POEZIJA

Odjezd nam stvara pokret: pokret u kome se čita njegovo značenje. Pokušavamo da razumemo o čemu se radi, šta znači odlazak, šta je bilo uzrok promeni. Dok piše o preseljenju, napuštanju, egzilu, putovanju, kao i o sećanju, pamćenju, tradiciji, prekidu između ljubavnika i posmatranju tih dešavanja, Borjen koristi prirodni sled u jeziku, koristi forme obraćanja, pisma, poslanice, i otvara ih iznova, omogućava nam novi fokus putem koga sada vidimo drugačije: zastajemo i gledamo, opet se krećemo.

– Maša Tomanović


Odjednom se na sve spusti sablja kiše
nigdje krošnje, strehe niti pribježišta
samo vlaga, kal, staza puna lišća
i silna voda polegla kao lijeska

V. B. Borjen i svojim pseudonimom nudi nam bajronovski lutalački duh prosijan kroz modernu markesovsku kišnu osamu. Nudi nam pažljivo osmišljene/izmišljene/domišljene riječi vlastitoga jezika (i drugih vlastitih jezika!), kroz koji prolazi kao kroz kišom potopljeno žitno polje: poneka će ga nahraniti u budućoj pjesmi (U ustima vjetar i jezik / u jeziku gvožđe), poneka ubosti do srca (neka!), a najčešće će ga nagraditi blatnjavim stopalima preko polja na koje pada sablja kiše i izaziva porculansku bol – tog polja koje (još) nije život – jer nije život što i polje preći. V. B. Borjen je cijelim svojim umjetničkim bićem, što uključuje razne vrste izražaja, a ponajviše slikanje i pisanje, kao ona Borgesova ptica koja leti s glavom okrenutom unazad – jer želi vidjeti ne kuda ide nego odakle je došla.

– Ferida Duraković

Zaksova intencionalno pribegava tradiranim sredstvima, slikama i motivima, no samo kako bi se, njihovim prelamanjem opevane strave, do maksimuma izoštrila disharmonija između izraza i teme. Naime, sama tema je izvor oneobičavanja: istorijska destruktivnost posredno pomera i razara i poznate stvaralačke modele, budući da gustini užasa naprosto više ne odgovara nikakva ljudska aktivnost koja bi želela da ga izražajno obuhvati.

To, međutim, ne znači da je izneverena ambicija da se umetnošću kao vrhunskim delom čovekove plemenitosti iznese, takođe, vrhunsko – zverstvo. Radi se o tome da je umetnički odražena istina ljudskog zla upisana upravo u disharmoniju, ponor i neusaglasivost između čudovišnog i plemenitog.

Opus Zaksove stoga je izgrađen do veličanstvenog oksimorona kao spomenička posledica same težnje da se u jezički oblik prevede nihilizam. Nemušta bezumnost povesnog konteksta, povoda, uzroka i sadržinskog središta jeste ta koja transformiše – ili, katkad: deformiše – nekadašnju pesničku reč o mogućem smislu u ljudsku reč o paklenom besmislu. - Iz pogovora Vuka Petrovića

U ovoj sinkretičnoj knjizi dvojica autora promišlja fenomen žene i ženskosti kroz 33 pesme i 35 crteža. Oni ispituju, zamišljaju i parodiraju predstave idealne drage i sporazumne ugovore o „meri” i „ukusu” u tretiranju prirode i simbolike ženskog.
Kroz različite likovne tehnike i pesničke postupke stvorene su raznolike žene  u raskoši podmuklo pretencioznih formi i do banalnosti ogoljenih narativa.

Prva zbirka Zlatka Stevanovića, Dnevnik u osam, podseća na važno iskustvo moderne poezije – na pretvaranje naizgled trivijalne svakodnevice u pesnički relevantan rezultat. Lišen upadljive metaforike i suvišnih eksplikacija, doživljajni horizont ovog lirskog Dnevnika utemeljen je na razgradnji iluzija. Ipak, takav pogled na svet nije dominantno pesimističan, već se postupno, iz pesme u pesmu, realizuje i učvršćuje kao opis osobenih egzistencijalnih stanja i nenametljivo ironičnog stava. Diskretno prožet socijalnim angažmanom, lirski govor Stevanovićeve zbirke zapravo otkriva osetljivu subjektivnost koja nijansirano registruje unutrašnje „odjeke” sopstvene društvene pozicije, još jednom potvrđujući kako se svedenim pesničkim izrazom mogu posredovati društveno aktuelna i sugestivna značenja.

Iz recenzije Gorana Korunovića