DOMAĆI KLASICI

Ovo svoje najpoznatije djelo Petar Kočić je, prema svjedočenju svog prijatelja Sime Erakovića, napisao za jednu noć. „Bio je vedar. Uhvatio je Erakovića za ruku, smešeći se. 'Za noć sam napisao, za jednu noć!' A posle dužeg uzdaha, rekao je: 'To je priča o Davidu Štrpcu što tuži prokletog jazavca u onom našem nesretnom kraju'“, piše M. Selimović o nastanku ovog Kočićevog djela. „Agrarne i druge nevolje bosanskog seljaka, lukava, pritunjena, ali nesalomljiva i buntovna, sve je to našlo silna izraza u ovoj izvrsnoj satiri. Tip seljaka izveden je sa veoma mnogo tačnosti i snage, dijalog je vanredno prirodan, sporedne ličnosti su obeležene sa vrlo mnogo reljefa, situacije su vrlo pravilno izvedene, a i u svemu ima toliko satire, gorke i osvetničke satire, da Jazavac pred sudom ide u najbolje satire političke i socijalne književnosti“, bio je utisak poznatog književnog kritičara.
Jovana Skerlića.

Koštana je jedna od najlepših, najpoetičnijih i najdubljih pesama cele naše književnosti... Čudna neka nostalgična poezija, zagreva celo ovo delo. U toj poeziji ima nečeg mekog, toplog, dubokog, bolnog, ona izrazava onu ljubav koja je jača od smrti i koja se najzad i izjednačuje sa smrću... Nijedno književno delo naše ne iznosi bolje no Koštana tu osobitu zanosnu, fatalnu ljubav i malo je dela koja su u stanju da ostave tako trajan i dubok utisak... Koštana je Ciganka, pevačica i igračica, ona oličava buran, veseo život, plahu razdraganost mladosti. Ona je jedna od onih lepota od čijeg bleska oči zaslepe i koje kao bludeći oganj vode ljude u propast...“, zapisao je  Jovan Skerlić o jednoj od najznačajnijih drama srpskog realizma.

Nečista krv, nešto staro i drevno što teče kroz generacije, proključaće u na jugu Srbije, krajem 19. vijeka. Zatvoreni krug patrijahalnog svijeta postaje poprište propasti nekad ugledne porodice. Moralna ogriješenja pojavljuju se kao fizički i materijalni znaci. Teret prošlosti postaje toliko silan kao rijeka ponornica koja teče pod zemljom, a onda iznenada i zaglušujuće izađe na površinu i ponese pred sobom. U svijetu strogih pravila odvija se tragična drama želje. Od Sofke, vranjanske ljepotice, hadži Mitine kćeri, nečista krv uzeće svoj danak. Kroz njen tragični pad, pada i čitav jedan svijet. Sa ovim Stankovićevim djelom, po Novici Petkoviću, vremenski i suštinski počinje tradicija savremenog srpskog romana.