ISTORIJA UMETNOSTI

Knjiga Sveta gora fruškogorska predstavlja rezultat dugogodišnjeg rada i posvećenog istraživanja Dejana Medakovića duhovnog, kulturnog i umetničkog nasleđa manastira Fruške gore. Sačinjena od autorovih studija i tekstova nastalih tokom više decenija, ova monografija osvetljava bogatstvo i slojevitost ovog podneblja koje je s pravom ponelo naziv „srpska Sveta gora“.

Njen odjek u likovnim umetnostima nameravao sam da pratim od kraja XIV veka, tj. od samog početka crkvenog kulta Sv. kneza mučenika Lazara, pa sve do savremenih slika nadahnutih šire shvaćenom kosovskom tematikom. Pritom sam se trudio da istaknem i sve one društvene i političke okvire koji su, nesumnjivo, bitno uticali ne samo na sadržinu već i na likovni oblik kosovskog mita tokom vekova.

Ušuškan u krilu planine Rudnik, manastir Vraćevšnica čuva istorijsko blago, konake i crkvu iz 15.veka, muzej sa nameštajem dinastije Obrenović, grob majke kneza Miloša, dela slikara i pesnika Đure Jakšića koji je u ovoj svetinji boravio i još mnogo toga.

VADEMECUM: Promenadni saputnik kroz istoriju umetnosti

Ovaj mali promenadni saputnik kroz istoriju umetnosti sačinjen je sa namerom da svom saputniku, čitaocu, pruži kratke naučne opise nekih čestih pojmova istorije umetnosti. Prvobit na inspiracija za ovakav izbor pojmova bila je misao da oni u istoriji umetnosti znače ne što drugo ili nešto posebno u odnosu na to kako se razumeju kao pojmovi kulture u širem smislu. Na izvestan način, ovako obrađene odrednice imaju za cilj da dopune njihovo šire razumevanje.

Istovremeno, pokazala se potreba da se uvrste i neki opštiji filozofski i teorijski pojmovi koji se možda ređe povezuju sa disciplinom istorije umetnosti, a koji su od velikog značaja u teoriji umetnosti tokom poslednjih nekoliko decenija.Autori ovih odrednica su mladi naučnici, istoričari umetnosti. Oni su saradnici Odeljenja za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu ili su tokom nekoliko proteklih godinna na različite načine sarađivali sa In stitutom za književnost i umetnost u Beogradu. Uredništvo ovom prilikom želi da izrazi veliko zadovoljstvo što su autori pokazali veliko znanje, umeće i naučnu posvećenost.

Prema svojoj nameri, ovaj Vademekum, i više nego druga slična izdanja, nije konačan i Uredništvo se nada da će se periodično obogaćivati.

Umetnost u SSSR-u . Avangarda i zvanična socijalistička umetnost i umetnost u post sovjetskom periodu: neformalne umetničke grupa

Iako naučna literatura ima ograničen rok trajanja, a nova saznanja potiskuju stara, sudbina Medakovićeve knjige je očigledno drugačija. Sada je dobila novo ruho i savremen sjaj, koji bi trebalo da joj omoguće da ostvari komunikaciju sa novom generacijom čitalaca. 

Monografija manastira Kalenić omogućava stručnoj i široj publici da upozna freske koje se ubrajaju u najreprezentativnija likovna ostvarenja s početka XV veka. Reč je o završnoj fazi blistavog carigradskog slikarstva, koje nije ostavilo očuvane tragove u spomenicima prestonice, već u drugim pravoslavnim prostorima, među kojima Srbija na kraju srednjeg veka zauzima značajno mesto. Reprodukovane u ovoj monografiji, u modernoj fotografskoj tehnici, te freske su dragoceni dokument o umetničkim strujanjima na Balkanu uoči otomanskih osvajanja.

Nije teško uočiti da sam u naslovu ove knjige istakao reč istraživači, a ne istoričari umetnosti. Učinio sam to najviše zato što dobar deo autora nije prekoračio granicu koja odvaja učene antikvare, ljubitelje i ostrašćene samouke od pravih i dobro školovanih istoričara umetnosti, od onih naučnika koji su kod nas u ime pozitivizma raskrstili sa romantičarskim poimanjem istorije i umetničkih dela.

Bogato ilustrovana knjiga koja predstavlja likovne prikaze Bogorodice u našim manastirima. Jedinstveno izdanje, veoma luksuzno i atraktivno. 

Interesovanje Dejana Medakovića za pojedinačne umetničke prosedee rezultiralo je knjigom Srpski slikari XVIII i XIX veka (1968) i usmerilo autora na dublja sagledavanja srpskog baroka. Na tim temeljima nastala je i trilogija koja obuhvata knjige Putevi srpskog baroka (1971), Tragom srpskog baroka (1976) i Barok kod Srba (1988). Svaka od ovih knjiga je zasebna, zaokružena celina, a zajedno predstavljaju neraskidivo trojstvo. Ove studije dale su osnove za razumevanje srpske umetnosti novijeg doba, a pred istoričare umetnosti postavile su pretpostavke daljih istraživanja.

Tradicija istkana osećanjima i veštinom

U potrazi za objašnjenjem porekla i mogućih značenja ornamenata na pirotskom ćilimu, ova knjiga pruža temeljan uvid u tradiciju ženskog zanata. Retke i pažljivo odabrane fotografije prvi put su sakupljene specijalno za ovo luksuzno izdanje. Lepota, sklad i majstorstvo izrade ćilima danas inspirišu i zadivljuju, a njihova estetika oplemenjuje savremeni enterijer.

„Knjiga Ornamenti Srbije – pirotski ćilim, uz uvažavanje bogate literature i rezultata interdisciplinarnih istraživanja, nastoji da likovnoj i simboličkoj formi pirotskih ćilima udahne novi život.“
– Prof. dr Zorica Tomić

„Autorka neumorno istražuje ornamentiku pirotskog ćilimarstva, koje predstavlja najsavršeniji vid srpskog tradicionalnog tekstilnog stvaralaštva.“
– Marina Cvetković

*

Tradition woven with feelings and craft

Searching for the origin and possible meanings of the Pirot kilim ornaments, this book offers a particular overview into the tradition of this female craft. This particular collection of rare and carefully curated photographs has been presented for the first time, especially for this luxury edition. The beauty, harmony and craftsmanship of the kilims inspire and amaze, and their aesthetics enrich contemporary interiors.

"Respecting the rich literature sources and the results of interdisciplinary research, the book Ornaments of Serbia – the Pirot kilim also strives to provide a new life to the artistic and symbolic form of Pirot kilims."
– Prof. Dr Zorica Tomić

"The author tirelessly explores the ornaments of the Pirot kilim, the most perfect form of traditional textile creation. "
– Marina Cvetković

Upoznajte se sa dobrim vinskim duhom Negotinske krajine i atmosferom Rajca njegovih pimnica.

Kroz Dedićeve zapise i ilustracije otkijte simboliku i povezanost vina i kamena od kojeg su izgrađene tamošnje prelepe vinske kuće.

Prkos vetru i vremenu posvećena školskom brodu Jadran,
Ratnoj mornarici i ljudima koji su na njemu sticali znanja i veštine o plovidbi. Jadran je sagrađen 1933. godine u Hamburgu. Za sedam decenija prevalio je oko 400 hiljada morskih milja obišavši mnoge luke u Evropi, od Crnog do Baltičkogmora, a preplovio je i Atlantik /1938./ posetivši pritom Sjedinjene A meričke Države. Jadran je predstavljao
oličenje jugoslovenske, ali i svetske pomorske tradicije.
Ovaj trenažni jedrenjak se danas nalazi u posedu vojske
Crne Gore i usidren je u tivatskoj luci.Knjiga obogaćena originalnim Milutinovim slikama, oslikanim za vreme njegovog boravka na mornarici.

Svetlost u tami vekova je knjiga srpskog akademskog slikara, istoričara umetnosti i putopisca Milutina Dedića.
Posvećena je sticanju 800 godina samostalnosti Srpske
pravoslavne crkve. Kroz knjigu, autor nam predstavlja
srpske manastire i crkve: njihovu istoriju i arhitektoniku, likovnu estetiku i fresko slikarsvo, pridajući posebnu pažnju
manastirima Hilandar i Studenica, u kojima su se odigrali vrlo važni događaji za stabilizaciju stečene nezavisnosti.
Knjiga sadrži posvetu Patrijarha srpskog Irineja, kao i originalne slike Milutina Dedića i njegovog sina Luke Dedića.

Po oceni stručnjaka najbolju knjigu o starom srpskom slikarstvu napisao je Svetozar Radojčić (1909–1978), akademik i profesor istorije umetnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Knjigu je pisao dugo i ona je rezultat njegovog velikog iskustva, vrlo obimnih terenskih istraživanja, odličnog poznavanja srednjovekovne evropske i vizantijske umetnosti i njegovog besprekornog arheološkog, filološkog i istorijskoumetničkog obrazovanja. Namera mu je bila da sačini iscrpni pregled slikarskog stvaranja Srba – fresaka, ikonopisa i minijature – od njihovog uključivanja u kulturnu zajednicu evropskih naroda u XI veku, do gubitka državne samostalnosti sredinom XV stoleća. Po tako široko sprovedenom zahvatu knjiga Staro srpsko slikarstvo bila je i ostala jedinstvena u našoj sredini od njenog prvog objavljivanja 1966. godine pa do danas. Jedinstvena je i po metodologiji i načelima koja je autor u njoj dosledno sproveo. Profesor Radojčić je, naime, pošao od toga da je srpsko slikarstvo izraslo iz vizantijske umetnosti koja je bila prirodni nastavak velikog helenističkog nasleđa i da je to nasleđe oplemenilo i slikarstvo Srba u srednjem veku. Negovano između dva sveta, zapadnog i vizantijskog, ono je primalo blagotvorne uticaje i jednog i drugog, i izraslo u veliku umetnost, lako prepoznatljivu u svojoj posebnosti i veličini. A koliko je ona bila neodvojivo srasla sa bićem naroda u kojem je nastala pokazuju i njene čvrste veze s istorijom, kulturom i književnošću Srba u srednjem veku. Izbegavajući zamke jednostranog deskriptivnog ili ikonografskog metoda, autor je uspeo da sveobuhvatnim pristupom pronikne u samu suštinu starog srpskog slikarstva i kao celine i svakog spomenika ponaosob. U knjizi je to saopšteno bez nametljive učenosti, iako ona bogato zrači iz svake rečenice, a uz to lepim jezikom i odnegovanim stilom. Takve vrednosti knjige bliske su i današnjem čitaocu – on se na jednostavan način može obavestiti o starom srpskom slikarstvu i lako će razumeti njegovu veličinu i lepotu. Mada se od prvog izdanja knjige ponešto promenilo u hronologiji i tumačenju umetničkih spomenika, ta nova saznanja ne menjaju ni u čemu bitnije osnovne Radojčićeve stavove i njegovo izlaganje, zbog čega nismo smatrali da je potrebno njegov tekst dopunjavati naknadnim objašnjenjima i novom bibliografijom. Jedino je na kraju dodat rezime i potpisi slika na engleskom jeziku, kako bi knjiga postala dostupna i inostranom čitaocu. Ilustrativni materijal je takođe nov i u boji, ali je zadržan isti izbor slika koji je i autor odabrao za prvo izdanje knjige. U tekstu su učinjene samo sitne ispravke radi usklađivanja sa današnjim pravopisnim normama.

prevela s ruskog Ljudmila Joksimović

Postoje dva Rima. Da je tako, uverava nas Jelena Pilipović. Jedan je spoljašnji, drugi je unutrašnji. Jedan je stvaran, drugi je još stvarniji. Njih povezuje znalački ispričana priča. Jezik je savremen, ironijski zaokupljen drevnošću. I fikcijom. To je priča o muškarcima i ženama koji traže sebe. Tražeći sebe, oni plove kroz vreme. To vreme nije linearno. Istorijsko. Ono je, paradoksalno, polifonično. Puteno i zavodljivo. Ogledalno. Ono sobom nosi mnoštvo glasova: glasova prošlosti i glasova sadašnjosti. I mnoštvo likova. Međusobno, oni se ogledaju. Traže i prepoznaju. Susreću. Mimoilaze i rastaju.

Petar Jevremović

U knjizi je obrađeno deset Ovčarsko-kablarskih manastira sa dve pećinske crkve, kao i pet manastira u okolini klisure. Sadrži veći broj fotografija u boji koje se prvi put objavljuju. Tu su: uvodne napomene, prilozi, prevodilac stručnih izraza, rezime na engleskom, bibliografija i dr.

Knjiga koja je pred čitaocem predstavlja pokušaj da se povodom Dvadeset trećeg međunarodnog kongresa vizantologa (Beograd, 22–27. avgust 2016) u jednom koliko analitičkom toliko i sintetskom prilazu sveobuhvatno prikaže odsjaj vizantijskog prototipa u srpskoj kulturi srednjeg veka i poznijih vremena.U ovom kontekstu podrazumeva se ne samo recepcija vizantijskih uzora nego i njihovo kreativno prilagođavanje potrebama srpske sredine. Drugim rečima, osnovna koncepcija bila je da se prikažu – u celini i u detalju – rezultati prožimanja vizantijskog (preuzimanog) i srpskog (autohtonog) istorijskog miljea, uključujući i kulturne veze sa Zapadom.Ova tematika, koliko god bila saznajno bliska poznavaocima istorije, zasluživala je da povodom svetskog susreta vizantologa bude celovito obrađena na način na koji to dosad nije pokušavano, uz učešće svih generacija istraživača. Veliki broj poslenika odazvao se izazovu da se ovakav cilj ostvari. Raduje to što nijedan od aspekata ove tematike nije ostao nedotaknut. Nažalost, nesrećnim sticajem okolnosti koje se, i pored svih napora, nisu mogle izbeći onemogućena je najvećim delom prvobitna ideja organizatora kongresa da ova publikacija dobije vizuelni i materijalni oslonac u pratećim izložbama. Utoliko je potrebnije da reč s kojom će se čitalac susresti postane značajnija sadržinom, slikovitija izrazom, ubedljivija argumentom. Ako ovo delo zaista odgovori rečenim zahtevima, biće to zahvaljujući mnogim autorima svih specijalnosti i njegovim priređivačima, koji su svi uložili neizmeran trud i izuzetno veliko znanje da čitav poduhvat sa uspehom bude priveden kraju.

Knjiga koja je pred čitaocem predstavlja pokušaj da se povodom Dvadeset trećeg međunarodnog kongresa vizantologa (Beograd, 22–27. avgust 2016) u jednom koliko analitičkom toliko i sintetskom prilazu sveobuhvatno prikaže odsjaj vizantijskog prototipa u srpskoj kulturi srednjeg veka i poznijih vremena.U ovom kontekstu podrazumeva se ne samo recepcija vizantijskih uzora nego i njihovo kreativno prilagođavanje potrebama srpske sredine. Drugim rečima, osnovna koncepcija bila je da se prikažu – u celini i u detalju – rezultati prožimanja vizantijskog (preuzimanog) i srpskog (autohtonog) istorijskog miljea, uključujući i kulturne veze sa Zapadom.Ova tematika, koliko god bila saznajno bliska poznavaocima istorije, zasluživala je da povodom svetskog susreta vizantologa bude celovito obrađena na način na koji to dosad nije pokušavano, uz učešće svih generacija istraživača. Veliki broj poslenika odazvao se izazovu da se ovakav cilj ostvari. Raduje to što nijedan od aspekata ove tematike nije ostao nedotaknut. Nažalost, nesrećnim sticajem okolnosti koje se, i pored svih napora, nisu mogle izbeći onemogućena je najvećim delom prvobitna ideja organizatora kongresa da ova publikacija dobije vizuelni i materijalni oslonac u pratećim izložbama. Utoliko je potrebnije da reč s kojom će se čitalac susresti postane značajnija sadržinom, slikovitija izrazom, ubedljivija argumentom. Ako ovo delo zaista odgovori rečenim zahtevima, biće to zahvaljujući mnogim autorima svih specijalnosti i njegovim priređivačima, koji su svi uložili neizmeran trud i izuzetno veliko znanje da čitav poduhvat sa uspehom bude priveden kraju.

Knjiga koja je pred čitaocem predstavlja pokušaj da se povodom Dvadeset trećeg međunarodnog kongresa vizantologa (Beograd, 22–27. avgust 2016) u jednom koliko analitičkom toliko i sintetskom prilazu sveobuhvatno prikaže odsjaj vizantijskog prototipa u srpskoj kulturi srednjeg veka i poznijih vremena.U ovom kontekstu podrazumeva se ne samo recepcija vizantijskih uzora nego i njihovo kreativno prilagođavanje potrebama srpske sredine. Drugim rečima, osnovna koncepcija bila je da se prikažu – u celini i u detalju – rezultati prožimanja vizantijskog (preuzimanog) i srpskog (autohtonog) istorijskog miljea, uključujući i kulturne veze sa Zapadom.Ova tematika, koliko god bila saznajno bliska poznavaocima istorije, zasluživala je da povodom svetskog susreta vizantologa bude celovito obrađena na način na koji to dosad nije pokušavano, uz učešće svih generacija istraživača. Veliki broj poslenika odazvao se izazovu da se ovakav cilj ostvari. Raduje to što nijedan od aspekata ove tematike nije ostao nedotaknut. Nažalost, nesrećnim sticajem okolnosti koje se, i pored svih napora, nisu mogle izbeći onemogućena je najvećim delom prvobitna ideja organizatora kongresa da ova publikacija dobije vizuelni i materijalni oslonac u pratećim izložbama. Utoliko je potrebnije da reč s kojom će se čitalac susresti postane značajnija sadržinom, slikovitija izrazom, ubedljivija argumentom. Ako ovo delo zaista odgovori rečenim zahtevima, biće to zahvaljujući mnogim autorima svih specijalnosti i njegovim priređivačima, koji su svi uložili neizmeran trud i izuzetno veliko znanje da čitav poduhvat sa uspehom bude priveden kraju.

Zaljubljenici u drevnu grčku umetnost otkriće u ovoj nevelikoj knjizi pravo i ogromno blago: kakve su veze umetnosti sa smrću, kao i sa religijskim misterijama. Sve što je Raveson napisao pre više od jednog veka i danas je na snazi. Njegova dalekosežna intelektualna poruka upućuje nas na to kako velika umetnost, odgonetajući nemi govor vidljivog, komunicira s nevidljivim.

Takođe sasvim nepoznati Vinaver ovde se pojavljuje kao izvrstan tumač svih ostalih umetnosti (pored muzike, pozorišta i književnosti). Reč je, dakle, o celini koja je posvećena filmu, arhitekturi, likovnoj umetnosti i kulturi.

Zasigurno jedno od najvažnijih izdanja, koje zaista s pravom nose epitet kapitalnih, na proteklom Međunarodnom sajmu knjiga u Beogradu(2014) bio je upravo ovaj rečnik, koji su zajednički ostvarili Srpska akademija nauka i umetnosti i Zavod za udžbenike. Ovo delo, koje predstavlja veliki trenutak srpske leksikografije više nego sigurno je zaokružilo ovogodišnju Zavodovu izdavačku produkciju, koja mu je i donela titulu izdavača godine na ovogodišnjem oktobarskom sajmu knjiga. Rečnik pojmova likovnih umetnosti i arhitekture, tom I, koji obuhvata pojmove i termine od slova a pa sve do đ, ostvario je autorski tim naših najeminentnijih stručnjaka, pod rukovodstvom akademika Milana Lojanice. Između tri osnovna težišta: prirode likovnosti, njenog jezika i njene funkcije,razgranava se veoma široka mreža pojmova tumačenih u ovom rečniku. Zato ovaj rečnik omogućuje znatno bliže upoznavanje pojmova, pomažući tako čitaocu da bolje upozna karakteristike likovne umetnosti i njene relacije sa veoma širokim kontekstom. Ovo izuzetno leksikografsko delo na svoj način svedoči o svojstvu likovnog da s lakoćom kristalizuje i najsloženije ideje, što ga čini osnovom svih intuitivnih procesa i pokretačem imaginacije u gotovo svim oblastima ljudskih delatnosti. Likovno nesumnjivo pokriva sve oblasti tradicionalne i nadgrađene vizuelne kulture, uključujući njene brojne institucionalizovane ali i alternativne oblike, kao i marginalne, ili one koje srećemo u kulturi svakodnevnice. Ovaj rečnik je posvećen samo oblastima likovnih oblasti – slikarstvu i skulpturi, kao i arhitekturi, koja je sa njima, po likovnoj osnovi i po tradicionalnoj klasifikaciji, u neposrednoj povezanosti.

Mikelanđelo Buonaroti (1475-1564) se, pored Leonarda da Vinčija, smatra jednim od najinspirativnijih stvaralaca u istoriji umetnosti. Kao skulptor, arhitekta, slikar i pesnik ostavio je snažan uticaj kako na svoje savremenike, tako i na sledbenike moderne umetnosti uopšte. Još od prvih godina 16. veka u Rimu, kao i u glavnim italijanskim umetničkim centrima, Mikelanđelovo ime se povezuje sa delima izuzetne virtuoznosti, koja odražavaju punu umetničku zrelost uprkos njegovoj mladosti. Njegovo najpoznatije delo je freska na svodu Sikstinske kapele u Vatikanu. Iako ovom obimnom slikarskom poslu nije pristupio s oduševljenjem jer se prvenstveno doživljava sebe kao skulptora, a ne slikara, ukrašavanje kapele gde se održavaju najsvečanije ceremonije kurije mu je obezbedilo epitet besmrtnosti. Neke delove Mikelanđelo izrađuje iznenađujućom brzinom, tolikom da svaku od luneta oko prozora završava za samo tri dana.

U ovoj monografiji o najistaknutijem umetniku pozne renesanse čitajte o njegovom životu, kako su nastajale njegove skulpture, zatim kupola crkve Sv. Petra, kao i sve freske sa svoda Sikstinske kapele i uživajte u izuzetno kvalitetnim fotografijama. Takođe, ova knjiga, kao i svih 12 knjige iz edicije „Geniji umetnosti“, sadrži popis mesta gde se remek-dela umetnosti mogu videti kao i antologiju kritike koja omogućava njihovo bolje razumevanje.

Prvi prevod spisa slavnog rimskog enciklopediste Plinija Starijeg sa latinskog na srpski jezik sadrži sve što je pisao o umetnosti, a ne samo deo o slikarstvu i skulpturi kao što je ranije bio slučaj u pojedinim izdanjima na engleskom jeziku. Predgovor, izbor tekstova iz jedinog sačuvanog Plinijevog dela „Poznavanje prirode“ i njihov prevod, kao i izbor reprodukcija i komentara sačinila je istoričarka umetnosti dr Zoja Bojić

.