ISTORIJA

Monografija Vijetnamski rat i jugoslovensko-američki odnosi 1964–1968. Milana N. Stevanovića proistekla je iz doktorske disertacije autora odbranjene na Katedri za opštu savremenu istoriju pri Filozofskom fakultetu u Beogradu. Analizirajući primarne i sekundarne istorijske izvore autor čitaocima pruža koherentnu i višeslojnu sliku političkih odnosa socijalističke Jugoslavije i Sjedinjenih Američkih Država u periodu prve faze Vijetnamskog rata. Čitajući ovu knjigu možete, izmeću ostalog, saznati: zašto je Amerika verovala da Jugoslavija može da odigra posredničku ulogu u rešavanju ovog sukoba; kako je protekla i šta je donela poseta američkog specijalnog izaslanika Averela Harimana Beogradu; kako su kritički istupi jugoslovenskih političara i javnosti, povodom situacije u Vijetnamu, stavili jugoslovensku ekonomiju u težak položaj; kako su antiameričke demonstracije i napadi na njena predstavništva u Jugoslaviji, organizovani od strane studenata, dodatno pogoršali odnose; kako je sovjetska intervencija u Čehoslovačkoj uticala na poboljšanje odnosa, kako se ova kriza odrazila na pokret nesvrstanih… Ova knjiga nije samo namenjena istoričarima, politikolozima i drugim naučnicima koji se bave proučavanjem diplomatske i političke istorije. Ona je svojevrsno svedočanstvo o jednoj relativno maloj zemlji, koja je ne samo uspevala da uspostavi i održi pravac sopstvene nezavisne politike kroz meandre svetske diplomatije, već i da sa promenjivim uspehom utiče na njen glavni tok. Sa aspekta savremenih geopolitičkih prilika, i današnjeg međunarodnog položaja država naslednica Jugoslavije, širokoj čitalačkoj publici ovako nešto učiniće se verovatno kao naučna fantastika.

„Aprilski rat u Dravskoj i Hrvatskoj banovini: Prva grupa armija jugoslovenske vojske u ratu 1941“, Marka B. Miletića, kultna je knjiga iz oblasti istorijske nauke, koja je doživela više izdanja u zemlji i inostranstvu. Pred čitaocima je drugo srpsko dopunjeno i izmenjeno izdanje. Među njene korice smeštena je „priča“ o dramatičnim događajima koji su se odigrali tokom Aprilskog rata 1941. i sloma Kraljevine Jugoslavije na teritoriji današnje Slovenije, Hrvatske i dela Bosne i Hercegovine. Autor kroz višeslojnu kontekstualizaciju i upotrebu relevantnih istorijskih izvora, vešto analizira i znalački interpretira ratne operacije koje su se odigravale na ovom delu fronta. Čitajući stranice ove knjige možete, između ostalog, da saznate zašto je general Milorad Petrović imao utisak „da se nalazi u okupiranoj, a ne vlastitoj zemlji“, a sa druge strane fronta dopisnik DNB Gerhard Emskefer da je nemačka vojska u Zagrebu primljena „kako po svoj prilici još nikada prije nisu pozdravljeni vojnici u jednoj stranoj zemlji…“ Pored slike široko zastupljenog demoralisanja, defetizma i izdaje, autor nam pruža i gotovo filmske opise primera herojstva pojedinih jedinica i pojedinaca koji su nastojali da ispune svoju vojničku zakletvu da će u svima prilikama, biti verni, svom dušom odani i poslušni i da će se za Kralja i Otadžbinu junački boriti!!

Institut za savremenu istoriju i Društvo za urbanu istoriju / Urban History Society iz Beograda objavili su knjigu “Kolaboracionisti pred sudom OZNE II” koja predstavlja nastavak projekta objavljivanja saslušanja najvažnijih ljudi kolaboracionističkog režima tokom Drugog svjetskog rata na teritoriji Vojnog zapovjednika za Srbiju. Kroz monografski oblik priređivanja građe objavljena su saslušanja šefa IV antikomunističkog odsjeka Odjeljenja specijalne policije Božidara Bećarevića, upravnika logora na Banjici Svetozara Vujkovića, šefa III antiravnogorskog odsjeka Nikolaja Gubareva i ministra prosvjete Velibora Jonića. Saslušanja su dio fondova koji se čuvaju u Istorijskom arhivu Beograda, Vojnom arhivu i privatne arhive Branislava Božovića. Pored saslušanju u knjizi su objavljene i prve naučne biografije navedenih ličnosti. Priređivači su dr Nebojša Stambolija, dr Rade Ristanović i dr Radosav Tucović, naučni saradnici Instituta za savremenu istoriju.

Sadržajem ove monografije, autorka je nastojala kroz analizu elemenata duhovne i materijalne baštine muslimana u beogradskoj tvrđavi i varoši utvrditi način ispoljavanja kulturnog identiteta ove zajednice. Isti se manifestovao u svoj svojoj slojevitosti i u hronološkim okvirima koje odlikuje razvoj nacionalnih ideja i misli srpskih intelektualaca, te dinamičan politički život prestonog grada. Osnovu istraživanja čine arhivski izvori srpske i osmanske provenijencije pohranjeni u arhivima Republike Srbije i Osmanskom arhivu u Istanbulu. Monografija sadrži 410 strana i podijeljena je na tri poglavlja: Položaj muslimana u Kneževini Srbiji nakon Hatišerifa iz 1830, Muslimani u Beogradu: tvrđava i varoš i Društveni život. ,,Rukopis monografije Irene Kolaj Ristanović predstavlja sveobuhvatan prikaz duhovne i materijalne baštine muslimana koji su živeli u beogradskoj tvrđavi i varoši u poslednjoj etapi osmanskog prisustva u Beogradu […] Monografija Kultura i identitet: muslimani u beogradskoj tvrđavi i varoši 1830-1867. predstavlja izuzetno istoriografsko delo kojim će se konačno popuniti praznina u našem poznavanju materijalne kulture i identitetskih obeležja beogradskih muslimana u multikonfesionalnom gradu kakav je bio Beograd u 19. veku”. – Iz recenzije dr Aleksandre Vuletić

“Potera 1915: Jedan nemački ratni album iz Srbija” / ”DIE Jagd 1915: Ein deutsches Kriegsalbum aus Serbien” album je fotografija koje je, tokom Prvog svetskog rata, slikao jedan od pripadnika elitnog dela nemačke vojske - Alpskog korpusa. Na fotografijama su zastupljene scene koje svedoče o preprekama sa kojima su se suočavali pripadnici ove jedinice, ali i brojni živopisni prikazi porušenih zgrada i mostova, civilnog stanovništa, itd. Album je u privatnom vlasništvu i do sada je bio nepoznat našoj javnosti.

U oblasti muzeologije ova publikacija je značajna sa više aspekata. Prvi i najvažniji je što pruža podatke o istorijskom razvoju muzejskih institucija na teritoriji okupirane Srbije tokom ovog perioda. Autori su na osnovu temeljnog istraživanja uspeli da čitaocima približe delovanje institucija poput Muzeja Kneza Pavla, Muzeja srpske zemlje, Etnografskog muzeja kao i lokalnih muzeja u Nišu, Negotinu, Velikom Bečkereku, Vršcu itd. Akcenat je stavljen i na nastojanje okupatorske i kolaboracionističke uprave da se u gradovima poput Kruševca, Jagodine i Kraljeva osnuju muzeji. Ovo nije puka događajno-hronološka istorija već analiza koja nam pruža uvid kako su funkcionisale i sa kojim problemima su se suočavale navedene institucije. Autori su vešto rekonstruisali muzejsku svakodnevnicu sa posebnim osvrtom na položaj muzealaca u ovom teškom i iskušenjima ispunjenom periodu.

"Fokus knjige je na ekonomskim i političkim odnosima dve države pre nemačkog napada na Jugoslaviju 6. aprila 1941. godine. Priča prati odnose između Trećeg rajha i Jugoslavije, pre svega, iz ekonomske perspektive, dok politika čini pozadinu u okviru koje se odvijala međusobna trgovinska razmena i ostvarivali privredni uticaji. Autor preispituje postojeće teorije po kojima je ekonomija bila tek sredstvo za ostvarivanje spoljnopolitičkih ciljeva Nemačke. Naprotiv, Hadži-Jovančić posmatra ekonomske odnose iz perspektive privrednih potreba obe zemlje u posmatranom periodu, finansijskih i ekonomskih politika koje su vođene u obe države tokom tridesetih godina dvadesetog veka, te kontinuiteta sa privrednim odnosima između Nemačke i Jugoslavije tokom prethodne decenije. U isto vreme, detaljno analizirajući neobjavljenu arhivsku građu, autor preispituje međusobne političke odnose ove dve države iz nove perspektive – one koja pokazuje više razumevanja za jugoslovenske motive, te analizira dublje posledice nemačko–jugoslovenskih odnosa po sudbinu Jugoistočne Evrope i politiku drugih velikih sila zainteresovanih za region.

Hadži-Jovančić zaključuje da je nasuprot ukorenjenom stavu u istoriografiji, kao i uprkos svojoj velikoj zavisnosti od nemačkog tržišta za izvoz njenih proizvoda, Jugoslavija uoči Drugog svetskog rata zadržala, kako političku tako i ekonomsku slobodu odlučivanja u pretećoj senci Trećeg rajha. Tek su komplikovane međunarodne okolnosti koje su se nalazile van kontrole Jugoslovena dovele do snishodljivijeg stava vladajućih krugova u Beogradu prema zahtevima nacističke Nemačke."