DRAME

Poslednja, peta knjiga Sabranih dela našeg najznačajnijeg savremenog dramskog pisca, akademika Dušana Kovačevića, sadrži i četiri poslednja njegova dramska teksta: Ponoćna pošta; Generalna proba samoubistva; Život u tesnim cipelama i Kumovi. I ova dela, nastala u periodu i okolnostima, koja su značajno i sudbonosno promenila društvenu i ličnu životnu paradigmu, ne samo autoru, pokazuju i potvrđuju zašto se Dušan Kovačević može smatrati nastavljačem središne komediografske linije u srpskoj književnosti, koju je započeo Sterija, a slavu joj u zemlji, ali i u inostranstvu, doneo Branislav Nušić, da bi joj u periodu od 1945. do 1990. godine, poseban ton dao Aleksandar Popović. Tu liniju komične atmosfere i satiričnog tona, na poseban način je nastavio mladi student dramaturgije Dušan Kovačević, koji je već svojim komadima oduševio publiku i duboko zamislio kritičare. Svedočeći o svakodnevnima mukama našeg čoveka, u nenaklonjenim dnevnim vrtlozima istorije, o njegovim sklonostima i manama, o njegovim pokušajima da se u svemu snađe, Kovačević je otkrio i kaptirao neočekivane duhovne izvore sveta u kojem odrastao i uzdigao ga nad mnogim svetovima. Zato su mnoge replike iz njegovih drama danas opšta mesta u svakodnevnom razgovoru na srpskom jeziku, a njegove drame najvažniji uvidi o duhu vremena i sveta, koji se protegao do današnjih dana.

Dramski opus Dušana Kovačevića, obeležio je ne samo zlatno vreme beogradskih pozorišta, od kojih je jedno nosilo nezvaničnu titulu „najavangardnijeg na Istoku. Kovačević je pored toga bio dramaturg na beogradskoj televiziji, zatim i profesor na Odseku za dramaturgiju na beogradskoj pozorišnoj akademiji. Bio je i reditelj filmova na osnovu sopstvenih scenarija. Dugo je bio i na čelu jednog od najpoznatijih beogradskih teatara. U predgovoru ovih Sabranih dela, kao najvažniji razlog za nastajanje ovih dramskih tekstova, Kovačević navodi - ljudski osmeh. Smeh u njegovim tekstovima nije ni lak ni lagan, niti je sam autor do njega tako i dolazio. Ali celokupno originalno Kovačevićevo delo je suštinski ozareno ljudskim smehom i to je sigurno jedan od najvećih razloga što će ono nadživeti vreme u kojem je nastalo. U četvrtoj knjizi Sabranih dela Dušana Kovačevića nalaze se drame koje su obeležile kraj proteklog i početak ovog veka, vreme koje mu je dalo novi stvaralački impuls, ali jarko i obeležilo naše živote.

Dušan Kovačević, sem što je uživao simpatije i opštu popularnost kod pozorišne i filmske publike, postavši najpre dopisni, a 2010. godine i redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti, ostvario je tako i najviše i najveće priznanje koje u nas, neko ko se bavi stvaralaštvom i umetnošću, može osvojiti. Jedan od razloga je i u činjenici da je za razumevanje novije istorije našeg društva dovoljno pogledati ili pročitati neku od najznačajnijih Kovačevićevih drama. One su tako postale važnije i ilustrativnije od hiljada stranica naučnih studija raznih vrsta o tom periodu. Duh vremena koji je svoje veliko istorijsko finale doživeo znamenitim padom berlinskog zida, Kovačević je na izuzetan način oslikao u „Profesionalcu“, koji mu je doneo novu slavu i razna izvođenja širom sveta. U trećoj knjizi sabranih dela, sem ove drame nalaze se i : Sveti Georgije ubiva aždahu, Klaustrobična komedija i Urnebesna tragedija.

Za četiri ipo decenije svog rada, Dušan Kovačević je doživeo najvažnije, i to raznih vrsta, satisfakcije na koje uopšte jedan pisac može da računa. Bio je miljenik publike, prvenstveno. Njegovi tekstove dali su najvažniji i najuverljiviji dah jednog tako osobenog beogradskog pozorišta, kakav je bio Atelje 212, i to u svom zlatnom periodu. Bio je miljenik i novih medija koji su osvajali svet i nas, upravo u vreme kada se sam Kovačević počeo uspinjati ka slavi dramskog pisca, kakvu je u srpskoj književnosti imao samo jedan Branislav Nušić. Televizija i film učinili su Kovačevićeve izmišljene likove stvarnijim od mnogih koji su zaista postojali u našim životima. Porodice Topalovića, Čvorovića, Radovanova, i dalje žive tu oko nas, i u nama, zahvaljujući Dušanu Kovačeviću. U drugoj knjizi njegovih Sabranih dela, pored Balkanskog špijuna, nalaze se i drame: Proleće u januaru, Limunacija i Sabirni centar.

Drama “Razvojni put Bore Šnajdera” proglašena je polovinom devedesetih od žirija kritike za najbolju srpsku dramu druge polovine dvadesetog veka. U njoj pisac prati nekoliko relacija, od kojih su najvažnije socijalistički društveni milje, u kome se uspinju nesposobni i za poslove nepripremljeni karijersti, ocrtani sukob društvenog i privatnog posla, kao i susret malog, anonimnog čoveka sa ideologijom i njenim jezikom i zakonima.
Dramom “Mrešćenje šarana” Popović (1929-1996) dostiže vrhunac društvene kritike u svom opusu. U središtu drame javlja se 1948. godina, sa svim ideološkim, socijalnim i ljudskim traumama koje je sobom nosila.
“Čarapa od sto petlji” je urnebesna povest u kojoj se uprizorava niz grotesknih scena sa temom mentaliteta i karaktera.