Proizvodi

Monografija istražuje život i delo Nadežde Petrović (1873–1915), najistaknutije figure srpske moderne umetnosti početkom 20. veka. Nadežda je svojim avangardnim slikarstvom utemeljila modernizam u Srbiji, dok je svojim društvenim angažmanom neprekidno radila na jačanju srpske nacionalne ideje – od osnivanja humanitarnih organizacija, preko javnih mitinga, do pomaganja gerilskih grupa. Kroz bogat umetnički opus i neumorni rad u patriotskim organizacijama ona je kombinovala modernost, umetnost i nacionalizam. NJeno učešće u oslobodilačkim ratovima i tragična smrt u ulozi dobrovoljne bolničarke 1915. potvrdili su duboku posvećenost otadžbini. Istovremeno, to je i njena sažeta biografija, ali i analiza kulture sećanja u poslednjih 110 godina. Ovo delo pruža sveobuhvatan uvid u značaj Nadežde Petrović kao umetnice i nacionalne radnice.'

Knjiga obrađuje temu finansiranja JVuO generala Mihailovića putem britanskih pošiljki zlatnog i papirnog novca, kao i problem političke mitologije koja je nastala u vezi tako dobijenog „četničkog zlata”, konstrukciji koja je nastala delovanjem partizanske i ljotićevske propagande, tokom i posle završetka Drugog svetskog rata.

Centralni deo knjige počinje raspravom o nemačko-italijansko-ustaškoj pljački zlatnog, srebrnog i papirnog novca Kraljevine Jugoslavije 1941, obimom evakuacije zlata u Kairo, a zatim se nastavlja detaljnim pregledom minimalnih novčanih sredstava koje je iz inostranstva dobijala vojna organizacija generala Mihailovića.

Finansiranje JVuO posmatra se kroz komparaciju sa ogromnim novčanim sredstvima koje je posedovala partizanska vojska (po prvi put da se takvo pitanje postavlja u istoriografiji), počev od priprema za ustanak 1941, potom stvaranja slobodne teritorije, do završnih godina rata. Uporedo se istražuje, analizira i tumači pljačka novca, zlata i svih dragocenosti koju su tokom rata organizovali Nemci, Italijani, Bugari i hrvatske ustaše na prostoru cele Jugoslavije.

Na kraju se analizirana višedecenijska UDB-ina pretraga prostora istočne Bosne i zapadne Srbije pod rukovodstvom Tita i Rankovića, posebno na užem prostoru oko Ravne Gore između planina Kablar i Suvobor, kako bi se iskopalo „četničko zlato” i arhiva JVuO.

Završni deo posvećen je prikazu i analizi pojave povezivanja drevne narodne mitologoje zlata sa iskustvima iz Drugog svetskog rata, što je stvorilo niz novih legendi koje se konstrušišu u vezi „tajne četničkog zlata”, kao potpuno nova antropološko-istorijska pojava savremene Srbije.

Kada je 1977. godine Zvonko Vučković, nekadašnji kapetan Jugoslovenske vojske u Otadžbini (JVuO) i komandant Prvog ravnogorskog korpusa, objavio svoja Sećanja iz rata, imao je utisak da su pitanja vezana za Drugi svetski rat još uvek živa, sveprisutna i važna za svakodnevicu kako srpske emigracije rasute po celom svetu, tako i za stvarnost socijalističke Jugoslavije.

Bio je potpuno u pravu. Obe strane su svoj identitet i legitimitet crpile iz događa vezanih za zbivanja 1941–1945. godine, ali na potpuno suprotan način.

„Ravna gora nikada nije imala bilo kakvu skupinu manastira, a u fizičkom pogledu čak nije ni planina. Ako se posmatra samo reljef, Ravna gora predstavlja ne previše široku zaravan planine Suvobor, koja po svom fizičkom obliku i položaju nije dominantna ni u odnosu na venac Podrinjsko-valjevskih planina kojima pripada, ni u odnosu na obližnji Rudnik, niti na većinu planina u okruženju. Ni sam naziv Ravna gora nije vezan samo za ovu lokaciju. Taj toponim čest je na mnogim planinama naseljenim južnoslovenskim stanovništvom. Ipak, sam pojam Ravna gora u savremenoj srpskoj javnosti ima ulogu i značaj svojevrsnog mitskog mesta. (...) Ali, šta je zapravo Ravna gora? Odgovor na ovo pitanje mora se potražiti u geografiji i istoriji planine Suvobor. Površinski izgled nekog predela obuhvata kako fizičku sredinu, tako i mnoge promene koje je uneo čovek u borbi za opstanak u nastojanju da unapredi materijalne i kulturne uslove života, pri čemu se istraživanja svode na analizu tri glavna pitanja: prirodne sredine, prostora i ljudskih naselja.“

Miloš Timotijević