ESEJISTIKA I PUBLICISTIKA

Dnevnik detoksikacije 1930. sa Koktoovim crtežima.

Crteži i beleške datiraju iz vremena provedenog na klinici Sen-Klu 1928. i 1929. godine. Upućeni su pušačima, pacijentima, neznanim prijateljima koji su na okupu zahvaljujući knjigama i koji su jedini izgovor i opravdanje pisanja.

Okovan u realnom svetu, čovek čezne za izmišljenim, nevidljivim i nepojmljivim: čovek traži Veštačke rajeve. Na tom putu se kreće između padanja i uzdizanja, ushićenja i gorčine, svetlog i tamnog, užasa i blaženstva… Idući napred, vraća se unazad, tražeći Nešto nadnesen je nad ponorima donjim i ponorima gornjim. I težnja za uživanjima je oblik metafizičke potrage neraskidivo povezane sa čovekovim bićem i imaginacijom. Tema knjiga iz Biblioteke Cveće Zla njegovi su pratioci na ovom dvosmislenom i neizvesnom putu. Naslov Bodlerove knjige iskorišćen kao naslov Biblioteke to potvrđuje.

Čitalac se susreće sa knjigom za koju samo po naslovu može pomisliti da je tipično stručna, pčelarska knjiga. Već sa prvim redovima, uviđa da je drugačija, a daljim čitanjem, da je sasvim osobena i da pripada knjigama koje se čitavog života čitaju i kojima se neprestano vraćamo.
Knjiga "Život pčela", Morisa Meterlinka, predstavlja biser među delima posvećenim pčeli i pčelarstvu, ali i značajno književno delo. Vodi nas na kraj devetnaestog veka, kada je pisana, u vreme burnog razvoja nauke, epohalnih otkrića, u vreme koje je najavljivalo nove tokove civilizacije. Upoznajemo se sa pčela

rskim saznanjima toga vremena, sa naučnim i filozofskim dilemama, kako onim koje se tiču pčele i pčelarstva, tako i opšte ljudskim. Za sto godina proteklih od njenog izdavanja, naučna i praktična saznanja o pčelama umnogome su se menjala, ali je knjiga izdržala sav teret vremena i po svemu je i danas veoma aktuelna.

Savez duhova knjiga je nečuveno darovitih odmetnika. Ono od čega su se, nezavisno jedan od drugoga, odmetnuli, neslavno je propalo.

Naši životi potječu, i na kraju će i isteći, u dugom odjeku te propasti.

Basara, govoreći o onome što je propalo, govori o Srbiji. Ili o svijetu i svemu što je u svijetu ljudsko.

Neki bi njegovi čitatelji toj propasti nadjenuli ime Jugoslavija. Ili nekog još starijeg imeprija, nekog davno prije ukinutog cirkusa iz kojeg su se razbježale životinje, dok je akrobate upropastio strah od visine.

Kukićevo i Basarino odmetništvo svoj kontekst i smisao nalazi u imaginacijama svakoga pojedinog svojeg čitatelja. U tom savezu duhova nema nikakvog programa. Nema ničega što bi vodilo novim kolektivima. Vođeni samilošću i pristojnošću, ljudi nastavljaju sami.- iz predgovora Miljenka Jergovića

Zbignjev Herbert je jedan je od trojice najvećih poljskih pesnika XX veka. Međutim, nije ništa manje značajan ni kao esejista, autor triju esejističkih knjiga, Varvarin u vrtu (1962), Mrtva priroda sa đemom (1993) i Lavirint nad morem (2000), od kojih je najpoznatija i najprevođenija prva. Bila je to „knjiga na koju se čekalo“. U Poljskoj, a bogme i u Evropi. Ili, kako kaže drugi veliki esejista, Zbignjev Bjenjkovski: Herbert je za razliku od drugih imao hrabrosti da napiše dugoočekivanu knjigu. Ali, šta u ovom slučaju znači hrabrost? Pisati u drugoj polovini XX veka o likovnoj umetnosti, velikoj i mnogima dobro znanoj, a da nisi poznati istoričar umetnosti. Ili o istoriji u doba antike, renesanse, XX veka. O mitologiji, o religiji, a da nisi ni pravi istoričar. Herbert je takvu knjigu napisao, jer nije patio od ambicija da mora da napiše nešto izuzetno, dotle nepoznato, da čini nekakva senzacionalna otkrića u toj oblasti, da zasenjuje erudicijom. Ništa od toga. Tradicija i odnos prema tradiciji spada u Herbertove najomiljenije teme. Tradicija kao put koji iz sadašnjosti vodi u dubinu istorije koji je sjajno opisao u više eseja iz knjige Lavirint nad morem. Taj put je za njega lično započeo učenjem latinskog u lavovskoj Gimnaziji Kazimjež Veliki, čije mu je poznavanje, kao i nešto manje grčkog, omogućilo produbljeno razumevanje istorije koje je izrazio sebi svojstvenim šaljivoironičnim tonom: „Sledeće godine trebalo je da pređemo na Katula i Horacija, ali tada su upali varvari“, misleći na početak Drugog svetskog rata i sudbinu Poljaka u njemu. Posmatrajući, analizirajući, diveći se, Herbert ne deli stvari na žive i mrtve, tj. ne smešta ih isključivo u istoriju, već i u sadašnje vreme, u pejzaž, u određenu atmosferu… Otud ogromno pridavanje značaja detalju koji slika veoma konkretno, služeći se katkad i preciznim podacima iz ekonomije, sa čim se uvek ne moramo slagati. Međutim, slažemo se s celovitošću koju nam uvek nudi njegova vizija, koju u svim trima pomenutim esejističkim knjigama postiže rečima i bez jedne jedine ilustracije. Jer njegova reč je, kako je Zbignjev Bjenjkovski primetio još 60-ih godina, preciznija od najvernije reprodukcije, a „njegov jezik oštriji od noža koji raseca tamu“, otkrivajući tako najvažniju stvar: tajanstvenu lepotu umetnosti.

U ovoj knizi možete naći šta su o cigaretama i pušenju pisali filozofi, pevali pesnici, uzdisali ljubavnici... Oda cigareti i njenom svetom dimu koji nas transcedira u drugo vreme, a ponekad i u drugi prostor lepo je oslikana u ovom delu. Kao što Klajn sam piše: „U ovoj knjizi se cigareti pridaje izvesno filozofsko dostojanstvo, koje se izvodi iz toga što se ona smatra nekakvim simboličkim oruđem, i što joj se priznaju pesnička svojstva svetog ili erotskog objekta, snadbevenog magijskim odlikama i činima zavođennja, i okruženog tabuima i dahom opasnosti – ona je mejdan nedozvoljenog uživanja, put do transcendentnog i podstrek na represiju.“

U "Narkoticima" Vitkjevic, pored opisa dejstva alkohola, nikotina, kokaina i pejotla - koji po njegovom misljenju jedini dobija status mogucnog leka, daje i higijenske savete Poljacima u cilju njihovog moralnog i fizickog preporoda. Medjutim, ne treba smetnuti s uma da je sam Vitkjevic bio poprilicno zabrazdio sa svojim "eksperimentima", postavsi ovisnik o alkoholu i drogama, te je vecina njegovih saveta tipa "ako popijete pivo, otpasce vam noga", zapravo katastroficni vapaj nekoga ko je otisao predaleko.

Zbornik "Svaštara o travi" u biblioteci "Cveće zla" priredio je David Albahari sa Brankom Kukićem. Govoreći o ovoj knjizi Kukić je otkrio do je reč o marihuani, biljci koja prati ljudski rod više od 4.000 godina i ima kontradiktornu istoriju, a smatraju je "duhovitom".