UMETNOST - OPŠTA

Knjiga Sveta gora fruškogorska predstavlja rezultat dugogodišnjeg rada i posvećenog istraživanja Dejana Medakovića duhovnog, kulturnog i umetničkog nasleđa manastira Fruške gore. Sačinjena od autorovih studija i tekstova nastalih tokom više decenija, ova monografija osvetljava bogatstvo i slojevitost ovog podneblja koje je s pravom ponelo naziv „srpska Sveta gora“.

Njen odjek u likovnim umetnostima nameravao sam da pratim od kraja XIV veka, tj. od samog početka crkvenog kulta Sv. kneza mučenika Lazara, pa sve do savremenih slika nadahnutih šire shvaćenom kosovskom tematikom. Pritom sam se trudio da istaknem i sve one društvene i političke okvire koji su, nesumnjivo, bitno uticali ne samo na sadržinu već i na likovni oblik kosovskog mita tokom vekova.

Svako ko je voleo "Mostarske kiše" Pere Zupca i učio ih napamet, poželeće da ima ovu knjigu ili je pokloni dragoj osobi.

Bibliofilsko izdanje o jednom od najvećih magova rok muzike na prostoru bivše SFRJ.

Pred čitaocima je bibliofilsko izdanje velikog grafičkog dizajnera, profesora Vidana Papića. Duhovito i lucidno, on ilustruje remek-dela Duškovog stvaralaštva.

Ušuškan u krilu planine Rudnik, manastir Vraćevšnica čuva istorijsko blago, konake i crkvu iz 15.veka, muzej sa nameštajem dinastije Obrenović, grob majke kneza Miloša, dela slikara i pesnika Đure Jakšića koji je u ovoj svetinji boravio i još mnogo toga.

VADEMECUM: Promenadni saputnik kroz istoriju umetnosti

Ovaj mali promenadni saputnik kroz istoriju umetnosti sačinjen je sa namerom da svom saputniku, čitaocu, pruži kratke naučne opise nekih čestih pojmova istorije umetnosti. Prvobit na inspiracija za ovakav izbor pojmova bila je misao da oni u istoriji umetnosti znače ne što drugo ili nešto posebno u odnosu na to kako se razumeju kao pojmovi kulture u širem smislu. Na izvestan način, ovako obrađene odrednice imaju za cilj da dopune njihovo šire razumevanje.

Istovremeno, pokazala se potreba da se uvrste i neki opštiji filozofski i teorijski pojmovi koji se možda ređe povezuju sa disciplinom istorije umetnosti, a koji su od velikog značaja u teoriji umetnosti tokom poslednjih nekoliko decenija.Autori ovih odrednica su mladi naučnici, istoričari umetnosti. Oni su saradnici Odeljenja za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu ili su tokom nekoliko proteklih godinna na različite načine sarađivali sa In stitutom za književnost i umetnost u Beogradu. Uredništvo ovom prilikom želi da izrazi veliko zadovoljstvo što su autori pokazali veliko znanje, umeće i naučnu posvećenost.

Prema svojoj nameri, ovaj Vademekum, i više nego druga slična izdanja, nije konačan i Uredništvo se nada da će se periodično obogaćivati.

Slikar Dado Đurić rođen je na Cetinju 1933. godine, a nakon Drugog svetskog rata odlazi u Ljubljanu kod ujaka, umetnika Mirka Kujačića. Po povratku u Crnu Goru pohađa Umetničku školu u Herceg Novom, a potom upisuje Akademiju likovnih umetnosti u Beogradu, u klasi profesora Marka Čelebonovića. Đurić u Beogradu ubrzo postaje deo grupe „Mediala“, a potom i društva prijatelja „Baltazar“. Od odlaska u Pariz 1956. godine aktivno učestvuje na francuskoj umetničkoj sceni, a prvu samostalnu izložbu u umetničkoj metropoli imao je dve godine kasnije. Bio je dopisni član Crnogorske akademije nauka i umjetnosti, a 2009. predstavljao je Crnu Goru na 53. Bijenalu u Veneciji. Preminuo je krajem novembra 2010. u Parizu u 78. godini, posle duge i teške bolesti, a sahranjen na Cetinju.

Monografija sadrži i najvažnije kritičke i esnjejističke prikaze o skulpturama autora. Skulptorsko delo Ratka Vulanovića ima dugu predistoriju koja se može pratiti i u kritičarskim prikazima objavljenim u Monografiji. Reč je o vajaru čije delo obeležavaju veliki rasponi.
U duhu zanatski najbolje zasnovane i promišljene likovnosti istražuje krajnosti, suprotstavljene, ali ipak povezane estetske odrednice poput apstraktno–antropomorfno, skulptorsko–arhitektonsko, horizontalno–vertikalno, samereno–bezmerno, tvrdo–meko, kružno–kvadratno, statično–klizno, organizovano–haotično, tradicionalno–(post)moderno.

Okosnica knjige su intervjui sa Milanom Tucovićem koje je u rasponu od 10 godina uradio Zorana Jeremić. U iskrenom razgovoru dva prijatelja čitaocima se otkriva poreklo, život, stvaralaštvo ali i skriveni poetsko-filozofski svet jednog od najznačajnijih srpskih savremenih slikara. Tekst ilustruju fotografije mr. Branka Pelinovića koje su nastale u ateljeu tokom višegodišnjeg praćenja Tucovićevog rada na slici Memorija pristaništa, jednoj od najfascinantnijih kompozicija srpskog slikarstva s početka 21. veka. Ambijent ateljea isprepletan sa rečima umetnika čitaocu pruža specifičan uvid i tumačenje Tucovićevog dela. Uvodni deo knjige sadrži tekstove istoričarke umetnosti Prof. dr Milanke Todić, književnice i profesorke dr Sanje Domazet, slikara i prijatelja Mihajla Đokovića Tikala i Zorana Jeremića.

Dozvoliti svojim talentima da ustanu i da se predstave, dati im prostora da se razmahnu, pre svega prostora u svom srcu, i pustiti svoj duh da slobodno šeta, to znači osloboditi sebe i svoju slobodu, to znači skinuti škrge i disati na pluća, biti svoj, jedinstven i neukalupljen, slobodan u odlukama i razmišljanjima. Ali to takođe znači i biti nesebičan i siguran u sebe, biti hrabar i odluke donositi sam, preuzeti kompletnu odgovornost za svoje postupke i pristati na mukotrpan rad. Jer sloboda je staza prepuna zamki i nije lako biti slobodan. Tamničara i utamničenih je veoma mnogo, a slobodnih tako malo.'

Monografija o Geroslavu Zariću, scenografu koji je svojim delom obeležio srpsku i jugoslovensku pozorišnu scenu krajem 20. i početkom 21. veka, uzbudljiva je priča o životnom putu umetnika, počev od njegovog odrastanja, sazrevanja i porodičnog okruženja, do profesionalnog angažmana scenografa, slikara i profesora. Sve što je radio uvek je bilo prepoznatljivo. Bogato ilustrovana knjiga oslikava Gerin scenografski rad, koji obuhvata više od 200 realizovanih pozorišnih predstava, ali i značajan slikarski opus, upotpunjen porodičnim i profesionalnim fotografijama. Monografija je podeljena u pet tematskih poglavlja koja osvetljavaju biografiju umetnika, odabrane intervjue, reči reditelja, glumaca i teatrologa o Zarićevom radu, izbor iz kritika i izabranu teatrografiju, izložbe i nagrade koji svedoče o nesvakidašnjem stvaralačkom opusu.'

Umetnost u SSSR-u . Avangarda i zvanična socijalistička umetnost i umetnost u post sovjetskom periodu: neformalne umetničke grupa

Iako naučna literatura ima ograničen rok trajanja, a nova saznanja potiskuju stara, sudbina Medakovićeve knjige je očigledno drugačija. Sada je dobila novo ruho i savremen sjaj, koji bi trebalo da joj omoguće da ostvari komunikaciju sa novom generacijom čitalaca. 

Monografija manastira Kalenić omogućava stručnoj i široj publici da upozna freske koje se ubrajaju u najreprezentativnija likovna ostvarenja s početka XV veka. Reč je o završnoj fazi blistavog carigradskog slikarstva, koje nije ostavilo očuvane tragove u spomenicima prestonice, već u drugim pravoslavnim prostorima, među kojima Srbija na kraju srednjeg veka zauzima značajno mesto. Reprodukovane u ovoj monografiji, u modernoj fotografskoj tehnici, te freske su dragoceni dokument o umetničkim strujanjima na Balkanu uoči otomanskih osvajanja.

Nije teško uočiti da sam u naslovu ove knjige istakao reč istraživači, a ne istoričari umetnosti. Učinio sam to najviše zato što dobar deo autora nije prekoračio granicu koja odvaja učene antikvare, ljubitelje i ostrašćene samouke od pravih i dobro školovanih istoričara umetnosti, od onih naučnika koji su kod nas u ime pozitivizma raskrstili sa romantičarskim poimanjem istorije i umetničkih dela.

Bogato ilustrovana knjiga koja predstavlja likovne prikaze Bogorodice u našim manastirima. Jedinstveno izdanje, veoma luksuzno i atraktivno. 

U decembru 2019. godine vratila sam se crtanju posle dugogodišnje pauze i krenula sa svakodnevnim učenjem i vežbanjem digitalne ilustracije, a u martu 2020. godine ilustracije koje se nalaze u ovoj knjizi počela sam da objavljujem na Instagram profilu pod nazivom maple.things. Deljenje je bilo moj odgovor na pandemiju i karantin u kom su sva moja stalna osećanja brige i nesigurnosti bila višestruko pojačana. Bilo mi je potrebno bolje razumevanje sebe i svega onoga izvan, a izraz i izlaz sam pronašla u crtežima ljudi bez lica i kratkim ispisima misli na njima.

Direktan prevod naziva mog Instagram profila je Javorkine stvari i očekivala sam da će one ostati samo moje, ali je u kratkom roku stranica dobila značajan broj pratilaca koji su se poistovetili sa njenim sadržajem i temama socijalne anksioznosti, usamljenosti, straha. Svi smo se nalazili na istom mestu, na internetu, i svi smo bili zajedno u nečemu nepoznatom, povezani u brizi. Osećanje da nismo sami nam je pomoglo svima makar i na kratko. Barem meni jeste. - Javorka Đurić

Interesovanje Dejana Medakovića za pojedinačne umetničke prosedee rezultiralo je knjigom Srpski slikari XVIII i XIX veka (1968) i usmerilo autora na dublja sagledavanja srpskog baroka. Na tim temeljima nastala je i trilogija koja obuhvata knjige Putevi srpskog baroka (1971), Tragom srpskog baroka (1976) i Barok kod Srba (1988). Svaka od ovih knjiga je zasebna, zaokružena celina, a zajedno predstavljaju neraskidivo trojstvo. Ove studije dale su osnove za razumevanje srpske umetnosti novijeg doba, a pred istoričare umetnosti postavile su pretpostavke daljih istraživanja.

Tradicija istkana osećanjima i veštinom

U potrazi za objašnjenjem porekla i mogućih značenja ornamenata na pirotskom ćilimu, ova knjiga pruža temeljan uvid u tradiciju ženskog zanata. Retke i pažljivo odabrane fotografije prvi put su sakupljene specijalno za ovo luksuzno izdanje. Lepota, sklad i majstorstvo izrade ćilima danas inspirišu i zadivljuju, a njihova estetika oplemenjuje savremeni enterijer.

„Knjiga Ornamenti Srbije – pirotski ćilim, uz uvažavanje bogate literature i rezultata interdisciplinarnih istraživanja, nastoji da likovnoj i simboličkoj formi pirotskih ćilima udahne novi život.“
– Prof. dr Zorica Tomić

„Autorka neumorno istražuje ornamentiku pirotskog ćilimarstva, koje predstavlja najsavršeniji vid srpskog tradicionalnog tekstilnog stvaralaštva.“
– Marina Cvetković

*

Tradition woven with feelings and craft

Searching for the origin and possible meanings of the Pirot kilim ornaments, this book offers a particular overview into the tradition of this female craft. This particular collection of rare and carefully curated photographs has been presented for the first time, especially for this luxury edition. The beauty, harmony and craftsmanship of the kilims inspire and amaze, and their aesthetics enrich contemporary interiors.

"Respecting the rich literature sources and the results of interdisciplinary research, the book Ornaments of Serbia – the Pirot kilim also strives to provide a new life to the artistic and symbolic form of Pirot kilims."
– Prof. Dr Zorica Tomić

"The author tirelessly explores the ornaments of the Pirot kilim, the most perfect form of traditional textile creation. "
– Marina Cvetković

Časopis Umetnički pregled i njegov značaj, Zbornik radova je podeljenih u pet poglavlja. Ovaj zbornik sačinjava 19 radova podeljenih u pet poglavlja (Teorija, estetika i nauka; Pisci; Reč i slika; Van slike i Iz sveta). Većina radova prethodno je predstavljena na naučnoj konferenciji Likovno i književno u časopisu Umetnički pregled (1937-1941. Umetnički pregled je naš prvi časopis posvećen likovnim umetnostima. Izlazio je mesečno od oktobra 1937. do aprila 1941. godine u Beogradu kao izdanje Muzeja kneza Pavla. Njegov urednik bio je direktor Muzeja Milan Kašanin, istoričar umetnosti. Saradnici su bili značajni istoričari umetnosti, arheolozi, književnici, likovni umetnici, arhitekte i drugi.

Konfabulacija – dopunjavanje praznina u sećanju izmišlјenim detalјima i fiktivnim epizodama, to jest, pričanje izmišlјenih, fantastičnih priča kao istinitih.

Knjiga pod ovim naslovom sastavljena je od niza beležaka, autorovih crteža koji naglašavaju narativ, sećanja i razmišljanja o životu, umetnosti, muzici i politici.

Kad čitate Berdžera, život vam se nekako promeni. Njegova proza je mudra i lepa, na dirljiv način podstiče na razmišljanje. Čitanje je poput laganog razgovora s nekim ko deli svoje misli o umetnosti, životu, prijateljstvu, slučajnim i svakodnevnim stvarima. U knjizi kaže da „piše skoro 80 ​​godina“. U svim tim zabeleženim rečima pronaći ćete nešto što obogaćuje i prosvećuje. Nekad je to usputno zapažanje o životu, ponekad naziv umetničkog dela koje nikada niste videli, ili jednostavno zapanjujuća očigledna poenta o umetnosti ili životu koju ste propustili. Berdžer je to video – on vidi stvari koje drugi ne vide.

Ovo je knjiga koja se čita i čuva.

Upoznajte se sa dobrim vinskim duhom Negotinske krajine i atmosferom Rajca njegovih pimnica.

Kroz Dedićeve zapise i ilustracije otkijte simboliku i povezanost vina i kamena od kojeg su izgrađene tamošnje prelepe vinske kuće.

Prkos vetru i vremenu posvećena školskom brodu Jadran,
Ratnoj mornarici i ljudima koji su na njemu sticali znanja i veštine o plovidbi. Jadran je sagrađen 1933. godine u Hamburgu. Za sedam decenija prevalio je oko 400 hiljada morskih milja obišavši mnoge luke u Evropi, od Crnog do Baltičkogmora, a preplovio je i Atlantik /1938./ posetivši pritom Sjedinjene A meričke Države. Jadran je predstavljao
oličenje jugoslovenske, ali i svetske pomorske tradicije.
Ovaj trenažni jedrenjak se danas nalazi u posedu vojske
Crne Gore i usidren je u tivatskoj luci.Knjiga obogaćena originalnim Milutinovim slikama, oslikanim za vreme njegovog boravka na mornarici.

Svetlost u tami vekova je knjiga srpskog akademskog slikara, istoričara umetnosti i putopisca Milutina Dedića.
Posvećena je sticanju 800 godina samostalnosti Srpske
pravoslavne crkve. Kroz knjigu, autor nam predstavlja
srpske manastire i crkve: njihovu istoriju i arhitektoniku, likovnu estetiku i fresko slikarsvo, pridajući posebnu pažnju
manastirima Hilandar i Studenica, u kojima su se odigrali vrlo važni događaji za stabilizaciju stečene nezavisnosti.
Knjiga sadrži posvetu Patrijarha srpskog Irineja, kao i originalne slike Milutina Dedića i njegovog sina Luke Dedića.

Knjiga koja obuhvata najznačajnije književne (dnevnici i poema) i teorijske radove jednog od najvećih ruskih slikara 20. veka. Dadrži 96 strana sa reprodukcijama u boji.

Po oceni stručnjaka najbolju knjigu o starom srpskom slikarstvu napisao je Svetozar Radojčić (1909–1978), akademik i profesor istorije umetnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Knjigu je pisao dugo i ona je rezultat njegovog velikog iskustva, vrlo obimnih terenskih istraživanja, odličnog poznavanja srednjovekovne evropske i vizantijske umetnosti i njegovog besprekornog arheološkog, filološkog i istorijskoumetničkog obrazovanja. Namera mu je bila da sačini iscrpni pregled slikarskog stvaranja Srba – fresaka, ikonopisa i minijature – od njihovog uključivanja u kulturnu zajednicu evropskih naroda u XI veku, do gubitka državne samostalnosti sredinom XV stoleća. Po tako široko sprovedenom zahvatu knjiga Staro srpsko slikarstvo bila je i ostala jedinstvena u našoj sredini od njenog prvog objavljivanja 1966. godine pa do danas. Jedinstvena je i po metodologiji i načelima koja je autor u njoj dosledno sproveo. Profesor Radojčić je, naime, pošao od toga da je srpsko slikarstvo izraslo iz vizantijske umetnosti koja je bila prirodni nastavak velikog helenističkog nasleđa i da je to nasleđe oplemenilo i slikarstvo Srba u srednjem veku. Negovano između dva sveta, zapadnog i vizantijskog, ono je primalo blagotvorne uticaje i jednog i drugog, i izraslo u veliku umetnost, lako prepoznatljivu u svojoj posebnosti i veličini. A koliko je ona bila neodvojivo srasla sa bićem naroda u kojem je nastala pokazuju i njene čvrste veze s istorijom, kulturom i književnošću Srba u srednjem veku. Izbegavajući zamke jednostranog deskriptivnog ili ikonografskog metoda, autor je uspeo da sveobuhvatnim pristupom pronikne u samu suštinu starog srpskog slikarstva i kao celine i svakog spomenika ponaosob. U knjizi je to saopšteno bez nametljive učenosti, iako ona bogato zrači iz svake rečenice, a uz to lepim jezikom i odnegovanim stilom. Takve vrednosti knjige bliske su i današnjem čitaocu – on se na jednostavan način može obavestiti o starom srpskom slikarstvu i lako će razumeti njegovu veličinu i lepotu. Mada se od prvog izdanja knjige ponešto promenilo u hronologiji i tumačenju umetničkih spomenika, ta nova saznanja ne menjaju ni u čemu bitnije osnovne Radojčićeve stavove i njegovo izlaganje, zbog čega nismo smatrali da je potrebno njegov tekst dopunjavati naknadnim objašnjenjima i novom bibliografijom. Jedino je na kraju dodat rezime i potpisi slika na engleskom jeziku, kako bi knjiga postala dostupna i inostranom čitaocu. Ilustrativni materijal je takođe nov i u boji, ali je zadržan isti izbor slika koji je i autor odabrao za prvo izdanje knjige. U tekstu su učinjene samo sitne ispravke radi usklađivanja sa današnjim pravopisnim normama.

ZBRKA U MUZEJU

1. izdanje – 2019. god.

Prerađivači:

Grasi Zefirino
Petar Petrović

prevela s ruskog Ljudmila Joksimović

prevela s ruskog Ljudmila Joksimović