Proizvodi

Ponovo su sa nama,
heroji našeg detinjstva,
Mirko i Slavko u stripu Nikad robom.
Prva knjiga serijala sadrži biografiju
autora i sedam prvih epizoda stripa.

U istoriji srpskih seoba posebno mesto zauzima seoba u Rusko carstvo početkom druge polovine XVIII veka‚ kako po sačuvanoj građi tako i po asimilaciji, odnosno inkorporiranju u ruski nacionalni entitet već u drugoj generaciji naselјenika. Ratne operacije koje se od sredine druge decenije ovog veka vode na širem prostoru Donbasa aktuelizovale su pitanja vezana za Srbe i njihova naselјa, formirana u ovim krajevima pre 270 godina.

Teritorijalni opseg koji svojim sadržajem zahvata ova knjiga Biblioteke „Koreni“ uslovlјen je studijama koje u njoj donosimo. Naime, neka od naselјa obrađenih u njima već se nalaze u objavlјenim knjigama ove biblioteke, i to: naselјa na desnoj obali Ibra obrađena su u predeonoj celini Kopaonika, zatim nekoliko naselјa u predelima Raške i Rudničke Morave i jedno u Dragačevu. Na prostoru Ibra, Nadibra, Podibra i Gokčanice danas se nalazi 110 naselјenih mesta. Gradu Kralјevu pripada 74 naselјa, opštini Raška – 31 i opštini Vrnjačka Banja – pet.'

Studije:Tihomir R. Đorđević, Arhivska građa za naselјa u Srbiji u vreme prve vlade kneza Miloša (1926), Stanovništvo u Srbiji posle Velike seobe 1690. godine (1927), Naselјavanje Srbije za vreme prve vlade kneza Miloša Obrenovića (1921), Selo kao društvena zajednica za vreme prve vlade kneza Miloša (1922), Zbijanje kuća i ušoravanje sela pod knezom Milošem (1914), Varoši u Srbiji za vreme prve vlade kneza Miloša Obrenovića (1921) Milenko S. Filipović, Selo u Srbiji krajem 18. i početkom 19. veka (1954) Borivoje M. Drobnjaković, Stanovništvo u Srbiji za vreme Prvog ustanka (1954), O naselјavanju Crnogoraca po Srbiji u periodu 1847. do 1869. godine (1924) Radoje M. Uskoković, Iselјeni Nikšići (1924) Radoslav Lj. Pavlović, Kulize (poreklo i starina) (1952) Ljubomir Durković Jakšić, Doselјavanja u Kneževinu Srbiju (1957)Pogovor: B. Čeliković, Uz građu i studije o naselјavanju Srbije'

Objavlјene studije:
Petar Kostić, Crkveni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1928), Prosvetno-kulturni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1933), Svetoga – krsno ime – slava u Prizrenu (1931)
Vidosava Stojančević, Društveni život i običaji u Prizrenu. Etnološka ispitivanja (2009), Prilozi iz narodne medicine u Podrimi (1957)
Slobodan M. Nenadović, Kuća u Prizrenu (1961), Prizrenske tavanice (1956)
Milisav Lutovac, Zanati u Prizrenu (1953)
Milenko S. Filipović, Has pod Paštrikom (1958) M. S. Filipović, Has pod Paštrikom, Beleške o naselјima i poreklu stanovništva Podrime, Prizrenskog Podgora i okoline Đakovice, (1967), Žur i okolna sela (1967)
Danilo Stijović, Suva Reka i okolna sela (1997)
Mileta Bukumirić, Iz Podrime i Prizrenskog Podgora (1984)
Alija Džogović, Đakovica i okolna sela (1987)
Jovanka Golemović-Lazarević, Lazarice u Prizrenskom Podgoru (1957)
Pogovor: Borisav Čeliković, O sadržaju i autorima
Treća knjiga Biblioteke „Koreni“ posvećena Metohiji donosi studije sa antropogeografskim podacima o naselјima i stanovništvu predela južne Metohije u okolini Prizrena i Đakovice: Podrima, Prizrenski Podgor, Has i Žur. Prizrenskom kraju prirodno-geografski pripadaju i šarplaninske župe Sredska, Gora i Opolјe, a studije o njima su objavlјene u 32 knjizi Biblioteke „Koreni“. U ovoj knjizi prikuplјena je građa o 125 naselјa južne Metohije. Ta naselјa administrativno, po teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije, pripadaju opštinama Prizren – 59 naselјa: Atmadža, Biluša, Veleža, Vlašnje, Vrbičani, Vrbnica, Gilјanci, Gornja i Donja Srbica, Gorožupa, Graždanik, Grnčari, Dedaj, Dobrušta, Dojnice, Đone, Žur, Zjum Has. Zojić, Ješkovo, Kabaš Koriški, Kabaš Has, Karašinđerđ, Kobanja, Kojuša, Koriša sa zaseokom Mužlјak, Krajk, Kušnin, Kustendil, Landovica, Les, Leskovac, Ljubižda, Ljubižda Has, Ljubičevo, Lukinje, Ljutoglav, Mazrek, Mala Kruša, Mil, Muradem, Našec, Nova Šumadija, Novake, Novo Selo, Petrovo Selo, Pirane, Planeja, Poslište, Prizren, Romaja, Skorobište, Smać, Trepetince, Tupec, Hoča Zagradska, Caparce, Škoza i Špinadija; Orahovac – 16 naselјa: Bela Crkva, Bratotin, Brestovac, Brnjača, Velika Kruša, Velika Hoča, Gedža, Zočište, Zrze, Mala Hoča, Miruša, Opteruša, Orahovac, Ostrozub, Ratkovac i Retimlјe; Suva Reka – 13 naselјa: Dvorane, Delovce, Lešane, Movlјane, Mušutište, Pećane, Popovlјane, Rečane, Selogražda, Sopina, Suva Reka, Topličane i Široko; Đakovica – 37 naselјa: Bistražin, Brekovac, Vogovo, Goden, Gornje Rogovo, Gradiš, Grčina, Guska, Damnjane, Deva, Dolј, Đakovica, Ereč, Žub, Zulfaj, Korenica, Kusar, Kuševac, Lipovac, Maroš, Meća, Moglica, Osek Paša, Osek Hilјa, Piskote, Pjetršan, Plјančor, Ramoc, Rača, Rogovo, Sadikagin most (Zid Sadik), Skivjane, Smać, Ujz (Radotica), Firza, Fšaj i Hvosno.
Objavlјene studije:
Petar Kostić, Crkveni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1928), Prosvetno-kulturni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1933), Svetoga – krsno ime – slava u Prizrenu (1931)
Vidosava Stojančević, Društveni život i običaji u Prizrenu. Etnološka ispitivanja (2009), Prilozi iz narodne medicine u Podrimi (1957)
Slobodan M. Nenadović, Kuća u Prizrenu (1961), Prizrenske tavanice (1956)
Milisav Lutovac, Zanati u Prizrenu (1953)
Milenko S. Filipović, Has pod Paštrikom (1958) M. S. Filipović, Has pod Paštrikom, Beleške o naselјima i poreklu stanovništva Podrime, Prizrenskog Podgora i okoline Đakovice, (1967), Žur i okolna sela (1967)
Danilo Stijović, Suva Reka i okolna sela (1997)
Mileta Bukumirić, Iz Podrime i Prizrenskog Podgora (1984)
Alija Džogović, Đakovica i okolna sela (1987)
Jovanka Golemović-Lazarević, Lazarice u Prizrenskom Podgoru (1957)
Pogovor: Borisav Čeliković, O sadržaju i autorima
Treća knjiga Biblioteke „Koreni“ posvećena Metohiji donosi studije sa antropogeografskim podacima o naselјima i stanovništvu predela južne Metohije u okolini Prizrena i Đakovice: Podrima, Prizrenski Podgor, Has i Žur. Prizrenskom kraju prirodno-geografski pripadaju i šarplaninske župe Sredska, Gora i Opolјe, a studije o njima su objavlјene u 32 knjizi Biblioteke „Koreni“. U ovoj knjizi prikuplјena je građa o 125 naselјa južne Metohije. Ta naselјa administrativno, po teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije, pripadaju opštinama Prizren – 59 naselјa: Atmadža, Biluša, Veleža, Vlašnje, Vrbičani, Vrbnica, Gilјanci, Gornja i Donja Srbica, Gorožupa, Graždanik, Grnčari, Dedaj, Dobrušta, Dojnice, Đone, Žur, Zjum Has. Zojić, Ješkovo, Kabaš Koriški, Kabaš Has, Karašinđerđ, Kobanja, Kojuša, Koriša sa zaseokom Mužlјak, Krajk, Kušnin, Kustendil, Landovica, Les, Leskovac, Ljubižda, Ljubižda Has, Ljubičevo, Lukinje, Ljutoglav, Mazrek, Mala Kruša, Mil, Muradem, Našec, Nova Šumadija, Novake, Novo Selo, Petrovo Selo, Pirane, Planeja, Poslište, Prizren, Romaja, Skorobište, Smać, Trepetince, Tupec, Hoča Zagradska, Caparce, Škoza i Špinadija; Orahovac – 16 naselјa: Bela Crkva, Bratotin, Brestovac, Brnjača, Velika Kruša, Velika Hoča, Gedža, Zočište, Zrze, Mala Hoča, Miruša, Opteruša, Orahovac, Ostrozub, Ratkovac i Retimlјe; Suva Reka – 13 naselјa: Dvorane, Delovce, Lešane, Movlјane, Mušutište, Pećane, Popovlјane, Rečane, Selogražda, Sopina, Suva Reka, Topličane i Široko; Đakovica – 37 naselјa: Bistražin, Brekovac, Vogovo, Goden, Gornje Rogovo, Gradiš, Grčina, Guska, Damnjane, Deva, Dolј, Đakovica, Ereč, Žub, Zulfaj, Korenica, Kusar, Kuševac, Lipovac, Maroš, Meća, Moglica, Osek Paša, Osek Hilјa, Piskote, Pjetršan, Plјančor, Ramoc, Rača, Rogovo, Sadikagin most (Zid Sadik), Skivjane, Smać, Ujz (Radotica), Firza, Fšaj i Hvosno.

Mitar Pešikan, Etničke prilike u Metohiji u vekovima pre Velike seobe u svetlosti onomastičkih svedočanstava (1990), sa kartom u prilogu
Vladimir Stojančević, Etničke, konfesionalne i demografske prilike u Metohiji 1830-ih godina (1988)
Mirčeta Vemić, Etnička karta dela Stare Srbije. Prema putopisu Miloša S. Milojevića 1871–1877. godine (2005), sa kartom u prilogu
Miloš Velimirović, Podrima, priredio Uroš Šešum
Panta Srećković, Putničke slike. Treća slika. Podrim i Metohija (1882)
Ivan Stepanovič Jastrebov, Đakovački i Prizrenski okrug (1904)
Sava Dečanac, Prizren (1888)
Branislav Nušić, Crnoljeva – Podrima. Prizren Beleške s puta kroz Arbanase 1894. godine (1902)
Jovan Cvijić, Metohija i Prizrenska oblast (1911)
Agrarna statistika nekih sela u 1912. godini u okolini Peći i Prizrena, priredio Đorđe Mikić (1988)
Aleksandar I. Stebut, Dobroslav Todorović, Ispitivanja kolonizacaione sposobnosti Pećsko-Prizrenskog reona (1928)
Milisav Lutovac, Naseljavanje Crnogoraca po Metohiji (1932), Današnje naseljavanje Metohije (1934), Stočarstvo na severoistočnim Prokletijama (1933), sa kartama u prilogu
Svetozar Raičević, Antropogeografska i etnološka proučavanja Metohijskog Podgora i Prekoruplja (1934), Etnički poremećaji u Metohiji (1934) O starim srpskim grobljima u Metohiji (1939)
Branislav Kojić, Stara kuća u Peći, Đakovici i Prizrenu (1935)
Đorđe Tešić, Vodenice i valjavice u Istoku (1954)
Božidar Krstanović, Brvnara Danilovića u selu Loćane. Ogled o vrednosti predanja (1994)
Vidosava Nikolić, Srpska porodična zadruga u metohijskim selima (1958), Brak kod Srba u Metohiji (1961)
Sima Trojanović, Milan Gajić, Krv i umir kod Srba i Arnauta (1901)
Ljubica S. Janković, Narodne igre u Metohiji (1937)
Milovan Radovanović, Izvod iz rezultata antropogeografskih proučavanja Metohije (2008)
Pogovor: Borisav Čeliković, Prvi istraživači Metohije

Metohijska kotlina nalazi se u jugozapadnom delu Srbije, omeđena planinama: Mokrom, Žljebom, Koprivnikom, Koritnikom, Šarom, Dezerskom, Žarom, Crnoljevom i Drenicom. Prostire se na 4.329 kvadratnih kilometara. To je jedna od najbogatitih oblasti tekućom vodom na Balkanu. Najveća reka Beli Drim protiče maltene od severa do juga i prima četiri Bistrice (Pećku, Dečansku, Loćansku i Prizrensku), a osim tih i rečice Istok, Klinu, Mirušu, Erenik i Topluhu. Metohija se deli na severnu, ili pravu, i južnu Metohiju. Severna se prostore na jugu do Švanjskog mosta na Drimu, desetak kilometara južnije od Đakovice i njoj pripadaju predeli: Metohijski Podgor, Prekoruplje, Prekovode, Reka, Xas i brdskoplaninski predeo Rugovo u gornjem toku Pećke Bistrice, iznad živopisne Rugovske klisure. Južna Metohija smeštena je u okruženju planinskih venaca Šare na jugu, Paštrika na zapadu, Prokletija na severozapadu, Milanovca na istoku, i njoj pripadaju predeli Prizrenskog Podgora, Podrime i Žura, kao i šarplaninske župe Sredska, Gora i Opolje.

Prostranstvo Metohije i njen istorijski značaj u prošlosti srpskog naroda uslovili su da zbog broja relevantnih studija napisanih o naseljima, stanovništvu i narodnom životu i običajima, objavimo četiri knjige, tj. četiri toma, posvećena ovom predelu.

Prva knjiga sadrži najstarije naučne studije i zabeleženu etnografsku građu, objavljene uglavnom pre Drugog svetskog rata ili neposredno nakon njega.

Druga knjiga biće posvećena severnoj Metohiji, predelima Rugove, Metohijskog Podgora, Prekoruplja, Prekovoda i Reka, treća južnoj Metohiji: Has, Podrima, Prizrenski Podgor i Žur, a četvrta pod nazivom Srpska Metohija – vertikala zla, prikazaće po naseljima njihov istorijat i postradanje srpskog naroda u svakom naselju.

Šarplaninske župe Sirinić, Sredska, Gora i Opolje su male, zatvorene i izolovane predeone celine koje su sačuvale mnoge posebnosti iz svoje prošlosti do današnjeg vremena. Za razliku od Sirinića, župe koja se uzdiže u istočnoj podgorini Šar-planine iznad Kosovske kotline, Sredska, Gora i Opolje su na zapadnoj podgorini i gravitiraju ka Prizrenu i Metohiji.
Knjigu započinjemo Cvijićevim antropogeografskim zapažanjima i pregledom stanovništva šarplaninskih župa s početka HH veka, dok su se ovi predeli još uvek nalazili u sastavu Turske.
Iz Pogovora izdanja

Kosovo je izdužena prostrana oblast koja obuhvata dno istoimene kotline, odnosno ravnicu oko reka Sitnice i Nerodimke. U širem smislu, ovom predelu pripadaju manje okolne oblasti koje čine obod kotline. Na zapadu, na razmeđi Kosova i Metohije je Drenica, u slivu istoimene reke. Na severozapadu reka Ibar razdvaja Kosovo od Starog ili Ibarskog Kolašina, dok se na severu prostire predeo Kopaonika, koji zahvata južne padine ove planine. Nešto severoistočnije je predeona celina Lab, koja se drugačije naziva i Malo Kosovo, i ona zahvata izvorišni deo reke Lab, u podnožju jugoistočnog dela Kopaonika.

Na istoku je oblast Novobrdske Krive Reke, a na jugoistoku oblasti u porečju Južne (Binačke) Morave – Gornja Morava i Izmornik. Na jugu oblast Kosova zatvara razvođe reka Binačke Morave i Lepenca, koji teče predelom Kačanika ka Kačaničkoj klisuri. Na jugozapadu su istočne padine Šar-planine sa Ljubotenom kao najistaknutijim vrhom i Sirinićkom župom u podnožju.

Prostranstvo Kosova i njegov istorijski značaj u prošlosti srpskog naroda uslovili su da zbog broja relevantnih studija napisanih o naseljima, stanovništvu i narodnom životu i običajima, objavimo dve knjige, tj. Dva toma, posvećena ovom predelu. U prvoj knjizi prezentovali smo najstarije naučne studije i zabeleženu etnografsku građu, objavljenu pre Drugog svetskog rata. Drugu knjigu u osnovi sadrže studije Atanasija Uroševića, koji je više decenija, od početka druge četvrtine XX veka pa do smrti (1992), sistematski proučavao Kosovo u širem smislu i etničke procese u njemu, na temeljima Cvijićeve antropogeografske škole.

Fototipski objavljene studije:
Atanasije Urošević, Kosovo (1965)
Atanasije Urošević, O Vučitrnskoj Šalji (1935)
Atanasije Urošević, Priština. Antropogeografska monografija (1951)
Atanasije Urošević, Kosovska Mitrovica. Antropogeografska monografija (1957)
Atanasije Urošević, Vučitrn. Antropogeografska monografija (1938)
Atanasije Urošević, Uroševac, varošica na Kosovu (1935)
Atanasije Urošević, Lipljan. Antropogeografska monografija (1957)
Kosovka Ristić, Kolonizacija i kolonistička naselja u ravni Kosova (1958)
Kosovka Ristić, Miloševo, selo u središnom Kosovu, antropogeografska proučavanja (1961)
Atanasije Urošević, Toponimi Kosova (1975)
Atanasije Urošević , Etnički procesi na Kosovu tokom turske vladavine (1987)
Milovan Radovanović, Izvod iz rezultata antropogeografskih proučavanja (2008)
U prilogu karte:
Atanasije Urošević, Kosovo (1965)
Atanasije Urošević, Priština (1951)

Drenica i Lab su predeone celine koje zatvaraju Kosovsku kotlinu, Drenica sa zapadne, a Lab sa severoistočne strane. O ovim oblastima, danas etnički očišćenem i naseljenim gotovo isključivo Arbanasima, malo je pisano zbog činjenice što je istraživanje bilo skopčano sa mnogobrojnim problemima, od kojih je bezbednost istraživača bio ključni. Predeo Drenice istražio je Tatomir Vukanović u godinama neposredno pred Drugi svetski rat, ali je njegov rad objavljen tek pola veka kasnije. Predeo Laba prvo je 1929. godine istraživao Vojislav S. Radovanović, ali su njegove beleške sređene objavljene tek šest decenija kasnije.

Pred Drugi svetski rat istraživanja u Labu vršio je Atanasije Urošević, ali ih nije objavio, tako sada, prvi put na jednom mestu objavljuje se sistematizovana građa koju je tom prilikom skupio. Deo predeone celine Laba – Malo Kosovo, istražila je tokom sedme decenije HH veka Kosovka Ristić, međutim njeno delo bunkerisano je u Prištini, praktično ostalo nedostupno javnosti i njegovo ponovno objavljivanje posebno je važno, kao i još dva rada iste autorke objavljena u stručnim časopisima. Prvi, nastao kao analiza demografskih promena na Malom Kosovu na osnovu Popisa stanovništva izvršenog 1971. godine, a drugi donosi podatke o četiri naselja Gornjeg Laba

Fototipski objavljene studije:
Tatomir Vukanović, Drenica. Druga srpska Sveta Gora. Antropogeografska i etnološka razmatranja na terenu i u narodu vršena 1934–1937. godine (2005)
Vojislav S. Radovanović, Antropogeografska ispitivanja 1929. godine u Podujevu.
Atanasije Urošević, Iz građe o oblasti Lab, sakupljene 1939. i 1940. godine
Kosovka Ristić, Malo Kosovo. Antropogeografska studija (1971)
Kosovka Ristić, Broj i nacionalna struktura stanovništva u Malom Kosovu po popisu 1971. godine (1972)
Kosovka Ristić, Stanovništvo nekih Gornjelabskih sela (1967)
Milovan Radovanović, Izvod iz rezultata antropogeografskih proučavanja Drenice i Laba (2008)
Pogovor: B. Čeliković, Istraživanja Drenice i Laba
U prilogu karta:
Kosovka Ristić, Sela iz kojih su se u Malo Kosovo doseljavali Albanci, Srbi i Crnogorci od 1878. do 1930. godine (1971)