UMETNOST

Muzika sveta Vladimira Đuričića jedinstvena je putujuća antologija, koja otkriva kako muzika oblikuje identitet naroda, kulturu i istoriju. Kroz priče o umetnicima i žanrovima od Japana do Portugalije, od Rusije do Argentine, knjiga vodi čitaoca u srce zvučnih pejzaža planete. Isprepletena anegdotama, kulturološkim uvidima i emocijama, ova knjiga je pravo blago za ljubitelje muzike, putovanja i čovečanske priče u notaciji. Muzika sveta je više od knjige – to je zvuk duše u koricama.

Knjiga Sveta gora fruškogorska predstavlja rezultat dugogodišnjeg rada i posvećenog istraživanja Dejana Medakovića duhovnog, kulturnog i umetničkog nasleđa manastira Fruške gore. Sačinjena od autorovih studija i tekstova nastalih tokom više decenija, ova monografija osvetljava bogatstvo i slojevitost ovog podneblja koje je s pravom ponelo naziv „srpska Sveta gora“.

Njen odjek u likovnim umetnostima nameravao sam da pratim od kraja XIV veka, tj. od samog početka crkvenog kulta Sv. kneza mučenika Lazara, pa sve do savremenih slika nadahnutih šire shvaćenom kosovskom tematikom. Pritom sam se trudio da istaknem i sve one društvene i političke okvire koji su, nesumnjivo, bitno uticali ne samo na sadržinu već i na likovni oblik kosovskog mita tokom vekova.

Jedna vrlo poučna knjiga koja, vodeći čitaoca kroz divno ispričanu istoriju filma, razotrkiva istoriju propagande i nakon što je pročitate, neke filmove više nikada nećete gledati na isti način. Film je kao i muzika, medij koji ima moć da dopre duboko u našu podsvest, naročito kad je u pitanju propaganda koja je bila prisutna gotovo u većini ratnih filmova jugoslavenskih autora, naročito u nekim superspektaklima poručenim od partije na vlasti.

Ovo je rokenrol sa pokrićem i jedinstvena ljubavna priča.

Svako ko je voleo "Mostarske kiše" Pere Zupca i učio ih napamet, poželeće da ima ovu knjigu ili je pokloni dragoj osobi.

Bibliofilsko izdanje o jednom od najvećih magova rok muzike na prostoru bivše SFRJ.

Pred čitaocima je bibliofilsko izdanje velikog grafičkog dizajnera, profesora Vidana Papića. Duhovito i lucidno, on ilustruje remek-dela Duškovog stvaralaštva.

Ušuškan u krilu planine Rudnik, manastir Vraćevšnica čuva istorijsko blago, konake i crkvu iz 15.veka, muzej sa nameštajem dinastije Obrenović, grob majke kneza Miloša, dela slikara i pesnika Đure Jakšića koji je u ovoj svetinji boravio i još mnogo toga.

VADEMECUM: Promenadni saputnik kroz istoriju umetnosti

Ovaj mali promenadni saputnik kroz istoriju umetnosti sačinjen je sa namerom da svom saputniku, čitaocu, pruži kratke naučne opise nekih čestih pojmova istorije umetnosti. Prvobit na inspiracija za ovakav izbor pojmova bila je misao da oni u istoriji umetnosti znače ne što drugo ili nešto posebno u odnosu na to kako se razumeju kao pojmovi kulture u širem smislu. Na izvestan način, ovako obrađene odrednice imaju za cilj da dopune njihovo šire razumevanje.

Istovremeno, pokazala se potreba da se uvrste i neki opštiji filozofski i teorijski pojmovi koji se možda ređe povezuju sa disciplinom istorije umetnosti, a koji su od velikog značaja u teoriji umetnosti tokom poslednjih nekoliko decenija.Autori ovih odrednica su mladi naučnici, istoričari umetnosti. Oni su saradnici Odeljenja za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu ili su tokom nekoliko proteklih godinna na različite načine sarađivali sa In stitutom za književnost i umetnost u Beogradu. Uredništvo ovom prilikom želi da izrazi veliko zadovoljstvo što su autori pokazali veliko znanje, umeće i naučnu posvećenost.

Prema svojoj nameri, ovaj Vademekum, i više nego druga slična izdanja, nije konačan i Uredništvo se nada da će se periodično obogaćivati.

Slikar Dado Đurić rođen je na Cetinju 1933. godine, a nakon Drugog svetskog rata odlazi u Ljubljanu kod ujaka, umetnika Mirka Kujačića. Po povratku u Crnu Goru pohađa Umetničku školu u Herceg Novom, a potom upisuje Akademiju likovnih umetnosti u Beogradu, u klasi profesora Marka Čelebonovića. Đurić u Beogradu ubrzo postaje deo grupe „Mediala“, a potom i društva prijatelja „Baltazar“. Od odlaska u Pariz 1956. godine aktivno učestvuje na francuskoj umetničkoj sceni, a prvu samostalnu izložbu u umetničkoj metropoli imao je dve godine kasnije. Bio je dopisni član Crnogorske akademije nauka i umjetnosti, a 2009. predstavljao je Crnu Goru na 53. Bijenalu u Veneciji. Preminuo je krajem novembra 2010. u Parizu u 78. godini, posle duge i teške bolesti, a sahranjen na Cetinju.

Monografija sadrži i najvažnije kritičke i esnjejističke prikaze o skulpturama autora. Skulptorsko delo Ratka Vulanovića ima dugu predistoriju koja se može pratiti i u kritičarskim prikazima objavljenim u Monografiji. Reč je o vajaru čije delo obeležavaju veliki rasponi.
U duhu zanatski najbolje zasnovane i promišljene likovnosti istražuje krajnosti, suprotstavljene, ali ipak povezane estetske odrednice poput apstraktno–antropomorfno, skulptorsko–arhitektonsko, horizontalno–vertikalno, samereno–bezmerno, tvrdo–meko, kružno–kvadratno, statično–klizno, organizovano–haotično, tradicionalno–(post)moderno.

Ovaj moderni platonovski dijalog prava je antologija produbljenih analiza filmova sa verskom tematikom, od XIX do XXI veka. Nisu izostavljeni ni militantno ateistički filmovi, kao ni, istina malobrojni, filmovi srpskih sineasta koji se religije dotiču. Posebno poglavlje posvećeno je i nepravedno zaboravljenim delima eminentnih svetskih režisera o vaskrsenju mrtvih. Knjigu završava pregled čuvenih arthaus filmova koji nisu direktno religiozni, ali zato očigledno žude za apsolutom

Okosnica knjige su intervjui sa Milanom Tucovićem koje je u rasponu od 10 godina uradio Zorana Jeremić. U iskrenom razgovoru dva prijatelja čitaocima se otkriva poreklo, život, stvaralaštvo ali i skriveni poetsko-filozofski svet jednog od najznačajnijih srpskih savremenih slikara. Tekst ilustruju fotografije mr. Branka Pelinovića koje su nastale u ateljeu tokom višegodišnjeg praćenja Tucovićevog rada na slici Memorija pristaništa, jednoj od najfascinantnijih kompozicija srpskog slikarstva s početka 21. veka. Ambijent ateljea isprepletan sa rečima umetnika čitaocu pruža specifičan uvid i tumačenje Tucovićevog dela. Uvodni deo knjige sadrži tekstove istoričarke umetnosti Prof. dr Milanke Todić, književnice i profesorke dr Sanje Domazet, slikara i prijatelja Mihajla Đokovića Tikala i Zorana Jeremića.

Najveći broj tema u knjizi je vezan za autorovu profesiju arhitekte, urbaniste i prostornog planera. Tako je i knjiga organizovana u tri dela. U prvom delu autor pokušava da osvetli ponešto posebno i drugačije o arhitekturi jer ocenjuje da se kod nas, a i šire, o njoj uglavnom piše jednostrano i suviše usko sa estetskog stanovišta, čime se znatno umanjuje njen veliki društveni značaj.
U drugom delu su tekstovi o urbanizmu kao pokušaj da se osvetli teška i apsurdna sudbina ove aktivnosti od javnog značaja u našem društvu danas. a treći deo tekstova posvećen je budućnosti, sa nizom prividno različitih tema koje su povezane generalnom idejom održivog razvoja.


Najveći broj tema u knjizi je vezan za autorovu profesiju arhitekte, urbaniste i prostornog planera. Tako je i knjiga organizovana u tri dela. U prvom delu autor pokušava da osvetli ponešto posebno i drugačije o arhitekturi jer ocenjuje da se kod nas, a i šire, o njoj uglavnom piše jednostrano i suviše usko sa estetskog stanovišta, čime se znatno umanjuje njen veliki društveni značaj.
U drugom delu su tekstovi o urbanizmu kao pokušaj da se osvetli teška i apsurdna sudbina ove aktivnosti od javnog značaja u našem društvu danas. a treći deo tekstova posvećen je budućnosti, sa nizom prividno različitih tema koje su povezane generalnom idejom održivog razvoja.


Najveći broj tema u knjizi je vezan za autorovu profesiju arhitekte, urbaniste i prostornog planera. Tako je i knjiga organizovana u tri dela. U prvom delu autor pokušava da osvetli ponešto posebno i drugačije o arhitekturi jer ocenjuje da se kod nas, a i šire, o njoj uglavnom piše jednostrano i suviše usko sa estetskog stanovišta, čime se znatno umanjuje njen veliki društveni značaj.
U drugom delu su tekstovi o urbanizmu kao pokušaj da se osvetli teška i apsurdna sudbina ove aktivnosti od javnog značaja u našem društvu danas. a treći deo tekstova posvećen je budućnosti, sa nizom prividno različitih tema koje su povezane generalnom idejom održivog razvoja.

Ovo je dvojezična fotomonografija o Višegradu, njegovoj istoriji i njenim likovima, koji ima jedno od središnjih mesta u panorami Andrićevog dela i sveta.

„U Višegradu, na višegradskoj stazi, opčinjen ljepotom pejsaža, zagledan u nebo i zvijezde, oduvijek tih i zamišljen, Ivo Andrić je zasnovao svoju misao o bogatstvu i lepoti sveta.
Mnogobrojna predanja, legende i priče, svojom mističnom ljepotom zasjenile su višegradskog dječaka i duboko se urezale u njegovo pamćenje i svijest budućeg stvaraoca.
Višegrad nije samo izvor njegovih doživljaja svijeta i uspomena, mjesto gdje je upoznao ličnosti koje će predstavljati inspiraciju za njegova prozna djela, već i mjesto gdje je napisao svoje prve značajne pripovijetke.
Veličanstvena ćuprija na Drini, zadužbina Mehmed-paše Sokolovića, inspirisala je Andrića da zapiše svoju antologijsku misao o mostovima:
Od svega što čovek u životnom nagonu podiže i gradi, ništa nije bolje ni vrednije od mostova. Oni su važniji od kuća, svetiji – jer opštiji od -hramova.
Osim u romanu “Na Drini ćuprija”, Andrić u svojim pripovijetkama sa višegradskom tematikom opisuje dramatične i burne istorijske događaje koji su presudno uticali na sudbinu mjesta i ljudi u ovoj pograničnoj varoši.
Niko kao Andrić nije poznavao život, mentalitet i navike Višegrađana različitih po vjeri, porijeklu i shvatanjima. Da nije Andrića hroničara da li bi smo znali da je stanovništvo ovog kraja oduvijek živjelo između prividno mirnih godina kada su stvarali “nešto” i onih nesrećnih kada su gubili sve?
Veza Andrića i Višegrada nikada nije prekidana. I ma gdje živio i hodio, Višegrad je za njega prvi grad, ne samo grad njegovog djetinjstva, nego grad koji je smatrao svojim.
Sve do svoje smrti Andrić je ostao prisno vezan za grad gdje je proveo djetinjstvo, dječaštvo i dobar dio mladosti.“

Reč priređivača

Dozvoliti svojim talentima da ustanu i da se predstave, dati im prostora da se razmahnu, pre svega prostora u svom srcu, i pustiti svoj duh da slobodno šeta, to znači osloboditi sebe i svoju slobodu, to znači skinuti škrge i disati na pluća, biti svoj, jedinstven i neukalupljen, slobodan u odlukama i razmišljanjima. Ali to takođe znači i biti nesebičan i siguran u sebe, biti hrabar i odluke donositi sam, preuzeti kompletnu odgovornost za svoje postupke i pristati na mukotrpan rad. Jer sloboda je staza prepuna zamki i nije lako biti slobodan. Tamničara i utamničenih je veoma mnogo, a slobodnih tako malo.'

Monografija o Geroslavu Zariću, scenografu koji je svojim delom obeležio srpsku i jugoslovensku pozorišnu scenu krajem 20. i početkom 21. veka, uzbudljiva je priča o životnom putu umetnika, počev od njegovog odrastanja, sazrevanja i porodičnog okruženja, do profesionalnog angažmana scenografa, slikara i profesora. Sve što je radio uvek je bilo prepoznatljivo. Bogato ilustrovana knjiga oslikava Gerin scenografski rad, koji obuhvata više od 200 realizovanih pozorišnih predstava, ali i značajan slikarski opus, upotpunjen porodičnim i profesionalnim fotografijama. Monografija je podeljena u pet tematskih poglavlja koja osvetljavaju biografiju umetnika, odabrane intervjue, reči reditelja, glumaca i teatrologa o Zarićevom radu, izbor iz kritika i izabranu teatrografiju, izložbe i nagrade koji svedoče o nesvakidašnjem stvaralačkom opusu.'

Fotomonografija „Emir Kusturica & the No Smoking Orchestra – 25 godina“ je vredan dokument koji pokazuje i dokazuje uspeh, priznatog režisera, Emira Kusturice sa svojim bendom. U knjizi, pored 400 fotografija, se nalazi i Kusturičin autorski tekst, tekst scenografkinje Ivane Protić i tekst, etno-muzikološkinje, Jagode Jamakosmanović. Takođe dokumentovana je kompletna diskografija benda sa kredit listama. Kroz tekst i fotografije je prikazan rad Punk opere „Dom za vešanje“, i sva gostovanja Opere i benda u zadnjih 25 godina.

Fotomonografija „To je bilo neko lepše i srećnije vreme“ je prva knjiga, ne samo na ovim prostorima, nego i šire, koja je posvećena publici.

„Glumci, glumci... Čitavog života sam se, i mimo rada, družio sa glumcima, što nije baš uobičajeno za reditelja. Prosto osećam da smo od istog soja… Između dva kadra ima mesta i za šalu, pa tako provedeno vreme ostane svima u lepoj uspomeni.“

„Dobri moji glumci... Za vama ostaju i priče o vašim osobenostima, te puno šaljivih zgoda i neumrlih duhovitosti. Ova knjiga želi da otrgne od zaborava što više tih Tespidovih sledbenika. I da iznađem kako sam se ja našao među njima…“

Uz detaljan popis ostvarenih dela, podeljenih uloga i dobijenih nagrada, obilje anegdota nastalih tokom snimanja, putovanja i gostovanja, ova knjiga svedoči o nezaboravnim veličinama jednog vremena i u životu i na pozornici i na platnu…

Umetnost u SSSR-u . Avangarda i zvanična socijalistička umetnost i umetnost u post sovjetskom periodu: neformalne umetničke grupa

Nikola Nestorović jedan je od najznačajnijih arhitekata u Srbiji, čije je stvaralaštvo obeležilo i obogatilo, beogradsku i srpsku arhitekturu tokom poslednje decenije devetnaestog i prve decenije dvadesetog veka. Iako je u istoriografiji prepoznat kao nosilac novog stila secesije, kao i da je njegov graditeljski opus imao uticaj na razvoj novije srpske arhitekture, celokupan stvaralački, naučni i stručno-publicistički rad, do sada nije bio predmet posebnog istraživanja. Ova disertacija ima za cilj da istraži sve aspekte delovanja Nikole Nestorovića, sa posebnim osvrtom na kontekst u kome je stvarao, kroz definisanje uticaja i izvora pod kojim su dela nastajala, kao i podsticajnih ali i negativnih uticaja sredine, koji su se odrazili na njegovo stvaralaštvo.
Težište rada je na rasvetljavanju pojedinačnih faza i pojava, poređenjem sa primerima iz okruženja, kao i iz sredina koje su mogle da imaju neposredni uticaj na njegovo profesionalno delovanje i graditeljski opus. U skladu sa predmetom i ciljevima istraživanje je temeljeno na istoriografskom metodu zasnovanom na prikupljanju, analiziranju, klasifikaciji i kvalifikaciji svih dostupnih primarnih i sekundarnih izvora od značaja za iscrpno istraživanje uloge i stvaralaštva Nikole Nestorovića. Do danas je poznato da je projektovao šezdesetosam objekata, uglavnom javne, poslovne i stambene namene, dok se u domenu sakralne arhitekture oprobao na dva projekta, odnosno konkursna rada.Stvaralačka delatnost od tri decenije i velika produktivnost, omogućili su sveobuhvatno sagledavanje, ne samo projektantskog opusa autora, nego i srpske arhitekture tog perioda i pojedinih njenih najznačajnijih primera, čiji je upravo Nestorović autor.
Obrazovan u duhu akademizma, a savremen u shvatanjima, tokom celog stvaralačkog rada kretao se između akademskih postulata i savremenih secesijskih težnji, pod uticajem sredine u kojoj je stvarao.Na početku karijere kanoni akademizma su mu poslužili kao sigurni i provereni oslonac, da bi kroz saradnju sa arhitektom Androm Stevanovićem, ostvario veću sigurnost i slobodu u individualnijem umetničkom izrazu.

Zdravkovićeva knjiga bavi se nastankom teatra u ovom gradu, delom i uticajem Joakima Vujića, kao i Zemunskim dobrovoljačkim pozorišnim društvom - pretečom teatarskog života u Srbiji.

Inovativna, moderna, zanimljiva, ali i provokativna knjiga Škola zvuka... otvara nove poglede na zvuk, ali i na zanimanja kod kojih je on ključno izražajno sredstvo. Prvi deo, „Pogled na istoriju i teoriju", na jednom mestu, hronološki, sublimira sliku razvoja medija na našem prostoru, definiše osnovne elemente zvuka u medijima i sagledava njihovu primenu u audio i audio-vizuelnim delima. Drugi, „Razgovori", oblikuju 46 intervjua, po principu „jedan autor -- jedno zanimanje". Treći, „Umesto reči autora" jeste intervju sa autorom, neuobičajeni ali efektan završetak, u kojem objašnjava zašto RTS prepoznaje kao specifičan obrazovni sistem.

U glavnom korpusu monografije detaljno se analiziraju objekti 24 novčana zavoda, koje je autor podelio u tri kategorije – državne, privatne/inostrane i manje novčane zavode. Ovo je izvršeno prema primarnim arhitektonskim karakteristikama njihovih upravno-poslovnih objekata, po kojima državne karakteriše najvše akademsko-istoricistička arhitektura, privatne nešto slobodniji iskorak ka uticajima ar dekoa, ekspresionizma i moderne, dok je osnovna odlika manjih novčanih zavoda njihova svedena prostorna dimenzija i uplivi različitih stilskih uticaja. Ova studija predstavlja vredan istraživački poduhvat podjednako zanimljiv za arhitekte, istoričare umetnosti, sociologe, privrednike i bankare. Sistematizujući arhitektonska zdanja između dva svetska rata u polje sveobuhvatne analize zgrada novčanih zavoda, koji su do sada istraživani i publikovani isključivo kao retki monografski prikazi pojedinačnih objekata ili analizirani u okviru radova koji se bave delima određenih arhitekata ili partikularnim pojavama u srpskoj arhitekturi. Samim tim, ovo naučno istraživanje baca novo svetlo na fenomen bankarske arhitekture i na njenu ulogu u formiranju poslovnog-finansijskog duha i društvenog konteksta međuratnog Beograda.

Priča o Južnom vetru, njegovom kreatoru Miletu Basu, velikoj petorci, Perici, Savi, Banetu Vasiću i drugim velikanima ove avanture, predstavlja jednu od najvažnijih epizoda i svakako komercijalno najuspešnijih poduhvata u istoriji jugoslovenske i srpske popularne muzike. Ona do sada nije ispričana, osim nekih delova koji su se pojavljivali u štampi, intervjuima, emisijama koje je Mile pravio u svojoj kasnijoj produkciji – Cvrčak na sat, kojih ima već više od 1.400 epizoda.

Iako naučna literatura ima ograničen rok trajanja, a nova saznanja potiskuju stara, sudbina Medakovićeve knjige je očigledno drugačija. Sada je dobila novo ruho i savremen sjaj, koji bi trebalo da joj omoguće da ostvari komunikaciju sa novom generacijom čitalaca. 

Monografija manastira Kalenić omogućava stručnoj i široj publici da upozna freske koje se ubrajaju u najreprezentativnija likovna ostvarenja s početka XV veka. Reč je o završnoj fazi blistavog carigradskog slikarstva, koje nije ostavilo očuvane tragove u spomenicima prestonice, već u drugim pravoslavnim prostorima, među kojima Srbija na kraju srednjeg veka zauzima značajno mesto. Reprodukovane u ovoj monografiji, u modernoj fotografskoj tehnici, te freske su dragoceni dokument o umetničkim strujanjima na Balkanu uoči otomanskih osvajanja.

Nije teško uočiti da sam u naslovu ove knjige istakao reč istraživači, a ne istoričari umetnosti. Učinio sam to najviše zato što dobar deo autora nije prekoračio granicu koja odvaja učene antikvare, ljubitelje i ostrašćene samouke od pravih i dobro školovanih istoričara umetnosti, od onih naučnika koji su kod nas u ime pozitivizma raskrstili sa romantičarskim poimanjem istorije i umetničkih dela.