ESEJISTIKA I PUBLICISTIKA

U ovoj izuzetno zanimljivoj i bogato ilustrovanoj knjizi Piter Mendelsund, jedan od najznačajnijih dizajnera današnjice, istažuje upravo ono što naslov knjige i sugeriše – šta vidimo (ili mislimo da vidimo) kada čitamo književna dela. On pažljivo analizira proces vizualizacije, kako nastaju naše mentalne slike prilikom čitanja, na koji način su povezane sa onim što je pisac zaistao napisao a u kojoj meri su deo našeg
sopstvenog iskustva, šta se dešava tokom čitanja a šta naknadno pamtimo.

Pored interesantnog i provokativnog bavljenja procesima koji se dešavaju u čitaocu kao kokreatoru sveta književnog dela, Mendelsund posebnu pažnju posvećuje i perspektivi pisca, njegovim namerama, dobroj meri i načinima na koje ostavlja prostor čitaočevoj imaginaciji – upoređujući pasuse iz različitih književnih klasika.

Sledeći put – vatra, esej iz dva dela napisan sredinom 60-ih godina, jeste autobiografsko-polemički tekst o položaju Afroamerikanaca u modernom američkom društvu. Objavljen u periodu prvih uspeha Pokreta za građanska prava, esej razmatra osnovna načela crnačke borbe protiv rasizma i nejednakosti – ujedno problematizujući koncepte afroameričkog identiteta i religije.

Opisujući svoje odrastanje u siromašnoj harlemskoj četvrti i svoje razočaranje u propovedničku profesiju, Boldvin daje autentično iskustvo života američkog crnca – njegove potrage za dostojanstvom i identitetom nasuprot izboru između kriminala, otupljujućeg rada i crkve. Za razliku od militantnosti Islamske nacije i Crnih pantera, Boldvin posmatra odnose između rasa sa pozicije opšteg pomirenja i humanosti, odbacujući religiozni fanatizam i anatemisanje belaca kao sredstvo crnačke borbe za ravnopravnost. Smatrajući strah i težnju ka superiornosti za osnovne uzroke rasističkog karaktera zapadne civilizacije, on poziva crnce da prevaziđu bes i uske predstave o sebi koje su im nametnute, ali i da istovremeno prihvate svoje složeno poreklo i svoju neminovnu pripadnost američkoj naciji.

Zbog autentičnosti prikaza socijalnih problema svog vremena i ideološke nepotkupljivosti svojih pogleda na afroameričku borbu za slobodu, Boldvin se smatra jednim od najistaknutijih američkih esejista i javnih figura Amerike iz druge polovine 20. veka.

*

Ono što sam video svuda oko sebe tog leta u Harlemu nije se razlikovalo od onoga što sam tu oduvek viđao – ništa se nije promenilo. Ali odjednom su, bez ikakve najave, kurve i makroi, kao i ucenjivači na Aveniji, za mene postali lična pretnja. Ranije mi nikada nije palo na pamet da bih i ja mogao postati jedan od njih, ali sam tog trenutka shvatio da smo svi zajedno proizvod istih okolnosti.