JEZIK I KNJIŽEVNOST

Pesnike prepoznajemo po unutrašnjoj svetlosti koja ih obasjava, i ne samo njih, negi i sav okolni svet, prirodu, prijatelje, sve na čemu se zaustavi njihov život... - iz pogovora Zorice Kuburović

Politikolog, diplomata od karijere Boro Šuput u jezgrovitim, britkim i nepretencioznim esejima, koji teraju na razmišljanje bavi se savremenim svetom - odakle je krenuo i gde je zabasao. Zaokupljen je zbiljom - globalnom, regionalnom i lokalnom. Koristeći svoje iskustvo, autor u raznim oblastima, od ekonomije i politike do religije i ekologije upozorava da je globalizam mnogo više od termina koji se uvukao se u sve pore života.

Knjiga Svetlane Gradinac predstavlja u svojim ključnim tačkama unikatno delo i slobodno se može reži da se ovom knjigom ona svrstava u izuzetne književne kritičare i esejiste. Ovo štivo koje poseduje unutrašnju koherenciju i koje je napisano besprekornim stilom, svaki će iole obrazovan čitalac moži sa lakoćom pratiti. - Iz recenzije Slobodana Divjaka

Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. Treća knjiga („Tumačenje epike“) donosi prikaz doprinosa srpskih, južnoslovenskih i evropskih proučavalaca srpske epike, u rasponu od prve Vukove „Pjesnarice“ (1814) pa sve do 2014. godine. Na kraju svake knjige data je bibliografija. U trećoj knjizi se nalazi i popis odabranih antologija epskog pesništva. Kad se sve to ima u vidu, može se reći da je ova trilogija Snežane Samardžije kapitalno delo srpske folkoristike i nezaobilazna osnova za sva buduća proučavanja našeg epskog pesništva.

Objavivši niz knjiga o najvažnijim morfološkim i poetičkim odlikama srpske usmene književnosti, Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. U drugoj knjizi („ Junačka vremena“) prikazani su najvažniji tematski krugovi srpske epike, uz adekvaztan osvrt na osobenosti muslimanske i graničarske epike i ukazivanje na postfolklorne vidove trajanja epskog pesništva.

Objavivši niz knjiga o najvažnijim morfološkim i poetičkim odlikama srpske usmene književnosti, Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. U prvoj knjizi („Srpski način“) Snežana Samardžija prikazuje pomene i beleženje stihova i analizira najstarije zapise epskih pesama. posebnu pažnju posvećujući „Erlangenskom rukopisu“, Vukovim zbirkama junačkih pesama, ali i zbirkama S. Milutinovića, Njegoša i B. Petranovića.

Gubeći voljenu osobu, čovek gubi deo sebe. U svetu u kome je donedavno vladao red, odjednom je sve okrenuto naopačke i stvari su izmenjene do neprepoznatljivosti. Zatvaranje u sebe izgleda kao dobro rešenje. Zid prema spoljnom svetu štiti od tog sveta, ali u isto vreme nam ne dozvoljava da se odbranimo od sebe samih. U tom od sveta izolovanom prostoru nastaje stihovni zapis, koji je često više krik za pomoč, nego intimni dnevnik, kaže u svojoj recenziji Dušica Ivanović.

Na knjigu „Ogledi iz književne morfologije“ može se gledati kao na jedinstven pokušaj da se značenju i vrednosti književnog dela priđe preko oblika, preko onoga što se u nauci o književnosti još od antike smatra jedinm od najpouzdanijih polazišta za klasifikaciju književnih dela. Jasno i pregledno izlažući teorijsku osnovu svog pristupa, autor za predmet analize uzima dela klasika srpske književnosti (Janko Veselinović, Ivo Andrić, Miloš Crnjanski, Branko Ćopić, Vasko Popa, Dušan Radović, Dragoslav Mihailović, Ljubomir Simović, Matija Bećković, Radovan Beli Marković), podjednako ubedljivo tumačeći i prozna i pesnička ostvarenja. Pokazujući kako se povezuju oblik i značenje u književnom delu, Radivoje Mikić nastoji da, ukazivanjem na stvarne odlike književnih dela, analitički dokaže u kojoj meri je umetnička vrednost u književnosti neposredno vezana za pravi izbor književnog oblika.

„Ogledi iz književne morfologije“ su zbog toga nastali u saglasju sa onim što su, istovremeno, rezultati velikih književno-teorijskih škola novijeg doba, ali i nasleđe srpske nauke o književnosti, posebno onog njenog smera koji reprezentuju Ljubomir Nedić i Bogdan Popović, utemeljivači moderne srpske nauke o književnosti.

„Evropa i književna istina“ je studija postavlja temeljno pitanje o tome kako i zašto čitamo književna dela i šta nam ona govore i isto tako, kako u tom susretu upoznajemo svet koji nas okružuje, zbog čega knjiga ulazi u raspravu o tome šta je Evropa i kakvo je naše mesto u njoj, od kontroverzi oko najšireg pojma Evrope do problematičnog našeg mesta u njoj. Ovo je temeljna studija o smislu (književne) imaginacije i biće od interesa svakome ko je studirao društvene nauke. Knjiga ima podnaslov hermeneusia, što znači tumačenje svega onoga što je najbitnije.

“Istina (srpske) književnosti” je temeljna, prva, osnovna studija u jednom nizu radove koji slede posle nje i koji će u konačnom ishodu dati jednu kompozitnu, od delova sastavljeneu, istoriju modernosti srpske književnosti. Knjiga kritički vodi u tom smeru kroz razne savremene teorije i najvrednija dela srpske i svetske književnosti, da nam govori ono što je o nama i za nas najvažnije. Knjiga ima podnaslov metasholia što znači posebna vrsta nad-komentara, oni su pisani uz najznačajnija dela antike a ovde se daje metasholia same književnosti. Knjiga je od interesa svima koji su studirali društvene nauke, ali i svakome ko živi u Srbiji i hoće nešto o sebi i tome gde živi da zna.

Turbulencije do kojih su preduzetničku aktivnost, zapošljavanje, državne budžete, berze, kao i globalne robne lance dovela zaključavanja iz 2020/2022, većinom su shvatane kao smetnje, kao incident, koji niko nije želeo i koji je poremetio normalan tok privrednog dešavanja. Mnogi su pandemiju Sars-Cov -2 doživeli kao pretnju zdravlju, koja je opravdavala ograničavanje kontakata i redukovanje javnog života. Neki su čak zahtevali još strože mere. (...) Pojedini kritičari ovih mera shvatali su pandemiju kao akt neke velike planirane igre koja je postavljala smernice za autoritarni državni kapitalizam, odnosno – kao drugu stranu iste medalje – za scenario „klimatski neutralne“ transformacije kapitalizma.
Nasuprot prikazu koji je orijentisan na događaja i aktere koji deluju, u ovoj knjizi se predlaže jedan strukturno-istorijski pristup. Nije sve postalo haotično niti je ostvarivan neki veliki plan. Što više nam se ovaj događaj prikazuje izuzetnim, opasnim i perspektivističkim, to je potrebnije uključiti ga u dugoročne trendove i cikluse. (...) Ja hoću da istražim ove okolnosti i da ih dovedem u vezu sa korona-momentom.

Ova knjiga nastala je kao projekat Ministarstva kulture RS i Kancelarije Predsednika Meksika, koje su se sporazumele da zajednički realizuje projekat dvojezičkog izdanja poezije Meksika i Srbije. Odlučeno je da to budu delovi zbirke „Tražim pomilovanje“ Desanke Makismović i ciklusa poezije meksičke pesnikinje Rosario Kasteljanos „Materia memorable“ u jednom tomu. Projekat se sastoji u tome da se u obe zemlje štampa izdanje koje bi sadržalo pesme na srpskom i španskom,
Pesnikinja, prozna i dramska spisateljica, profesorka književnosti i filozoije, ambasadorka, uporni borac za rodnu, etničku, rasnu jednakost i socijalnu pravdu, meksička pesnikinja Rosario Kasteljanos Figeroa (1925-1974), jedna od najznačajnijih književnica Latinske Amerike dvadesetog veka, takođe je i glavni simbol hispanoameričkog feminizma.

Posle niza studija i monografija u kojima se bavila morfološkim i poetičkim odlikama usmenih književnih oblika, ali i vezama između usmene i tzv. nove srpske književnosti, a te studije i monografije su je u uvele u sam vrh srspke nauke o književnosti, Snežana Samardžija je u središte svog interesovanja postavila brojeve u srpskom folkloru, polazeći od uverenja da „zahvaljujući iskustvu utemeljenom na opažanju i analogijama niz „događaja“ svojstvenih prirodnim procesima može se iskazati pomoću brojeva“, prevašodno zato što su „različito postavljeni brojčani nizovi bitna podloga mitološkog kompleksa i ritualno-magijske prakse“. A to znači da ona upotrebu brojeva u, primera radi, epskim pesmama ili u bajkama uvek postavlja u jedan širi kontekst, uvek nastoji da brojeve vidi kao elemente jednog složenog oblika simboličkog predstavljanja sveta.

Videći, jednom reči, u brojevima izražajno sredstvo u svemu jednako drugim izražajnim elementima folklora,Snežana Samardžija je nastojala da njihovu poetičku ulogu poveže i sa potrebom da se fenomeni sveta kroz koji se kreće junak usmene književnosti kvantifikuju i da se u toj kvantifikaciji naglase dublja simbolička svojstva. Pošto su i brojevi deo onoga što je stalno u usmenoj književnosti i pošto je njihova uloga toliko složena da se za brojeve vezuje i ne mali simbolički potencijal, Snežana Samardžija vrlo podrobno ispituje ulogu nekih brojeva ( tri, četiri, sedam, devet, dvanaest ), sve u želji da pokaže kako se stari kulturni slojevi povezuju sa onim što je donelo hrišćanstvo i simbolička interpretacija brojeva koju ono podrazumeva.

Mada uglavnom polazi od usmene književnosti i uloge brojeva u svetu oblika te književnosti, Snežana Samardžija nikad ne gubi iz vida činjenicu da je usmena književnost samo deo jednog folklorno-mitološkog obrasca tumačenja sveta i zbog toga će njena studija biti od velike koristi i onima koji se bave onim spektrom pitanja koja od književnosti vode ka drugim oblastima kulture.


Radivoje Mikić

Kineska mudrost prošlost sadašnjost i buduđnost

Knjiga pesama je najstarija kineska antologija poezije, koja obuhvata 305 pesama različite dužine, datiranih uglavnom između XI i VII veka pre Hrista, sastavljenih većinom u četvorosložnom stihu. Po tradiciji za konačnog redaktora zbirke smatran je Konfucije o kome se kaže da je radeći na materijalu od oko tri hiljade pesama sastavio sadašnju kompilaciju od 305 pesama, ali ovakvu tvrdnjuje nemoguće istorijski dokazati.

Miodrag Popović je Srpskom rječniku dao naziv knjiga-pamtivek, Radomir Konstantinović pak govori o knjizi-raskovniku, koja otključava vidljive i nevidljive brave. Miro Vuksanović uvodi pojam azbučni roman. Ova knjiga je i jedno i drugo i treće. I mnogo više od toga. Ona zahteva izrazito uvećanje čitalačke optike. A ipak je samonikla i sveznadarna. Sa krošnjom u apstraktnim pojmovima, sa korenom u predmetnom jeziku. Stablo joj je čvornovato i kvrgavo, opsceno i žilavo, upregnuto u plug jezika, prepuno zveketa materijalnih pojmova, pokućstva reči, larme običaja i verovanja, silovitog strujanja narodnog života.

Kada se sagleda iz današnje perspektive, Vukov Srpski rječnik istolkovan njemačkim i latinskim riječma (1818) deluje kao neverovatan i nezamisliv podu-hvat. Kao da ova knjiga nije napisana, kao da se sama napisala. U vremenu koje joj ni po čemu nije bilo sklono. A onda je sama postala vreme.

Bjađo di Gracija službovao je na Balkanu u brojnim diplomatskim i vojnim misijama:

u Zagrebu, na dužnosti šefa operacija u Posmatračkoj misiji Evropske zajednice (ECMM); u Sarajevu, na dužnosti vicekomandanta italijanskog vojnog kontingenta u okviru misije Nato-a IFOR; u Beogradu, na mestu vojnog atašea ambasade Italije; u Mostaru, na dužnosti vicekomandanta francuske divizije u okviru misije NATO-a, SFOR.



Autoru ove knjige namera je da pokaže da su razlozi za bombardovanje Srbije 1999. bili pretežno geopolitičkog i strateškog karaktera i da je Jugoslavija devedesetih godina bila žrtva novog svetskog poretka, koji su nametnule sile pobednice međublokovskog odmeravanja snaga između Istoka i Zapada, koje je trajalo tokom čitavog Hladnog rata.

U tom cilju autor u knjizi daje globalnu sliku u čije okvire treba smestiti razloge žestoke rešenosti Zapada, predvođenog Sjedinjenim Američkim Državama i Nemačkom, da dovede do potpunog raspada Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, što je u funkcionalnoj i uzročnoposledičnoj vezi sa padom Berlinskog zida, ujedinjenjem Nemačke i raspadom Sovjetskog Saveza.

Knjiga sadrži i izvesne autobiografske epizode, događaje i situacije kojima je autor bio neposredni svedok s obzirom da je službovao u Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini i Srbiji, a među njima je i opis perioda provedenog u Beogradu tokom NATO bombardovanja.

Kuda idemo posle života? Šta je nestalnost, praznina? Šta je ništavnost? Kroz drevnu japansku književnost, ova knjiga nam rasvetljava odnos između književnog izraza i budizma. Daruje nam radost čitanja suptilnih stihova, reči mudrosti i smirenosti sa Istoka. Mistična i metafizička snaga japanske književnosti osvežiće naš pogled na svet. Pesnik monah Saigjo ili Tošinari (Šunzei) nude vam novu i osvežavajuću sliku prirode: cveće, ptice, vetar i mesec tu čine novi kosmos, ispunjen mirom.
Iz recenzije Kajoko Jamasaki

Knjiga Dalibora Kličkovića, pored toga što daje značajan doprinos kulturnom posredovanju, poseduje vrednost i kao književnoistorijsko štivo, jasnog metodološkog utemeljenja, razložno strukturisanog sadržaja i provokativnih teorijskih teza. Ova knjiga je, u isti mah, dragocena naučna studija i inspirativno tumačenje duhovnih veza – ne samo one koja provejava iz njenog naslova, već i veze zena i književnosti, zena i zapadne filozofije, naposletku i epohalnih veza Istoka I Zapada.

Saša Radojčić (iz recenzije)

Zamke doslovnog prevođenja: Eventually nije eventualno, at the end of the day nije na kraju dana, censure nije cenzura, evidence nije evidencija, fabric nije fabrika... Lažni prijatelji su parovi reči ili grafema u dva jezika koja izgledaju ili zvuče isto (ili slično), ali imaju različito značenje. Lažni prijatelji predstavljaju veliki problem ljudima koji tek savladavaju strani jezik i usvajaju njegove reči, a zatim, predstavljaju problem i u sporazumevanju i komunikaciji.