FILOLOGIJA / LINGVISTIKA

Dnevnik detoksikacije 1930. sa Koktoovim crtežima.

Crteži i beleške datiraju iz vremena provedenog na klinici Sen-Klu 1928. i 1929. godine. Upućeni su pušačima, pacijentima, neznanim prijateljima koji su na okupu zahvaljujući knjigama i koji su jedini izgovor i opravdanje pisanja.

Okovan u realnom svetu, čovek čezne za izmišljenim, nevidljivim i nepojmljivim: čovek traži Veštačke rajeve. Na tom putu se kreće između padanja i uzdizanja, ushićenja i gorčine, svetlog i tamnog, užasa i blaženstva… Idući napred, vraća se unazad, tražeći Nešto nadnesen je nad ponorima donjim i ponorima gornjim. I težnja za uživanjima je oblik metafizičke potrage neraskidivo povezane sa čovekovim bićem i imaginacijom. Tema knjiga iz Biblioteke Cveće Zla njegovi su pratioci na ovom dvosmislenom i neizvesnom putu. Naslov Bodlerove knjige iskorišćen kao naslov Biblioteke to potvrđuje.

Čitalac se susreće sa knjigom za koju samo po naslovu može pomisliti da je tipično stručna, pčelarska knjiga. Već sa prvim redovima, uviđa da je drugačija, a daljim čitanjem, da je sasvim osobena i da pripada knjigama koje se čitavog života čitaju i kojima se neprestano vraćamo.
Knjiga "Život pčela", Morisa Meterlinka, predstavlja biser među delima posvećenim pčeli i pčelarstvu, ali i značajno književno delo. Vodi nas na kraj devetnaestog veka, kada je pisana, u vreme burnog razvoja nauke, epohalnih otkrića, u vreme koje je najavljivalo nove tokove civilizacije. Upoznajemo se sa pčela

rskim saznanjima toga vremena, sa naučnim i filozofskim dilemama, kako onim koje se tiču pčele i pčelarstva, tako i opšte ljudskim. Za sto godina proteklih od njenog izdavanja, naučna i praktična saznanja o pčelama umnogome su se menjala, ali je knjiga izdržala sav teret vremena i po svemu je i danas veoma aktuelna.

Eseje koji su obuhvaćeni ovim prevodom Oskar Vajld objedinio je u knjigu pod lažno skromnim naslovom Namere. Struktura knjige ostvarena je sa visokom umetničkom pronicljivošću, jer se polemički naboj, prisutan u sva četiri teksta, i njihovim rasporedom dozira u pravilno talsanje: oštar, visok iznenađujući talas praćen je nižim koji je turobniji, sve kao priprema za onaj središnji talas-planinu, nakon koga poslednji, što stiže udaljen i zaobljen, svakako deluje smirujuće.

Savez duhova knjiga je nečuveno darovitih odmetnika. Ono od čega su se, nezavisno jedan od drugoga, odmetnuli, neslavno je propalo.

Naši životi potječu, i na kraju će i isteći, u dugom odjeku te propasti.

Basara, govoreći o onome što je propalo, govori o Srbiji. Ili o svijetu i svemu što je u svijetu ljudsko.

Neki bi njegovi čitatelji toj propasti nadjenuli ime Jugoslavija. Ili nekog još starijeg imeprija, nekog davno prije ukinutog cirkusa iz kojeg su se razbježale životinje, dok je akrobate upropastio strah od visine.

Kukićevo i Basarino odmetništvo svoj kontekst i smisao nalazi u imaginacijama svakoga pojedinog svojeg čitatelja. U tom savezu duhova nema nikakvog programa. Nema ničega što bi vodilo novim kolektivima. Vođeni samilošću i pristojnošću, ljudi nastavljaju sami.- iz predgovora Miljenka Jergovića

Poema Crni čovek prvi put je objavljena u časopisu “Novi mir”, u januaru 1926. godine, ubrzo poslije Jesenjinove smrti.

Postojalo je nekoliko verzija ove poeme, Jesenjin je dugo radio na njoj, a kažu da je ona koju je pjesnik recitovao svojim prijateljima bila mnogo “teža”, tragičnija, od konačne koja je objavljena. Maksim Gorki piše da je duboko potresen plakao kada mu je ovaj recitovao jednu od prvih verzija Crnog čoveka.

Poslije Jesenjinove smrti, kada je objavljena poema Crni čovek, oglasili su se mnogi kritičari i napadi na Jesenjina su bili nemilosrdni. Optužnica se zvala “jesenjština”. U njoj je sabrano sve što je u to vrijeme, sa stanovišta politike i ideologije, označavano kao dekadencija i tuđe sovjetskom društvu. Smatrano je naročito opasnim za mladi naraštaj. Dogmatičari su u Jesenjinovoj poeziji našli “dokaze”: dekadenciju, individualizam (a tada se slavio kolektivizam), pijanstvo, besposlica, nevjerica u svakodnevicu i njeno javno nipodaštavanje, klonuće duše… “U ovom životu nije novo mreti”… Jedinka, slaba da sve to izbjegne, brzo se prikloni skitnji, alkoholu, izgredu, rezignaciji, pa život nije ništa… (…)

(…) Kad je uz “Crnog čoveka” počela da se pominje i riječ ludilo, Jesenjinovi prijatelji nastojali su da šire objasne pojam dvojnika u umjetničkom stvaranju. Dokazivali su da “Crni čovek” nije ni Jesenjinovo buncanje ni halucinacija, kako su pojedinci pisali, nego prototip crnog čovjeka koji postoji u djelima velikih pisaca, i prije i poslije Puškinovog “Mocarta i Salijera”. Pominju se Šekspir, Servantes, Lope de Vega, Edgar Alan Po, Čehov, Gogolj…

U zaštitu Jesenjina ustao je i Maksim Gorki. Gorki piše belgijskom književniku Francu Elensu 1926.godine: “Kad biste vi znali, dragi moj, kakve je čudesne, iskrene i dirljive pjesme napisao pred smrt, kako je veličanstvena njegova poema ’Crni čovek’ koja se upravo pojavila iz štampe. Mi smo izgubili velikog ruskog pjesnika”. Gorki je pronicljivom analizom “Crnog čoveka” uočio među prvima visoke umjetničke i filozofske odlike poeme, što i današnja ruska književna kritika uzima kao najveće vrijednosti ovog Jesenjinovog remek-djela. U Jesenjinovoj drami Gorki je vidio duboko poučnu socijalnu dramu.
I Vladimir Majakovski je stao u odbranu Jesenjina. On piše: “Pojavile su se pjesme, članci i uspomene, čak i drame. Po mom mišljenju, 99% onoga što je napisano o Jesenjinu prosto je besmislica, ili štetna besmislica”.

(izvor: Ljuba Vukmanović – Tragom Jesenjina)

Iza prividnog protivurječja koje se nalazi u naslovu zbirke pjesama Spasonosne nevolje, skrivaju se tri dominantna i duboko povezana lirska svijeta na kojima počivaju pjesnička značenja Bojana Jovanovića. Prvi lirski svijet obuhvata objektivnu stvarnost i ona značenja koja se nalaze izvan nas u svakodnevnom životu ispunjenom različitim nedaćama, paradoksima i tragičkim saznanjima. Drugi lirski svijet obuhvata subjektivni prostor i ona značenja koja se reflektuju duboko u našem biću kao psihološka i emocionalna reakcija na spoljašnji život i sve njegove pojavne oblike, od radosti i sreće, do patnje i bola, od sumnje i nadanja, do nevjerice i pokušaja da se taj svijet promijeni i učini podnošljivijim. Treći lirski svijet obuhvata metafizičke prostore i ona značenja koja se nalaze nad nama, iza našeg uma i naših emocija, u filozofskim projekcijama čovjekove sudbine na zemlji, njegovog kosmičnog postanja i veze sa Tvorcem, smrtnosti ili besmrtnosti čovjekovog bića, pa sve do shvatanja umjetnosti i svakovrsnih stvaralačkih talenata kao božanskog dara i neraskidive povezanosti čovjeka i njegove duše sa kosmičkim prostorima.

Goran Maksimović

Zbignjev Herbert je jedan je od trojice najvećih poljskih pesnika XX veka. Međutim, nije ništa manje značajan ni kao esejista, autor triju esejističkih knjiga, Varvarin u vrtu (1962), Mrtva priroda sa đemom (1993) i Lavirint nad morem (2000), od kojih je najpoznatija i najprevođenija prva. Bila je to „knjiga na koju se čekalo“. U Poljskoj, a bogme i u Evropi. Ili, kako kaže drugi veliki esejista, Zbignjev Bjenjkovski: Herbert je za razliku od drugih imao hrabrosti da napiše dugoočekivanu knjigu. Ali, šta u ovom slučaju znači hrabrost? Pisati u drugoj polovini XX veka o likovnoj umetnosti, velikoj i mnogima dobro znanoj, a da nisi poznati istoričar umetnosti. Ili o istoriji u doba antike, renesanse, XX veka. O mitologiji, o religiji, a da nisi ni pravi istoričar. Herbert je takvu knjigu napisao, jer nije patio od ambicija da mora da napiše nešto izuzetno, dotle nepoznato, da čini nekakva senzacionalna otkrića u toj oblasti, da zasenjuje erudicijom. Ništa od toga. Tradicija i odnos prema tradiciji spada u Herbertove najomiljenije teme. Tradicija kao put koji iz sadašnjosti vodi u dubinu istorije koji je sjajno opisao u više eseja iz knjige Lavirint nad morem. Taj put je za njega lično započeo učenjem latinskog u lavovskoj Gimnaziji Kazimjež Veliki, čije mu je poznavanje, kao i nešto manje grčkog, omogućilo produbljeno razumevanje istorije koje je izrazio sebi svojstvenim šaljivoironičnim tonom: „Sledeće godine trebalo je da pređemo na Katula i Horacija, ali tada su upali varvari“, misleći na početak Drugog svetskog rata i sudbinu Poljaka u njemu. Posmatrajući, analizirajući, diveći se, Herbert ne deli stvari na žive i mrtve, tj. ne smešta ih isključivo u istoriju, već i u sadašnje vreme, u pejzaž, u određenu atmosferu… Otud ogromno pridavanje značaja detalju koji slika veoma konkretno, služeći se katkad i preciznim podacima iz ekonomije, sa čim se uvek ne moramo slagati. Međutim, slažemo se s celovitošću koju nam uvek nudi njegova vizija, koju u svim trima pomenutim esejističkim knjigama postiže rečima i bez jedne jedine ilustracije. Jer njegova reč je, kako je Zbignjev Bjenjkovski primetio još 60-ih godina, preciznija od najvernije reprodukcije, a „njegov jezik oštriji od noža koji raseca tamu“, otkrivajući tako najvažniju stvar: tajanstvenu lepotu umetnosti.

U ovoj knizi možete naći šta su o cigaretama i pušenju pisali filozofi, pevali pesnici, uzdisali ljubavnici... Oda cigareti i njenom svetom dimu koji nas transcedira u drugo vreme, a ponekad i u drugi prostor lepo je oslikana u ovom delu. Kao što Klajn sam piše: „U ovoj knjizi se cigareti pridaje izvesno filozofsko dostojanstvo, koje se izvodi iz toga što se ona smatra nekakvim simboličkim oruđem, i što joj se priznaju pesnička svojstva svetog ili erotskog objekta, snadbevenog magijskim odlikama i činima zavođennja, i okruženog tabuima i dahom opasnosti – ona je mejdan nedozvoljenog uživanja, put do transcendentnog i podstrek na represiju.“

Eseji o umetnosti i pesništvu.

Knjiga eseja Na ivici - objavljena davne 1987 - bila je prva knjiga "Gradca" u ediciji Lađa, da bi sada, posle trideset i jedne godine, bila stota u ediciji Alef, što mi čini veliku (a rekao bih nezasluženu) čast.

Mnogo se štošta u tom dugom međuvremenu dogodilo i promenilo, "prolaženje obličja ovog sveta" ubrzalo se neuporedivo dramatičnije nego što sam - dok sam nadahnut spisima Fjodorova, Berđajeva, Genona, Špenglera, Kastorijadisa i Viriloa pisao ove eseje - mogao i sanjati. Nisam se od tada pomerio sa te ivice, sa granice shvaćene u njenom metafizičkom značenju - nije to ni bilo moguće - samo sam ivicu iz spoljašnjeg sveta, iz koga sam u ono vreme (u nemogućnosti da iskočim iz sopstvene kože) hteo bar pisanim putem da iskočim ili da iz sveta išetam hodajući po vodi - samo sam, kažem, ivicu premestio (lil je, pre, ona premestila mene) - unutra, cinik bi rekao: na mesto zločina sa koga sam svojevremno pobegao, da bih mu se na kraju vratio...

S.B.

priredili Branko Kukić i Milutin Petrović

Okovan u realnom svetu, čovek čezne za izmišljenim, nevidljivim i nepojmljivim: čovek traži Veštačke rajeve. Na tom putu se kreće između padanja i uzdizanja, ushićenja i gorčine, svetlog i tamnog, užasa i blaženstva… Idući napred, vraća se unazad, tražeći Nešto nadnesen je nad ponorima donjim i ponorima gornjim. I težnja za uživanjima je oblik metafizičke potrage neraskidivo povezane sa čovekovim bićem i imaginacijom. Tema knjiga iz Biblioteke Cveće Zla njegovi su pratioci na ovom dvosmislenom i neizvesnom putu. Naslov Bodlerove knjige iskorišćen kao naslov Biblioteke to potvrđuje.

Ekonomsko tumačenje Geteovog Fausta.

U "Narkoticima" Vitkjevic, pored opisa dejstva alkohola, nikotina, kokaina i pejotla - koji po njegovom misljenju jedini dobija status mogucnog leka, daje i higijenske savete Poljacima u cilju njihovog moralnog i fizickog preporoda. Medjutim, ne treba smetnuti s uma da je sam Vitkjevic bio poprilicno zabrazdio sa svojim "eksperimentima", postavsi ovisnik o alkoholu i drogama, te je vecina njegovih saveta tipa "ako popijete pivo, otpasce vam noga", zapravo katastroficni vapaj nekoga ko je otisao predaleko.

Zbornik "Svaštara o travi" u biblioteci "Cveće zla" priredio je David Albahari sa Brankom Kukićem. Govoreći o ovoj knjizi Kukić je otkrio do je reč o marihuani, biljci koja prati ljudski rod više od 4.000 godina i ima kontradiktornu istoriju, a smatraju je "duhovitom".