DRUŠTVENE NAUKE

Knjiga „Državna represija u doba diktature kralja Aleksandra Karađorđevića 1929–1935“ Ivane Dobrivojević Tomić predstavlja važan doprinos sagledavanju istorije Kraljevine Jugoslavije. Šta se zaista događalo iza kulisa šestojanuarske diktature? Kako je država nadzirala svoje građane, ko je bio proglašavan neprijateljem, a gde se završavala granica između zaštite poretka i zloupotrebe vlasti? Oslanjajući se na bogatu i do sada nedovoljno istraženu arhivsku građu, ova knjiga vodi čitaoca u svet policijskih dosijea, tajnih praćenja, denuncijacija, političkih procesa, internacija i zatvora, otkrivajući složen mehanizam državne represije u Kraljevini Jugoslaviji između 1929. i 1935. godine. Istovremeno, razbijajući brojne uvrežene mitove, autorka pokazuje da represija nije bila ni jednostavna ni jednoznačna pojava, već proizvod duboke političke, nacionalne i društvene krize, terorizma, međunarodnih pritisaka i slabosti same države. Ovo nije samo priča o diktaturi kralja Aleksandra – to je uzbudljiva istorija jednog društva koje se našlo na ivici između autoritarizma, straha i borbe za opstanak.

Monografija Vijetnamski rat i jugoslovensko-američki odnosi 1964–1968. Milana N. Stevanovića proistekla je iz doktorske disertacije autora odbranjene na Katedri za opštu savremenu istoriju pri Filozofskom fakultetu u Beogradu. Analizirajući primarne i sekundarne istorijske izvore autor čitaocima pruža koherentnu i višeslojnu sliku političkih odnosa socijalističke Jugoslavije i Sjedinjenih Američkih Država u periodu prve faze Vijetnamskog rata. Čitajući ovu knjigu možete, izmeću ostalog, saznati: zašto je Amerika verovala da Jugoslavija može da odigra posredničku ulogu u rešavanju ovog sukoba; kako je protekla i šta je donela poseta američkog specijalnog izaslanika Averela Harimana Beogradu; kako su kritički istupi jugoslovenskih političara i javnosti, povodom situacije u Vijetnamu, stavili jugoslovensku ekonomiju u težak položaj; kako su antiameričke demonstracije i napadi na njena predstavništva u Jugoslaviji, organizovani od strane studenata, dodatno pogoršali odnose; kako je sovjetska intervencija u Čehoslovačkoj uticala na poboljšanje odnosa, kako se ova kriza odrazila na pokret nesvrstanih… Ova knjiga nije samo namenjena istoričarima, politikolozima i drugim naučnicima koji se bave proučavanjem diplomatske i političke istorije. Ona je svojevrsno svedočanstvo o jednoj relativno maloj zemlji, koja je ne samo uspevala da uspostavi i održi pravac sopstvene nezavisne politike kroz meandre svetske diplomatije, već i da sa promenjivim uspehom utiče na njen glavni tok. Sa aspekta savremenih geopolitičkih prilika, i današnjeg međunarodnog položaja država naslednica Jugoslavije, širokoj čitalačkoj publici ovako nešto učiniće se verovatno kao naučna fantastika.

„Aprilski rat u Dravskoj i Hrvatskoj banovini: Prva grupa armija jugoslovenske vojske u ratu 1941“, Marka B. Miletića, kultna je knjiga iz oblasti istorijske nauke, koja je doživela više izdanja u zemlji i inostranstvu. Pred čitaocima je drugo srpsko dopunjeno i izmenjeno izdanje. Među njene korice smeštena je „priča“ o dramatičnim događajima koji su se odigrali tokom Aprilskog rata 1941. i sloma Kraljevine Jugoslavije na teritoriji današnje Slovenije, Hrvatske i dela Bosne i Hercegovine. Autor kroz višeslojnu kontekstualizaciju i upotrebu relevantnih istorijskih izvora, vešto analizira i znalački interpretira ratne operacije koje su se odigravale na ovom delu fronta. Čitajući stranice ove knjige možete, između ostalog, da saznate zašto je general Milorad Petrović imao utisak „da se nalazi u okupiranoj, a ne vlastitoj zemlji“, a sa druge strane fronta dopisnik DNB Gerhard Emskefer da je nemačka vojska u Zagrebu primljena „kako po svoj prilici još nikada prije nisu pozdravljeni vojnici u jednoj stranoj zemlji…“ Pored slike široko zastupljenog demoralisanja, defetizma i izdaje, autor nam pruža i gotovo filmske opise primera herojstva pojedinih jedinica i pojedinaca koji su nastojali da ispune svoju vojničku zakletvu da će u svima prilikama, biti verni, svom dušom odani i poslušni i da će se za Kralja i Otadžbinu junački boriti!!

Institut za savremenu istoriju i Društvo za urbanu istoriju / Urban History Society iz Beograda objavili su knjigu “Kolaboracionisti pred sudom OZNE II” koja predstavlja nastavak projekta objavljivanja saslušanja najvažnijih ljudi kolaboracionističkog režima tokom Drugog svjetskog rata na teritoriji Vojnog zapovjednika za Srbiju. Kroz monografski oblik priređivanja građe objavljena su saslušanja šefa IV antikomunističkog odsjeka Odjeljenja specijalne policije Božidara Bećarevića, upravnika logora na Banjici Svetozara Vujkovića, šefa III antiravnogorskog odsjeka Nikolaja Gubareva i ministra prosvjete Velibora Jonića. Saslušanja su dio fondova koji se čuvaju u Istorijskom arhivu Beograda, Vojnom arhivu i privatne arhive Branislava Božovića. Pored saslušanju u knjizi su objavljene i prve naučne biografije navedenih ličnosti. Priređivači su dr Nebojša Stambolija, dr Rade Ristanović i dr Radosav Tucović, naučni saradnici Instituta za savremenu istoriju.

“Potera 1915: Jedan nemački ratni album iz Srbija” / ”DIE Jagd 1915: Ein deutsches Kriegsalbum aus Serbien” album je fotografija koje je, tokom Prvog svetskog rata, slikao jedan od pripadnika elitnog dela nemačke vojske - Alpskog korpusa. Na fotografijama su zastupljene scene koje svedoče o preprekama sa kojima su se suočavali pripadnici ove jedinice, ali i brojni živopisni prikazi porušenih zgrada i mostova, civilnog stanovništa, itd. Album je u privatnom vlasništvu i do sada je bio nepoznat našoj javnosti.

Knjiga Predraga J. Markovića „Beograd i Evropa 1918–1941. Evropski uticaj na proces modernizacije Beograda“ kultna je monografija iz oblasti urbane istorije. Nakon više od 30 godina pred čitaocima je drugo značajno dopunjeno i izmenjeno izdanje. Primenom različitih metodoloških obrazaca, dinamičnom i zabavnom naracijom autoru je kao retko kom istoričaru pošlo za rukom da napiše knjigu koja privlači pažnju stručne i šire čitalačke publike. Oni kojima je promatranje istorijskih procesa posao u ovoj knjizi mogu da pronađu ogledni obrazac kako se analizira i prati proces modernizacije u jednoj urbanoj sredini. Moda, muzika, filmovi, sport, strip, automobili, turizam, umetnost, ishrana, bolesti, narkomanija, krijumčarenje i drugi segmenti istorije svakodnevnog života prestonice zastupljeni u ovoj knjizi garant su da će među njenim stranicama pasionirani ljubitelj „prohujalih vremena“ pronaći odmorište, utočište i prostor za relaksaciju od sopstvene, ponekad teške i turobne svakodnevice.