DOMAĆE KNJIGE

Momčilo Nastasijević je, daleko od bučnih i uskovitlanih pesničkih proglasa socijalne ili nadrealističke škole ili grupe prvih poratnih modernista (formalno, ovi nisu bili grupa pošto je među njima postojalo isuviše različitih individualnosti), stvarao svoju poeziju potpuno usamljen i bio neka vrsta sinteze htenja celog međuratnog srpskog pesništva. Iako ga mnogi drže za „sveca“ srpskog pesništva, njegova poezija se ne smatra nipošto religioznom. Nastasijević je bio filosofski pesnik. Biti filosofski pesnik znači imati filosofske preokupacije i pesnički ih izraziti. Pesnikova filosofija, filosofija je usamljeništva. To je filosofija pesnika koji se uputio putem kojim niko ne hodi (nije ni hodio, niti će njime hoditi) ne bi li pronašao svetlost- pesmu, bitno različitu od svih drugih pesama. To je osuđenost na usamljenost i u životu i u pesmi: To kuda neprohod im, / čudno mi se otvori put.

Birajući mit, legendu, pesničko nasuprot prozaističkom, iracionalno nasuprot racionalnom, novi-stari jezik koji je stvarao nasuprot modernom, gradskom, Nastasijević je stvorio poseban, enigmatičan svet koji nije nužno vezan za određeno vreme ili epohu. Baš zbog toga, njegovu dramu danas možemo lako zamisliti i u Srbiji 21. veka, u nekom selu koje su svi stanovnici napustili u odselili se u Beograd ili Nemačku, u predgrađu u kojem u velikim vilama žive deca novih bogataša koja ne moraju nužno biti „snalažljiva“, u varošici u centralnoj Srbiji u kojoj neki lokalni moćnik danas ima/može imati kosturova u ormanu koliko i gospodar Mladen. Iako savremenim umetnicima Nastasijevićev jezik može biti stran, podsetimo se da u teatru postoji zamor od skoro obaveznog realističkog izražavanja, lišenog bilo kakve poezije te da su u antičko doba pesnik i dramski pisac bili jedno isto te da će Nastasijevićeve drame danas, u novom čitanju, predstavljati nadahnuće i osveženje umornog srpskog teatra.

Svoje prve pesme Nastasijević (1894-1938) je objavio 1922. godine, ali je znatniju pažnju književne javnosti i kritičara počeo da privlači punih trideset godina kasnije. Tek posle niza manjih ili većih promena u razvoju naše književnosti, tek kada nova pesnička generacija modernista, predvođena Vaskom Popom i Miodragom Pavlovićem, ranih pedesetih godina, otkrije Nastasijevića i skrene pažnju na umetničku vrednost i podsticajnost njegove poezije, počeće intenzivnija recepcija njegovog književnog opusa, tokom koje će Nastasijević ući u red naših najznačajnijih pisaca XX veka.U ovoj knjizi dat je izbor iz Nastasijevićeve poezije, iz ciklusa “Pet lirskih krugova”, kao i iz njegove proze - “Iz tamnog vilajeta”.