DOMAĆI ROMAN

Novi roman Gorana Markovića, a u očima sineasta još jedan neostvareni film našeg proslavljenog reditelja i pisca, rasvetljava sudbinu glumačkog poziva danas u Srbiji, ili radije sudbinu prvaka drame koji je negde usput u svojoj karijeri izgubio onu autentičnost i polet koji krase svakog pravog umetnika i umesto toga prepustio se alkoholu, rutini i kolotečini posuvraćene sredine u kojoj živi.

Pripremajući se za naslovnu ulogu Hamleta u čuvenoj Šekspirovoj tragediji i nastojeći da u sebi ponovo otkrije iskru umetničkog nadahnuća, glavni junak ove gorke komedije pokušaće da odgovor na staro pitanje o Hamletovom karakteru, njegovoj kolebljivosti i počecima ludila pronađe kako u seansama sa svojim psihijatrom, tako i među stanovnicima duševne bolnice, sa kojima će, uveren da psihodrama lekovito deluje na mentalne bolesnike, belodano razotkriti da u kontaktu ta dva naočigled nespojiva sveta postoji i uzvratni uticaj…

Iznova uspešno primenjujući svoj dramaturški dar, Goran Marković autentičnim stilom i već osvedočenim pripovedačkim tehnikama, kroz nekoliko dijaloških formi i tri paralelna toka radnje - na pozorišnim probama, u ordinaciji psihijatra i u ludnici - ispisuje sopstveni paradoks o glumcu, svoj nimalno blag ali i samilostan osvrt na domaće glumište kroz koje se prelamaju mentalitet i prilike u današnjoj Srbiji.

Poznati reditelj, pisac Beogradskog trija, i u ovom svom romanu ispričaće intrigantnu priču o poznatim žiteljima Beograda, služeći se pritom i rečju i slikom. Ovoga puta glavni protagonisti su psihijatar i pozorišni reditelj Hugo Klajn, pijanistkinja i muzikolog Stana Đurić i vlasnik i direktor „Politike“ Vladislav Ribnikar – priča o njihovim isprepletanim odnosima utoliko je zanimljivija što im se sudbine i karijere prelamaju kroz dve različite epohe, onu pre i onu posle Drugog svetskog rata. Njihovo delovanje, preživljavanje i borba za opstanak tokom rata, njihov snažan karakter i ugled koji su ponovo zaslužili i u novom društvenom poretku, odredili su dalji pravac njihovog života, na šta je donekle uticao i ljubavni zaplet o kojem je u ovom romanu reč.

Zavod, reč izabrana za naslov ovog romana, zapravo skraćeno ime Zavoda za lečenje hladnom vodom, elektricitetom, švedskom gimnastikom i masažom, koji je osnovan i koji je radio između dva svetska rata u Beogradu, bio je mesto gde su se prvi put sreli Hugo Klajn i Stana Đurić Ribnikar…

Kad se za perjanicom pobunjenih žitelja jedne bivše države, koji su ugazili u bratoubilački rat, raspiše međunarodna poternica zbog optužbi za ratne zločine, u tajnoj službi stvaraju se dve struje: jedna koja bi da ga izruči i druga koja bi da ga sakrije i zaštiti. I dok se, pod lažnim identitetom i sa izmenjenim ličnim opisom, bivši vođa i nekadašnji psihijatar preobraća u bivšeg hipika koji voli gusle a predstavlja se kao znalac bioenergetske medicine, čak i kao predavač na lokalnoj Akademiji alternative i saradnik u njenom stručnom časopisu, u tajnoj službi koja ga budno prati bukti pravi rat čiji će ishod odrediti psihijatrovu sudbinu…

Nova knjiga Gorana Markovića, napisana u maniru Beogradskog trija ali sa tragikomičnim zapletom, satkana od izveštaja, transkripata snimljenih intervjua, snimaka nadzornih kamera, doktorovih dnevnika i stihova, presretnutih telefonskih razgovora, izjava neposrednih svedoka i dojava agenata tajne službe, svojevrstan je „roman s ključem“, u kojem će se otključati lažni sjaj jednog krvavog državnog i ideološkog projekta i ogoliti sva beda, sebičluk i proračunatost njegovih nosilaca.

Istoimeni film po scenariju Gorana Markovića, koji je pobrao lovorike na domaćim i međunarodnim filmskim festivalima, autor je pretočio u knjigu i tako, po sopstvenim rečima, ispisao roman koji ne pokušava da objasni epohu kolektivizma pedesetih godina 20. veka u Jugoslaviji, a još manje titoizam i Tita, nego sazrevanje jednog đaka koji prvi put u životu donosi svoju odluku i počinje da misli svojom glavom.

Nezaboravni likovi dečaka Zorana i njegovih školskih drugova, tvrdokornog nastavnika Raje koji ih vodi na ekskurziju u Titov rodni kraj u Hrvatskom Zagorju, njihovih domaćina i vršnjaka koje Zoranov razred upoznaje na tom hodočašću u zapadne krajeve zemlje, humorno i melanholično evociraju detinjstvo i odrastanje čitavih generacija „Titovih pionira“, bez pomodnog odricanja od sosptvene prošlosti. Školska priredba u čast Titovog rođendana, susret s Titom i sudbina nastavnika Raje senče ovu priču tamnim tonovima koji su se već tada nadvijali nad nesrećnom zemljom gde je vladalo jednoumlje i gde jedan desetogodišnjak tu nakaradnu ideologiju odbacuje svojim školskim sastavom.

U vreme prelomnih događaja koje je obeležila rezolucija Informbiroa s kraja četrdesetih godina prošlog veka u Jugoslaviji, jedan od službenika Britanske ambasade u Beogradu i glavni junak ove knjige bio je i proslavljeni pisac Lorens Darel. Neformalan kao ličnost i nepredvidljiv kao diplomata, Darel se upušta u ljubavnu avanturu sa ženom jednog visokog rukovodioca, koji će ubrzo završiti na Golom otoku. Kad uskoro i njegova žena doživi istu sudbinu, britanski pisac i diplomata učiniće sve da je spase i da se pomogne njenoj kćeri, devojčici koja je silom istorijskih neprilika ostala bez oba roditelja.

Sa neskrivenim referencama na Darelov roman Aleksandrijski kvartet, Goran Marković ispisuje dramatičnu povest o ljubavnom trouglu koja se odvija u posleratnom Beogradu. On pritom uspeva da nam sivilo jugoslovenske svakodnevnice u epohi hladnog rata prikaže očima jednog stranca, isplete uverljivu priču sa poznatim istorijskim ličnostima i tako na originalan način osvetli nemile događaje i pojedinosti iz oskudnih vremena Informbiroa.

Potresan i zabavan istovremeno, duhovit, inventivno komponovan kao kolaž dokumenata, pisama, dnevnika, Darelovih izveštaja Forin ofisu, referata logorskih rukovodilaca centrali Udbe, prepiske britanskih diplomata, dešiforvanih depeša, službenih zapisnika i svedočanstava, Beogradski trio ne ispušta se iz ruke do poslednje stranice.