FILOLOGIJA / LINGVISTIKA

Kako pisci biraju odeću za svoje likove?
Zašto im je ona važna?
Da li je njihov izbor slučajan ili se iza njega krije ozbiljna namera?

Knjiga Goli i obučeni Ljubice Arsić razotkriva postupke „maske“ značajnih pisaca nastojeći da preko odeće, kao svojevrsne „futrole“, pokaže složenost književnih likova. Drugačije čitanje književnosti dovodi se u vezu sa modom i njenim značenjem u određenoj epohi, staležu, društvenoj grupi; kako odeća oblikuje karakter, zašto prikriva određena svojstva lika, kako utiče na postupke i šta saopštava ostalim „glumcima“ na velikoj književnoj i životnoj pozornici.

Čitaoci će se, između ostalog, upoznati sa tajnom Anine crvene torbice i razumeti opsesiju dendija za doterivanjem, otkriti kakva je priroda fatalne privlačnosti koju je Hemingvej osećao prema toreadorima a Bora Stanković prema tesnoj odeći, šta je sve ispisano na kimonu Kavabatine i Mišimine gejše, zašto je Mali Princ obučen kao Napoleon, koji je Andrićev sultan omrznuo somot.

Zalazeći u istoriju rukavica, pantalona, mundira, džinsa, cipela i seksi donjeg veša surovo prognanog iz srpske književnosti, autorka analizira čovekov odnos prema telu, preporučujući da se drugačijim čitanjem i tumačenjem, kako klasika tako i savremenih pisaca, pronikne u alhemiju književnog postupka, koji se pojavljuje u zadivljujućem i prikrivenom vidu.

There is no poetry without the metaphysical collocutor. Without a counterpart in the world of pure souls. Without a suggestion of that world. Anyway, the grains of sorrow are cast on the soil of poetry, in the midst of its immeasurable beauty. And only great sorrow can summon true joy, to show that life does exist. We are most often confronted by the challenges of illusion and the trials of communication with chimeras — but where are we? Where is our purpose, and how does one recognize the essence? How does one recognize where the soul sleeps? And how does one arouse it? At least for a moment? How does one exist beyond the visible being? How does one find a place in this world for the soul — one’s own? How does one recognize it habitat? How does one recognize the purpose and trace of its path? How does one simultaneously exist where one is and is not? — I forever ponder that. And these questions are dalliance with purpose, as we ride this toboggan of life. Nenad Šaponja

Knjige. Video sam ih kako su spavale. Jedna do druge, u večitom polumraku police smeštene između zidova, zauvek. Tako smeštene nisu se mnogo razlikovale jedna od druge, i nisu obraćale pažnju na svakodnevni život koji se odvijao u dvorištu, gde su šumele grane kao nebo, beskrajno, lepo. Knjige. Jedan do drugog, spojeni zajedničkom sudbinom, prebivaju Makrobije, Origen, Svetonije i Frensis Bekon, Agripa, Ptolomej, Plinije, Paracelzus, Juvenal i Horacije, Herodot i Ovidije, Avgustin, Petronije Arbiter, novoplatoničari Porfirije, Simplicije i Olimpiodor, božanski Apulej, Filostrat, Vergilije i Kornelije Tacit, Hesiod i Homer, Kalimahove himne, Platon, Plutarh i Teofrast, jedna do druge „Malleus Maleficarum” i Solomonov ključ i Mojsijev mač, a sâm i neponovljiv čeka moju željnu ruku rukopis „Arcana Celestia” Svedenborga. Moje knjige... Laku noć!

Pastir i runolist je semantički veoma složena, antropološki i psihološki slojevita i mozaična pesnička knjiga u kojoj uočavamo dominaciju biblijskih motiva, mitova, legendi, istorije, istorije umetnosti, savremenosti i, konačno, erotike. U kontekstu drugih književnih ostvarenja Nebojše Lapčevića, tu nam se obznanjuje kosmogonija Tromoravlja koje sadrži mnoštvo manjih, komplementarnih, svetova. Njihove odlike i dobro osmišljen poredak i odnos, proizvole harmoniju. Stvaranje svakog od njih „podseća na početak poezije” („O uštapu, kosmogonija jaspisa”). Ta činjenica takođe potvrđuje složenu prirodu i poziciju lesnika, uopšte stvaraoca. Ko je, u stvari, pesnik: Pastir, Vučji Pastir, Sejač, rajska ptica, angel ptica, drvo života...? Kora on čuva? Ko čuva njega? Eksplicitan odgovor samo na posledgьe pitanje donose sledeći stihovi: Lesnika ne čuva niko, /dovoljno je /prisustvo svetlosti... („O zajedničarenju ). Stoga, vratimo se svetlosti, zelenim pašnjacima. Slađana Ilić Nebojša Lapčević (1966, Kruševac) savremeni je srpski književnik. Piše poeziju, prozu, libreta i dramske tekstove. Za svoje književno stvaralaštvo ovenčan je sa više značajnih priznanja, poput nagrada „Meša Selimović”,„Radoje Domanović”, „Srboljub Mitić”, „Đura Jakšić” i dr.

Ni ne znamo više koje je ovo iznenađenje po redu koje nam stiže od Gojka Tešića, ovoga puta koautorski sa kćerkom Ivom Tešić. Obasuli su nas priređivači onim više od dadaizma, koliko obilato, još više OBILATNO. Odavno smo, kako kultura, umorni, ostareli, sve više teški i spori, često mišljenja da su pisci iz prošlosti zaokruženi i priređivački i hermeneutički, apatični toliko da smo pristali na to da ni ne pomislimo čega još ima neobjavljenog, nesabranog, negledanog. Apatični i melanholični toliko da nam novo, pronalazak sve više smetaju, jer otkriće zahteva i budnost duha i volju za promenom, i spremnost na rizik. A onda nas takve zatekne ovakva knjiga koju su priredila dva „nemirana duha“, u kojoj se raskriva ne samo onaj koga znamo nego jedan drugi Dragan Aleksić, i pred nas se postavljaju i pojedini tekstovi za koje nismo znali. OBILATNOST je prava riznica Aleksićeve poezije, proze, eseja, kritika, članaka, književnih razgovora, hronikalnih zapisa, koja svedoči o i više nego razuđenom Aleksićevom opusu, kao što „svedoči o stvaraocu koji u svakoj formi, ipak, donosi izvesnu novinu“. Iznanađeni ovakvim bogatstvom, ovakvim darom, „novinom“, ovako retkim izdavačkim poduhvatom, priređivači nam ne daju da ostanemo time i zadovoljeni nego nam najavljuju da je ovo tek prva od četiri knjige odabranih dela Dragana Aleksića. Ostajući, dakle, u iščekivanju, makar znamo da će do nas doći još tri knjige. A šta je sa onim što će posle toga doći, što još ne znamo? To Tešići znaju, a nas će samo i opet – po ko zna koji put, kao i ovaj put – i više nego prijatno i OBILATNO iznenaditi. Prof. dr Dragan Bošković Prva knjiga sabranih spisa Dragana Aleksića, Obilatnost, pruža obilje tekstova koji se po prvi put nalaze pred širim čitalačkim krugom. U njoj ćemo, njenog protagonistu, Dragana Aleksića, osnivača srpskog dadaizma, moći da sagledamo kao polivalentnu ličnost, kao pravog multiklasa, koji je u periodu između dva svetska rata izuzetno vešto balansirao između beletristike i publicistike. Čitajući do sada neobjavljene kritičarske tekstove sa vrcavim pamfletističkim primesama, dobićemo novi pogled na srpsku međuratnu književnost. U tom smislu, od posebne važnosti su i tekstovi-svedočanstva o Aleksićevim književnim prijateljstvima sa I. Vojnovićem, B.Tokinom, S. Krakovim i drugim književnim akterima. Delujući kao vezni igrač u književnim poljima Kraljevine Jugoslavije, on je kroz uporedne prikaze žanra u razvoju – putopisa (R.Petrović, M. Crnjanski), kroz podršku prevodilaštvu (N. Jovanović), koje je zbog autorskih prava bilo u ozbiljnoj krizi, pokazao da je bio pionirska i više nego značajna figura srpske književnosti. Stoga ova knjiga predstavlja uvod u zasluženu, konačnu, zaokruženu, višestruku demarginalizaciju Dragana Aleksića. dr Vladimir B. Perić

Pred čitaocima je kapitalna knjiga iz pera značajnog književnika i filmskog reditelja Živojina Pavlovića koja na sasvim originalan način, svojstven velikom duhu, tematizuje odnos stvarnosti i umetničkog dela. Reč je o drugom, proširenom izdanju knjige Belina sutra koje sačinjavaju tekstovi koji su u celosti preuzeti iz izdanja prvobitno objavljenog u beogradskoj „Prosveti” 1983. godine (posvećenog umetnicima Tomislavu Mijoviću, Ljubi Popoviću, Vitomilu Zupanu, Aleksandru Tišmi, Dušanu Makavejevu, Ljubodragu Jankoviću Jaletu), kao i naknadno dodati: tekst „Zračenje iz senke” (posvećen Milanu Kašaninu) i četiri teksta u okviru celine Paleta posvećene značajnim ličnostima iz domena slikarske umetnosti, u kojoj se kao glavni junaci pojavljuju Ratko Lalić, Petar Omčikus, Rade Marković i Uroš Tošković. * „I kao što prema sredstvima izražavanja raznorodnih, umjetničkih ličnosti Pavlović nema predrasuda, pošto se ne radi ni o umjetnicima koji se služe sličnim izražajnim sredstvima (likovna umjetnost, literatura, film), niti sličnim duhovnim pristupima životu i umjetnosti, autor nema predrasuda ni prema životno-spoznajnim određenjima onih o kojima meditira. Međutim, problem stvarnosti i određivanja te stvarnosti u umjetničkom delu, Pavlović shvata kao izuzetno složen fenomen koji u svakog od ovih umjetnika dobija nove dimenzije zavisno od snage talenta i duhovne moći. (…) Autor je, kao što je poznato, i sam, i na filmu i u literaturi, tragao za onim slojevima stvarnosti koji su dugo bili u našoj umjetnosti potisnuti u drugi plan: njegovo usmjerenje bilo je i ostalo u bici sa podsvjesnim… Pavlović smatra da su i svi ovi umjetnici doprineli da se taj svijet zaturenog i potisnutog života legalizuje u našem umjetničkom stvaralaštvu uprkos mnogim konvencijama. Pa i društvenim.” Vuk Krnjević

Ako bih pokušao da nešto kažem mladom piscu, ponovio bih savet Krilova: Rečenicu treba glačati dok ne prestane da bude dosadna. – Vladimir Pištalo

Dakle, kursevi kreativnog pisanja nisu i ne mogu biti odvojeni od kreativnog čitanja, ali takvog koje budućim piscima daje svaku slobodu, kao što i najpraktičniji praktični deo ovladavanja tajnama zanata (samo pisanje!) mora otvoriti punu slobodu eksperimentisanja, tj. iskušavanja raznolikih mogućnosti čarobne veštine zvane „umetnost jezika”. – Sava Damjanov U svetu u kojem je idealizma sve manje male zajednice profesora i studenata književnosti možda deluju anahrono, ali upornost i doslednost kojom se i dalje držimo literature možda nas čini bližim, otvorenim za prevazilaženje razlika, a sve u cilju očuvanja onog kontinuiteta u čiju smo se službu stavili. – Gorana Raičević

U svemu tome sam tek nešto ravnopravniji sagovornik, kurs je dobar tek onda kada i onaj koji ga je osmislio oseti promenu u mišljenju i tek onda kada mu u tom poliloškom ambijentu sine ideja koja mu inače u drugim prilikama nikada ne bi pala na pamet. To je onaj magični trenutak kreacije. – Mihajlo Pantić

…A đavo je Reč. I ona često misli sama protiv piščeve volje, čak i njegovog znanja. U tome je čar prokletstva jezika kao osoben izazov, ali i odgovornost čoveka u piscu. – Laura Barna Knjiga je udžbenik emocija, krivudav ali siguran put ka pravičnosti, no ona je pre svega objekat lepote. A da bi bila objekat lepote, nužno je da bude komad savršenstva. Vražji teška stvar. – Aleksandar Gatalica

Imanentna teorija književnosti je književnoteorijski ogled iz ontologije i aksiologije književne umetnosti – pokušaj inoviranja teorije književnosti, zasnovan na savremenim saznanjima i dostignućima sve tri discipline nauke o književnosti: teorije, književne kritike i istorije književnosti. To podrazumeva konzistentnu teorijsku artikulaciju, nikako ne eklektičko, bilo analitičko, bilo zbirno ili sintetičko obuhvatanje svekolike književnoteorijske misli, svih relevantnih teorijskih pravaca, učenja ili koncepata, a ni selektivni, kritički ili sasvim arbitrarni izbor jedne književne teorije i jednog teoretičara ili više njih, već izlazak iz zone eklekticizma i prelazak na artikulaciju jedne nove teorije književnosti postupkom kritičke teorijske kristalizacije. Autor je odabrao seriju svojih književnokritičkih i književnoistorijskih analitičkih radova, u duhu modernih viđenja književnosti, iz kojih se može izvesti jedan konzistentan književnoteorijski koncept – prolegomena za novu teoriju književnosti.

Jezik je kuća Bića, pesništvo je suštinski Umetnost jezika, jezički Zaum sadrži najdublje spoznaje i stvara Lepotu... Ovo su prve asocijacije nakon čitanja nove poetske zbirke Snežane Nikolić (O čemu šumovi prenose različite istine), koja je ovde uronila u misterije reči čak i kada se to ne čini tako već mnogo jednostavnije. Ali, zar nisu i drevni alhemičari svedočili da jezik najviše skriva tamo gde je naizgled najjasniji - a da su najveće Tajne naoko jednostavne? Smelost mlade pesnikinje da se suoči sa arhetipom same Poezije (a to je jezik) - u svim njegovim značenjskim i drugim nijansama - ukazuje kako na autorkino umetničko sazrevanje tako i na kvalitet ove knjige... Sava Damjanov Pjesnikinja Snežana Nikolić novim pjesmama pomiče granice regionalnog pjesništva jednu letvu više nudeći metaforu i slikovitost kao rješenje, dajući svojevrsni odgovor na stvarnosnu poeziju. Upravo ta bujna metaforičnost, uz očuđavanje slika, najvećim su dijelom ono što nas odmah uhvati kao mreža u sebe. Naglašena je i spona s prirodom, ali i konceptualnost ove poezije, što je osvježenje s obzirom na aktuelne pjesničke tendencije. Tako da je ovde riječ o poeziji koja puno eksperimentira, puno od nas kao čitatelja očekuje, ali zauzvrat nam sve to vraća natrag jer ovo nije poezija lakih rješenja, ovo je poezija suptilnosti En Karson i razorne snage Ingeborg Bahman i usuđujem se reći, jedna od najsvetlijih točaka moderne srpske pjesničke produkcije. Monika Herceg

KAKOTEDRAGOST nije samo istoriografski značajan kolaž dela i svedočanstava Dragana Aleksića, jednog od naših najlucidnijih avangardista i najvernijih evropskih dadaista, već je i štivo u kojem se istinski uživa i koje se, za posebnu vrstu čitalaca, ne ispušta iz ruku. Iva i Gojko Tešić su nadahnutim priređivačkim radom objedinili na jednom mestu Aleksićeve eseje, memoare, poeziju, prozu, prikaze i sve fluidne žanrove što leže između; ovi tekstovi, zajedno sa očuvanim dadaističkim tipografskim inovacijama, vizuelnim signalima, te fotosima, fototipovima, skenovima, ilustracijama i instalacijama, svedoče ne samo o umetničkim svetonazorima jedne od najluđih epoha evropske umetnosti, već donose i intimne komentare i osvrte – neretko sočno tračerske – koji tvore jednu životnu i romanesknu, a ne striktno dokumentarnu sliku vremena. Onima koje zanimaju granične i krizne pojave u književnosti biće nemoguće da ovu kolekciju zaobiđu. Miloš Jocić Čuvene reči Gustava Malera da tradicija nije obožavanje pepela već prenošenje žive vatre nedvosmisleno se mogu odnositi na zajednički priređivački projekat Gojka Tešića i Ive Tešić, jer u ovoj žanrovski hibridnoj knjizi tekstova Dragana Aleksića, naslovljenoj upravo po njegovoj dadaističkoj kovanici, prepoznajemo još jedan značajan poduhvat da se književnoj istoriji vrati ono što je njen smisao i da se postignu njena nova interpretacija i artikulacija u savremenom vremenskom kodu i preovlađujućem senzibilitetu današnjice. Tako ova knjiga postaje čudesni spoj duha savremenosti sa onim što je „živo meso u tradiciji srpske kulture”. Žanrovski i tematski izazovna u rasutim dadaističkim impulsima „intelektualne kreativnosti”, ali pritom funkcionišući kao otvorena celina, ova knjiga ne samo da najavljuje jedan obuhvatniji poduhvat sabranih tekstova Dragana Aleksića, već kako to napominju i sami priređivači, postaje značajno svedočanstvo o evropskoj dimenziji Aleksićevog avangardnog stvaralačkog projekta. Snežana Savkić

Na stazi između Života i Smrti, između ljubavi i ostavljenosti, između rane i oproštaja, između sna i jave (a sna se plaši, jer nikad nisam ja taj koji spava / već onaj koji se budi), Livaditis je i na krstu između Čoveka i Gospoda. Po horizontali i po vertikali. Sapet i raspet. Ima u njemu one ukletosti Dostojevskog, i samog u potrazi za svojimBogomi svojim krstom.

Prevela sa grčkog Gaga Rosić

Prvi izbor iz poezije Tanje Kragujević
Nakon sedamnaest knjiga poezije, Tanju Kragujević, čitamo u sasvim reprezentativnom izboru koji obuhvata magistrale ovog pesničkog sveta koji ne prianja uz običnost. Nudeći svome čitaocu rezolutan uvid kroz plitku nadu sveta, darujući mu onaj pogled iz umutrašnlosti, iz sasvim raslojenog bitka, ove pesme pred njega, stvarnog i ovovremenog, iznose jedan ličan i opšti, simboličkli i jezički vatromet.

O biću poezije

Obuhvatajući eseje posvećene pesnicima pripadnicima različitih epoha modernosti u srpskoj poeziji (Desimir Blagojević, Miloš Crnjanski, Vasko Popa, Srba Mitrović, Miroljub Todorović,Nikola Vujčić) u knjigu SVIRAČ NA VLATI TRAVE, Tanja Kragujević u najneposredniju vezu dovodi njihov stvaralački odnos prema jeziku.

Poezija kao "govor u govoru" podrazume-va, u svakom od ovih strasnih i promišljenih poglavlja naše poetske istorije, i različite opitne gradacije u kojima misleni svetovi, određeni fatumom jezika, odražavaju konfrontacije verbalnih energija, veru i sumnju, svetlost i tamu. U ovim spregnučima obitava pesnička reč, odnosno, sam poetski jezikkao temeljno preobraženi znakovni sistem – koji isamu poeziju predočava kao biće promene.

O SAVREMENOJ SRPSKOJ POEZIJI I PROZI

U vremenu sveopšte skribomanije, prepunom surogata famozne spisateljske autentičnosti, Tihomir Brajović, u funkciji profesionalnog čitaoca, kroz četiri eseja o savremenoj srpskoj poeziji i prozi, u formi jedne vrste kritičkog bedekera, vodi svog čitaoca kroz ono što jeste književno obilje nastalo u poslednje dve decenije.

U knjizi Opasne reči velika argentinska književnica Luisa Valensuela se na sebi svojstven, maestralan način bavi temom ženskog pisma i njegovog odnosa prema politici, erotici i mitu, s posebnim osvrtom na argentinske i latinoameričke društvenoistorijske prilike i književnu tradiciju, kao i širim temama vezanim za odnose moći u jeziku i funkcijom Tajne u književnosti kao svojevrsnog metafizičkog koncepta u delima velikih latinoameričkih pisaca poput Kortasara, Fuentesa i Klaris Lispektor.
Reči su opasne zato što mogu biti oruđa kako dominacije tako i subverzije a ženska književnost donosi nove mogućnosti za preispitivanje i oblikovanje stvarnosti upravo zahvaljujući viševekovnom potčinjavanju žene koje joj omogućava da pristupi patrijarhalnom logosu iz jednog novog ugla, sa mesta na kome je lakše steći uvid u mračnu stranu bića, gde uobrazilja deluje slobodnije a telo ustaje u pobunu i govori u ime onih kojima je toliko dugo reč bila uskraćena.
Polazeći od koncepta zazornog Julije Kristeve, Valensuela nudi jedno specifično viđenje pisanja telom u delima latinoameričkih književnica gde „naslađivanje odvratnošću“ otvara nove puteve spoznaje i promišljanja stvarnosti. Njeno shvatanje pisanja telom takođe je blisko vezano za konkretne okolnosti argentinske državne represije u doba diktature i za ideju da književnost mora biti izraz istorijskog pamćenja i borbe protiv nepravdi, što je vidljivo i u njenoj vlastitoj književnosti.
Vraćajući se zaboravljenim mitovima, prisvajajući zabranjeni jezik, boreći se protiv cenzure i autocenzure, podrivajući književni kanon, kao što sama Valensuela čini kada preosmišljava Peroove bajke i pretvara ih u izraz ženske slobode i pobune, književnice osvajaju nove slobode na svim poljima i za sve nas.
Prevela sa španskog Ana Marković

POBUNJENI KLAS

Pesnička aktivnost u Meksiku, u drugoj polovini XX veka je prvenstveno bila obeležena drastičnim smanjenjem takozvanih književnih kružoka, koji su krajem XIX veka i početkom XX bili mesta na kojima su pesnici uživali u čitalačkoj publici, i obrnuto, mesta na kojima su čitaoci locirali pesnike i često ih čitajući u njihovim časopisima, knjigama, promocijama i sličnim događanjima.

Verovatno jedna od poslednjih grupa druge polovine XX veka, ako ne i poslednja, koja je bila nosilac ove tradicije u meksičkoj književnosti, jeste grupa "Pobunjeni klas".

Integrisali su je pet mladića entuzijasta, istraživača, upoznatih sa nacionalnom i svetskom književnošću, koji su ujedinili svoje nemire u nastojanju da objave prvu zajedničku knjigu 1960. godine, čiji je naslov glasio "Pobunjeni klas", u izdavačkoj kući Fondo de Cultura Económica. Huan Banjuelos (Tukstla Gutierez, Čijapas, 1932), Haime Augusto Šeli (Meksiko Siti, 1937), Haime Labastida (Los Močis, Sinaloa, 1939), Oskar Oliva (Tukstla Gutierez, Čijapas, 1937) i Eraklio Zepeda (Tukstla Gutierez, Čijapas, 1937 – Tukstla Gutierez, Čijapas, 2015) bili su članovi te grupe, uz napomenu da su prva četvorica bili prvenstveno pesnici, dok je poslednji više težio prozi; a svi oni su, na kraju krajeva, bili, ili su i dalje deo književnog života Meksika.

Ulog ili potraga ovih mladića su, u opštim crtama, imali veze sa skretanjem pažnje na potrebu da se književnost ponovo usredsredi na društvene teme, posebno na trenutak u kojem su živeli, kao i, s vremena na vreme, na zajednice udaljene od velikih urbanih centara, ističući njihove ukorenjene običaje i nestašice sa kakvim su se suočavali, iako taj zajednički ulog nije značio da njihovi stilovi imaju sličnosti (kao što je bio slučaj sa većinom književnih kružoka koji su delovali pre njih). Unutar prve već spomenute knjige, svaki pisac je napravio neku vrstu izjave, ličnog manifesta onoga što je tražio ili što ga je uznemiravalo. Na primer, Labastid aje govorio: „Nije čovek taj koji ostaje indiferentan pred cepanjem jednog naroda”.

Horhe Asbun Bohalil


sa španskog prevela Sonja Štajnfeld

Naslov Džejms Džojs od A do Ž na pravi način rezimira ambicije i obim ovog dela. U pitanju je svojevrstan bukvar koji je napisan tako da pojašnjava aspekte Džojsovih spisa na dva nivoa. U njoj se identifikuju glavni međutekstualni uticaji, tumače aluzije na važne likove, lokacije, ideje i događaje kojih ima na pretek u njegovim delima. S druge strane, ona usmerava pažnju na vantekstualni materijal koji je oblikovao Džojsovu prozu povezujući osobe, mesta, koncepte i događaje u njegovom životu sa odgovarajućim pojavama u njegovom delu.
Dakle, knjiga u enciklopedijski konciznom obliku daje osnovne informacije koje su potrebne da se razume i uživa u čitanju Džojsa i to ne samo o određenim aspektima njegovog književnog dela, već i o kulturi, istoriji, biografiji i kritici, koje čine njegov okvir.