POEZIJA

Poema Crni čovek prvi put je objavljena u časopisu “Novi mir”, u januaru 1926. godine, ubrzo poslije Jesenjinove smrti.

Postojalo je nekoliko verzija ove poeme, Jesenjin je dugo radio na njoj, a kažu da je ona koju je pjesnik recitovao svojim prijateljima bila mnogo “teža”, tragičnija, od konačne koja je objavljena. Maksim Gorki piše da je duboko potresen plakao kada mu je ovaj recitovao jednu od prvih verzija Crnog čoveka.

Poslije Jesenjinove smrti, kada je objavljena poema Crni čovek, oglasili su se mnogi kritičari i napadi na Jesenjina su bili nemilosrdni. Optužnica se zvala “jesenjština”. U njoj je sabrano sve što je u to vrijeme, sa stanovišta politike i ideologije, označavano kao dekadencija i tuđe sovjetskom društvu. Smatrano je naročito opasnim za mladi naraštaj. Dogmatičari su u Jesenjinovoj poeziji našli “dokaze”: dekadenciju, individualizam (a tada se slavio kolektivizam), pijanstvo, besposlica, nevjerica u svakodnevicu i njeno javno nipodaštavanje, klonuće duše… “U ovom životu nije novo mreti”… Jedinka, slaba da sve to izbjegne, brzo se prikloni skitnji, alkoholu, izgredu, rezignaciji, pa život nije ništa… (…)

(…) Kad je uz “Crnog čoveka” počela da se pominje i riječ ludilo, Jesenjinovi prijatelji nastojali su da šire objasne pojam dvojnika u umjetničkom stvaranju. Dokazivali su da “Crni čovek” nije ni Jesenjinovo buncanje ni halucinacija, kako su pojedinci pisali, nego prototip crnog čovjeka koji postoji u djelima velikih pisaca, i prije i poslije Puškinovog “Mocarta i Salijera”. Pominju se Šekspir, Servantes, Lope de Vega, Edgar Alan Po, Čehov, Gogolj…

U zaštitu Jesenjina ustao je i Maksim Gorki. Gorki piše belgijskom književniku Francu Elensu 1926.godine: “Kad biste vi znali, dragi moj, kakve je čudesne, iskrene i dirljive pjesme napisao pred smrt, kako je veličanstvena njegova poema ’Crni čovek’ koja se upravo pojavila iz štampe. Mi smo izgubili velikog ruskog pjesnika”. Gorki je pronicljivom analizom “Crnog čoveka” uočio među prvima visoke umjetničke i filozofske odlike poeme, što i današnja ruska književna kritika uzima kao najveće vrijednosti ovog Jesenjinovog remek-djela. U Jesenjinovoj drami Gorki je vidio duboko poučnu socijalnu dramu.
I Vladimir Majakovski je stao u odbranu Jesenjina. On piše: “Pojavile su se pjesme, članci i uspomene, čak i drame. Po mom mišljenju, 99% onoga što je napisano o Jesenjinu prosto je besmislica, ili štetna besmislica”.

(izvor: Ljuba Vukmanović – Tragom Jesenjina)

Iza prividnog protivurječja koje se nalazi u naslovu zbirke pjesama Spasonosne nevolje, skrivaju se tri dominantna i duboko povezana lirska svijeta na kojima počivaju pjesnička značenja Bojana Jovanovića. Prvi lirski svijet obuhvata objektivnu stvarnost i ona značenja koja se nalaze izvan nas u svakodnevnom životu ispunjenom različitim nedaćama, paradoksima i tragičkim saznanjima. Drugi lirski svijet obuhvata subjektivni prostor i ona značenja koja se reflektuju duboko u našem biću kao psihološka i emocionalna reakcija na spoljašnji život i sve njegove pojavne oblike, od radosti i sreće, do patnje i bola, od sumnje i nadanja, do nevjerice i pokušaja da se taj svijet promijeni i učini podnošljivijim. Treći lirski svijet obuhvata metafizičke prostore i ona značenja koja se nalaze nad nama, iza našeg uma i naših emocija, u filozofskim projekcijama čovjekove sudbine na zemlji, njegovog kosmičnog postanja i veze sa Tvorcem, smrtnosti ili besmrtnosti čovjekovog bića, pa sve do shvatanja umjetnosti i svakovrsnih stvaralačkih talenata kao božanskog dara i neraskidive povezanosti čovjeka i njegove duše sa kosmičkim prostorima.

Goran Maksimović