićem, Rahelom Ferari, Radetom Markovićem, Ljubom Tadićem. Geneza moderne vodi put od predstave Arsenik i stare čipke do Kralja Ibija, od Raše Plaovića do Huga Klajna. U poglavlju o revolucionarnim glumcima u srpskom pozorištu dvadesetog veka analizirani su Raša Plaović, Branko Pleša, Zoran Radmilović. Sledi poglavlje o pokretačima novog pravca unutar Ateljea 212 među kojima se govori o Miri Trailović, Ljubomiru Draškiću, Zoranu Ratkoviću, Jovanu Ćirilovu, Borislavu Mihajloviću-Mihizu i Danilu Kišu. Zatim se u knjizi govori o anglosaksonskim uticajima i najzad o drugoj generaciji glumaca koji nastavljaju razvijanje modernog, kolektivnog načina glume.
Dejan Čavić napisao je dragoceno štivo koje uplivava u tajne zanata i umetnosti glume, kakvo je retko ko mogao da napiše. Ovo svedočanstvo ima vrednost dokumenta na koji će se oslanjati buduće generacije glumaca i glumačkih pedagoga, jer je to prva knjiga koja nas upućuje u tajne moderne srpske glume ponikle u Ateljeu 212, dajući nam duboki uvid u uzroke nastanka i imenujući fenomene.
Ivana Dimić

Atelje 212 je jedino naše pozorište druge polovine prošlog veka u kome je napravljen kolektivni revolucionarni prevrat u glumačkoj igri. Posebno zahvaljujući glumcima snažne individualnosti, predvodnicima u pravom smislu reči.
Šta je ostalo? Ostalo je živo sećanje na te uzbudljive dane, odrastanje, na taj još uvek živ stil ozbiljna, opuštena a dejstvena, nenametljiva a sugestivna (nikada sugestibilna), sangvinična i melanholična, igra uvek prirodna, od razigrane i improvizovane do disciplinovane i striktno podvrgnute rediteljevoj zamisli predstave, igra u kojoj se glumci uvlače katkad pod kožu lika koji igraju, a katkad izvlače iz svoje sopstvene kože – igra u kojoj se glumci igraju.

Kineski karakteri su ideogrami četvrtastog oblika i predstavljaju jedini živi stari jezik na svetu. Postojanje kineskih karaktera, samo po sebi, predstavlja pravo čudo u istorije ljudske civilizacije. I danas su u matici svog razvojnog toka. Ovaj stari jezik, koji koristi najveći broj ljudi na svetu, krupnim koracima hrli ka budućnosti.

Lako razumljivim tekstom i bogatim likovnim prilozima, ova knjiga na sažet način predstavlja osnovna znanja o epohalnoj kineskoj kulturi, a pre svega njenom začuđujućem pismu. Ona čitaoce prepušta velikoj avanturi duha, nepreglednom "carstvu kineskih karaktera".

Umetnost se pojavila kada i čovek. Tokom poslednjih nekoliko milenijuma kineska umetnost izražavala je duh kineske tradicionalne kulture, svojim delima otelovljavala je lepotu i uzvišenost, jedinstvo života i smisla, harmoniju između čoveka i prirode, i konačno stvorila svet umetnosti sa kineskim karakteristikama. Ova knjiga je sažet uvod u razvoj šest grana kineske umetnosti.
To su: kaligrafija, slikarstvo, skulptura, muzika, ples i drama. Pritom ona se usmerava na najznačajnije umetnike, njihova dela i umetničke događaje i čitaocu pruža priliku da oseti i doživi radost života koji pulsira u kineskoj umetnosti, da oseti njenu stvaralačku snagu i dokuči predstavu o smislu života koju ova umetnost nosi sa sobom.

Kako je izgledao grad Čang'an za vreme Tang dinastije? Šta znači hram? Koje su razlike između carskih i privatnih vrtova? Kroz kakve promene prolazi kineska moderna arhitektura? Kakve karakteristike ima kineska arhitektura u novom veku? Pošto sadrži mnogo odabranih slika, ova knjiga, u suštini, predstavlja vodič kroz istoriju kineske arhitekture duge hiljadama godina – od slavnih postignuća u antičkoj tradicionalnoj arhitekturi, preko složenog toka razvoja u savremenom dobu, do današnjeg veličanstvenog i modernog izgleda gradova – kako bi pružila relativno potpunu sliku kineske arhitekture onima koji se za nju interesuju.

Knjiga „Predstava pozorišta“ našeg istaknutog glumca Dejana Cavica – po mnogo čemu predstavlja autenticno kazivanje o fenomenu pozorišne umetnosti koji se u najvećoj meri odnosi na slavnu povest Ateljea 212, kao i njegovih vrsnih aktera koji su ostavili neizbrisiv trag u našoj nacionalnoj kulturi. Kroz ovu zanimljivu i lično intoniranu ispovest – poput slike u pokretu defiluju uspešno portretisani likovi Mire Trailović, nezaboravnih Zorana Radmilovića i Danila Bate Stojkovića, ali i Mire Banjac i Vlastimira Ðuze Stojiljkovića i dr. Dejan Čavić, „izvrstan glumac sa rediteljskim i prevodilačkim iskustvom, posvećen gledalac“, autor jedinstvene knjige „Upotreba glasa“, ovom prilikom prati predstavu pozorišta, u pozorištu i van pozorišta, pozorišne predstave u vremenskom rasponu od 1950. do 2010. godine, oslikava zemlje, mesta i ličnosti – izmedju ostalih i Rašu Plaovića, Huga Klajna, Mešu Selimovića ...

Ma koliko u izvesnoj meri protkan elementima autobiografske egzaltacije – spis Dejana Čavića predstavlja upečatljivo svedočanstvo o estetskom heroizmu jednog vremena u kojem je srpski teatar, blagodareći visokim umetnickim dometima – dostojno predstavljen svetu kao vrednost prvoga reda i utoliko s pravom zavredjuje naše duboko poštovanje ...