DOMAĆE PRIČE I PRIPOVETKE

Knjiga ,,Negativi“ predstavlja brzo protičuće, ekspresivno i duboko lično delo koje se kreće van poznatih granica tradicionalne proze. Kroz kratke, ali snažne pripovetke, čitalac ulazi u svet koji je izvan svakodnevne realnosti i logike, gde se događaji razvijaju u kratkim, ali snažnim impulsima koji podsećaju na poeziju. Narativ, u pastelnim bojama, kao da je neprestano u dijalogu sa čitaocem, postavljajući pitanja i izazivajući osećanja. Pripovesti nose tragični, ali i lirski prizvuk, a stil podseća na Branka Milkovića, s njegovim apstraktnim, često metafizičkim pristupom, koji u svakom trenutku pomera granice običnog pripovedanja. "Negativi" su priče koje istražuju svetove u kojima se ljudska svest susreće sa svojim dubokim senkama, kao i sa ljudskim nemirima i nadama, ostavljajući čitalaca u stalnom raspoloženju pitanja i kontradikcija.

U ovom izdanju zbirke Pre istine Branimira Šćepanovića sabrane su priče i novele koje je kultni stvaralac pisao u mladosti, kao tinejdžer i u dvadesetim godinama. Osim onih koje su u njegovim potonjim zbirkama već objavljivani, ovde se nalaze i naslovi koji su, kao zaboravljeni, dosad čamili u dnevnoj štampi i književnim časopisima. Iako su posredi Šćepanovićevi rani radovi, u njima nema ni traga početništva: ovaj rasni pripovedač, silovite emocije i još silovitijeg talenta, čitaocu se u njima predstavlja kao majstor kratke prozne forme, dijaloga i napetih situacija. Njegova imaginacija, mračna i eruptivna, uvešće vas u svet sukoba usamljenog i sasvim običnog čoveka sa društvenim i kosmičkim porecima.

Novele i kratke priče zrelog Branimira Šćepanovića okupljene su u ovom izdanju pod naslovom najslavnije od njih, Smrti gospodina Goluže. Njihovi junaci naizgled su sasvim obični ljudi, obeleženi jedino svojim manama. Zao slučaj ih, međutim, izdvaja za stradanje: pod velikim pritiskom, u graničnim sutiacijama, oni se, možda nemoćni i slabi, ali odlučni, neposredno suočavaju sa tajnama postojanja. Viseći nad ambisom ili ležeći, povređeni, pokraj puta, oči u oči sa fantomima i duhovima, jedino pitanje koje postavljaju svemiru jeste: da li je moguće živeti, a ne biti jadan i banalan. Šćepanovićeva pripovedna majstorija ogleda se u moći koju ova proza i danas ima – da svog čitaoca duboko uznemiri i da ga dugo drži u napetosti, kao na iglama.

Kako se svet menja, menja se i književnost.

Nova epizoda horor filma balkanske istorije izazvala je čitav niz tragičnih lančanih reakcija ne samo u životima ljudi već i u književnosti: rat je ponovo centralna tema pisanja. Rat se svedoči, događaji iz njega se opisuju, čuvaju od zaborava, etička dimenzija stvaranja postaje ravnopravna i superiorna estetskoj, mehanizam katarze se vraća u književnost.

Karakteristična karakteristika književnosti o ratu je da o njoj prvi pišu učesnici i svedoci, ljudi koji nisu pisci po vokaciji, već postaju pisci po diktatu istorijskog trenutka, pod pritiskom vremena koncentrisanog terora, straha i zlo koje lomi ljudsku sudbinu kao bledo drveće.

I upravo zato Priče iz Hada Zdravka Krstanovića probijaju prvobitni kontekst u kojem se pojavljuju, jer se već nakon nekoliko redova vidi da, uprkos strašnom otporu strukture, odnosno obilju horor hiperverističkih slika, i podstaknut tragičnim delom istorije pisac ih je napisao po unutrašnjem pozivu. - Mihajlo Pantić

Ove priče su nastajale u vremenskom intervalu od desetak godina, različitim povodima, bivajući namenjene različitim medijima, te sam, u skladu s tim, neke pisao na ijekavici, neke na ekavici. Ostavio sam ih takve u uverenju da je to svakako jedan jezik i da bi naknadno ujednačavanje bilo ponešto mimikrijsko. Uostalom, davno je rečeno: Quad scripsi, scripsi!