KLASICI, DRAME, MISLI

Hertrudis Gomes de Aveljaneda (1814 1873) je jedna od najoriginalnijih ‒književnica kubanske i španske književnosti XIX veka. Pisala je pesme, drame, romane, priče i legende, a značajna je i njena prepiska s intelektualcima, književnicima i kulturnim poslenicima epohe u kojoj je stvarala.Roman Sab (1841) je priča o neostvarenoj ljubavi između Saba, roba mulata, i Karlote, gospodareve kćeri, ali i o borbi za slobodu u širem smislu. Zbog prisustva abolicionističke i feminističke ideologije, u središtu dela je kritika kolonijalnog društva na Kubi u prvim decenijama XIX veka. Reč je o romanu s univerzalnom tematikom, koja i posle gotovo dva veka od objavljivanja pokazuje zapanjujuću aktuelnost u svetu kojim vladaju dehumanizacija, društvene nejednakosti, poništavanje ljudskih prava i relativizacija osnovnih vrednosti.

U romаnu Zov plаninа (1895), španski realista Hose Marija de Pereda (1833–1906) prikazuje uslove života u izolovanoj planinskoj oblasti na severu Španije, lokаlnu boju običаjа stаnovnikа tradicionalne lokalne zаjednice, predstavljajući čitaocu originalnu konzervativnu ideološku poziciju, koja podrazumeva nostаlgiju zа „аutentičnijom“ prošlošću.

U romanu Uspomene jednog neženje (1896), nastalom u zenitu književne i umetničke zrelosti Emilije Pardo Basan (1851–1921), prikazana je Marineda (La Korunja), kao prototip provincijskog grada. U sumornom ambijentu, spisateljica vešto predstavlja poroke i vrline španske stvarnosti druge polovine XIX veka, u kojoj se neprestano prožimaju tradicionalizam i liberalizam.

Objavljivanjem romana Razbaštinjena (1881), prvog naturalističkog romana u španskoj književnosti, Benito Peres Galdos (1843–1920) započinje novu etapu u svom stvaralaštvu, ali i prekida tradiciju poštovanja tehničkih i formalnih vidova književnih vrsta kako bi postigao veći stepen efikasnosti sopstvene ideološke i društveno-političke borbe na polju klasnih sukoba koje prikazuje u književnim delima.

Roman Morsamor (1899) često se među španskim istoričarima književnosti smatra vrhuncem stvaralaštva Huana Valere (1824–1905) i nekom vrstom duhovnog testamenta književne Generacije 1868. Valera je ovaj roman napisao u poslednjim godinama života, te se u njemu prepoznaju i elementi duhovne autobiografije pisca, njegovo viđenje značaja hrišćanstva, interesovanje za teme ezoterije, kao i preispitivanje granicâ racionalnog saznanja, nastalo pod uticajem budizma i indijske filozofije.

Španski realista Leopoldo Alаs „Klarin“ (1852–1901) književnik je istаnčаnog ukusа i rаzvijenih čulа, pаžljivi posmаtrаč i svedok dogаđаjа špаnske svаkodnevice druge polovine XIX vekа, аli i brаnilаc ideаlа prаvde i istine. Leopoldo Alas je posebno cenio kraće prozne forme, novele i pripovetke, smatrajući da se upravo na tom polju u punom sjaju pokazuje veličina talenta jednog književnika.

Radnja Imanja Uljoinih (1886) španske spisateljice Emilije Pardo Basan (1851–1921), smeštena je u njenu rodnu Galisiju. Priroda ove oblasti na severozapadu Iberijskog poluostrva, njena sela, gradovi, živopisni običaji i ljudski tipovi, čine raskošni dekor pred kojim se odvija radnja romana. Delo nastalo u najboljoj tradiciji evropske realističko-naturalističke proze.