ZAR JE TO ČOVEK

Godine 1943. Primo Levi, dvadesetpetogodišnji hemičar i “italijanski građanin jevrejskog porekla” uhapšen je od strane italijanskih fašista. Nakon toga deportovan je iz svog rodnog Torina direktno u Aušvic.

Knjiga “Zar je to čovek” Levijevo je svedočanstvo o deset meseci provedenih u nemačkom koncentracionom logoru. Zahvaljujući svojoj jednostavnosti, suzdržanosti i saosećajnosti, pa čak i iskoracima ka humorističkim zapažanjima, ovo delo postalo je trajni dokaz neuništivosti ljudskog duha.

Veličina ove knjige leži u tome što o najvećoj strahoti svih vremena, kad ljudi nisu imali pravo ni na kašiku, Primo Levi piše sa začudnom smirenošću. Traganje za ravnotežom između vlastite boli koja bi najradije vrištala (ili tupo klonula) i opore emotivne samodiscipline kojom je pisan ovaj zapis, nije tek dužno izbegavanje patetike. To je veština književnog genija.

„Levija, hemičara iz Torina, koji je posle 8. septembra pobegao u planinu, zarobila je fašistička milicija negde krajem 1943. godine. Pošto je bio Jevrejin, osim što je bio i partizan, predali su ga nacistima koji su ga deportovali u Aušvic. Njegova sreća – to su reči koje on sam uvek ponavlja – bila je što je nemačka vlada 1944. godine, s obzirom na sve veću nestašicu radne snage, odlučila da produži prosečni životni vek logoraša koji su deportovani radi istrebljenja. Ostalo je učinila njegova diploma iz hemije: nije ga poštedela užasa, muka, bede, ali mu je u nekom trenutku omogućila da raspolaže olovkom i sveskom i nekoliko sati samoće da se vrati analitičkim metodama.”