Preveo s mađarskog: Arpad Vicko
Dogodilo se u Ečki treća je knjiga Tibora Varadija nastala na osnovu spisa iz porodične advokatske kancelarije osnovane krajem 19. veka. Sa prethodne dve – Spisi i ljudi i Put u juče ‒ čini jedinstvenu trilogiju u kojoj se dodiruje i pretapa svet sudskih akata i svet književnosti.
Nigde kao u advokatskoj arhivi ne može se bolje osetiti duh jedne epohe, njeno gašenje i dolazak novog doba. Tu se ukršta Istorija sa velikim „I“, i pojedinačne, privatne istorije sa malim „i“. Izdvajanjem određenih detalja i njihovim međusobnim povezivanjem, otkriva se kontekst. A bez konteksta, nemoguće je razumeti prošlost.
Pravnik Varadi u službi pisca Varadija, ispisuje uzbudljiv istorijat plemićke porodice Lazar – Harnonkur – Palavičini, prateći kroz sudske predmete živote nekoliko generacija. Više od pola veka, vlasnici imanja u Ečki, ali i oni koji su na imanju živeli, bili su klijenti advokatske kancelarije Varadi, koja ih je zastupala u preko sto sudskih sporova. Jedan ljubavni slučaj sa imanja u Ečki stigao je čak i na naslovnice svetske štampe.
„Šta se tačno događalo u dvorcu i u njegovoj okolini, sad već niko ne zna“, beleži autor na početku knjige. „Ali neki detalji ostavili su za sobom tragove. I ti detalji se često mogu povezati. Iz sudskih spisa sad se već može videti i da su grofovi, njihovi gosti, salaški radnici, upravnici imanja, zakupci, poslovođe, dvorkinje, kuvarice, zapravo počinili romane.“
Dogodilo se u Ečki dokumentarni je roman par excellence!
Zahvaljujući nevidljivom prevodu Vicka Arpada, i ovu Varadijevu knjigu čitamo u originalu.
Dragan Velikić
