DOMAĆE KNJIGE

»Laboratorijum« predstavlja jedan presek Đukanovićevog pripovedačkog stvaralaštva u prethodnoj deceniji. U desetogodišnjem razdoblju 2015–2025. autor je napisao nekoliko desetina priča, novela, noveleta, proza, crtica i drugih pripovednih zapisa i proznih oblika, a u ovom izdanju džepnog formata dat je izbor od 6 pripovedaka, novela i kraćih proza. Pojedine priče i proze publikovane su izvorno u književnoj periodici, u renomiranim književnim časopisima, zbornicima i na veb-portalima za kulturu, umetnost, književnost i društvena pitanja u Srbiji, Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini, Sjedinjenim Američkim Državama i u dr. Đukanović je izrazito plodan stvaralac ne samo u pripovedačkoj i novelističkoj prozi već i u poeziji, kritici (književnoj, filmskoj, pozorišnoj), esejistici, etc., pa tako ove proze u najširoj kritičkoj recepciji nisu samo priče već i eseji, osvrti i temeljne kritičke opservacije na mnoge društvene, istorijske i religijske anomalije, ali to su i zanosne parodične i kozerske prozne tvorevine u kojima dominira suptilni gogoljevsko-hašekovski humor. Đukanovićeve novele i pripovetke u ovom izboru donose, ne samo tematske i imaginativne novitete na aktuelnoj postjugoslovenskoj književnoj sceni, već i jezičke. Autor je neke proze iz ovog izbora ponovo napisao, izvršivši njihovu sveobuhvatnu lingvističku a time i stilističku transformaciju, mešajući u ovoj knjizi jezičke varijete kako iz srpskog i hrvatskog govornog područja tako i iz ostalih delova postjugoslovenskih područja na kojima se govori jedan te isti jezik, ma kako ga nazivali.

Ispisujući bravuroznu hroničarsku panoramu habzburškog i baroknog Zemuna u poslednjim danima Austrougarske, novembra 1918, Aleksa Đukanović u ovoj knjizi, pripovedajući raskošnim rableovskim jezikom i gradeći barokne i kitnjaste pasaže, portretiše društveni ambijent, psihologiju i karakteristike davno iščezle epohe na ratnom zalasku jedne velike države, koja je na ovim prostorima trajala nekoliko vekova – i čiji nas trag u istoriji kroz civilizacijske i kulturološke posledice prožima i danas. Đukanovićev roman Poslednji dan dobrog gospodina Cilića uvodi ponovo u našu savremenu književnost temu Prvog svetskog rata, ali ovoga puta ovom nepresušnom književnom motivu – fabulirajući ličnosti, teme i zbilje – autor pristupa iz temelja potpuno drugačije: sa stajališta, gledišta i duhovnog horizonta, uslovno kazano – one „druge” strane.

„Sjajno rekonstruirajući književno-umjetnički stil Miroslava Krleže – mladi i talentirani prozaist Đukanović u ovom jezgrovitom romanu, također sjajno rekonstruira i ekspresionističko ozračje doba Prvog svjetskog rata u Europi i na Balkanu, na dekomponiranom austro-ugarskom teritoriju i u južnoslavenskom ratnom okružju u tim davnašnjim historijskim i prijelomnim trenucima. Poslednji dan dobrog gospodina Cilića izvrstan је krležijanski roman.”

Velimir Visković,
književni kritičar i leksikograf

U studiji Ideološki habitus Ive Andrića autor, sa polemičkim uplivom u mnoge poznate i manje poznate detalje Andrićevog života i stvaralaštva, analitički pokušava da argumentuje tezu koja nosi uverljive predikcije a koje govore: da naš jedini nobelovac tokom svog šezdesetpetogodišnjeg aktivnog književnog i društvenog rada, ne samo da nikada nije pokazao i odredio svoje jasno ideološko-političko opredeljenje, već ga zapravo, u kovitlacu svih istorijskih bura XX veka, intimno nije ni imao, te da je jedini Andrićev „ideološki” habitus, zapravo, bio: on sam u jedinoj službi svog književnog opusa – uprkos svim ideologijama od 1903. do 1948. sa kojima je vešto izbegavao direktan sudar i koje je, na koncu, sve odreda idejno i fizički preživeo i trijumfski nadživeo.
„Nesvakidašnji talenat ovog autora uočio je i Miroljub Todorović, osnivač signalizma, ističući da je Đukanović ’počev od lirske proze’, preko ’handkeovski omamljujuće pripovedne i novelističke proze’, sve do ’ubojitih krležijanskih eseja i dnevnika’, pokazao kako jedan mladi pisac, na samim književnim počecima, može da stvara uspešna dela.”
Dragan Bogutović, Večernje novosti
„Književni stil Alekse Đukanovića katkada nalikuje i na gotski stil sličan, bez imalo preterivanja: onom Stokerovom, Volpolovom, Bekfordovom ili Poovom.”
Nataša Đurović, Politika

Đukanovićevih dvanaest odabranih pripovedaka napisanih u poetičko-stilskom maniru književnog impresionizma i ekspresionizma evropskog XIX i XX veka, koje čine ovu knjigu, izvorno su publikovane u domaćoj i inostranoj književnoj periodici između 2019. i 2023. godine. To su raznorodne priče koje tematizuju srednjoevropskog i balkanskog čoveka u njegovim kafkijanskim zapletima (poput priča: Štrausov solilokvij, Isak Vajs i 30.000 franaka i Smrt gospodina Tula), i koje, takođe, postmodernističkim pristupom alternativno slikaju intrigantne istorijske ličnosti i događaje (Poslednje jutro Franca Kafke, Izveštaj o nestanku Gogoljevog trupla, Istorija bolesti Adolfa A. Hitlera, Mazalo), ali to su i priče u kojima je snažno zastupljen model brehtovske istorifikacije (Gospođa Evropa 1943, Hiljadu devetsto šesnaesta, Rekvijem za Habzburge), i na kraju, to su kraće proze u kojima dominiraju natprirodni i mistični motivi (Mir večni, daruj im Gospodine i Nosferatu – Simfonija užasa: Nemrtvi Maks Šrek). Osnivač signalizma, klasik srpske i evropske neoavangarde – Miroljub Todorović, naglasio je da Đukanovićeva proza „već sada zauzima posebno mesto u srpskoj književnosti”, a književnik, prevodilac i konceptualni umetnik – Žarko Radaković, nazvao je Đukanovićev jezik „briljantnim, baroknim i rableovskim”, takođe, zagrebački kritičar, esejista, leksikograf, krležolog i urednik u Leksikografskom zavodu „Miroslav Krleža” – Velimir Visković, istakao je da je Đukanović „svojom prozom vjerno ušao u duh Miroslava Krleže i njegov književni stil”, dok je najznačajniji teoretičar fantastike u jugoistočnoj Evropi (i dobitnik „Svetske nagrade za fantastiku” 2003) – prof. dr Zoran Živković, prozu Alekse Đukanovića opisao „raskošnom i baroknom”.