FILOLOGIJA / LINGVISTIKA

Autof(r)ikcija, intrigantno naslovljena zbirka nagrađivane pjesnikinje Marije Vujošević iščitava se kao prigušeni neofeministički poetski „psiho-triler“ koji uvelike izlazi izvan frivolnih okvira svijesti milenijalske generacije, budući da zorno razotkriva do kakvih sve začudnih kognitivnih „distorzija“ potencijalno dolazi kada oslobođeni lirski subjekt usmjeri sve svoje analitičke i jezične moći na dekonstrukciju svog građanskog Ja.
Marijina lirska junakinja „ne uzima zarobljenike“ već se drsko i duhovito obračunava sa složenom utvrdom Ega kreirajući sugestivne mikro narative u tranzicijskom prostoru sudaranja subjektivnog i objektivnog (unutarnjeg i vanjskog svijeta), koji je ujedno i procjep u kojem se smješta autentično Sebstvo, baš kako to naslućuje na samom početku ove vrlo posebne pjesničke knjige psihoanalitičar Donald Winnicott.
Nesputani i osviješteni pjesnički glas Marije Vujošević zaista je osvježenje ne samo u korpusu suvremene crnogorske poezije, već također i unutar pjesničkog multiverzuma takozvanog Regiona.

- Damir Šodan



Poeziju Marije Vujošević karakteriše hrabar, ironičan i duhovit izraz koji vješto detektuje i literarno transponuje različite društvene anomalije i apsurde savremenog doba. Originalnost njene poezije ogleda se u načinu na koji to postiže: glasom koji ne traži definicije već zahtijeva prisutnost i prisustvo, koji teži potpunoj humanoj cjelovitosti (prauzrok i ishod, korijen i plod) na svim nivoima ljudskog postojanja. Odatle pjesnikinja gradi poetiku koja odbija dihotomije: tijelo/duh, grijeh/svetost, muško/žensko, stvarno/virtuelno, već se sve taloži u jedinstveno polje životne vrijednosti.
U najširem, ove pjesme ocrtavaju karakteristike sve dehumanizovanijeg svijeta u kojem pojedinac pokušava da ostane svjestan simulacije koju živi, ali i da preživi igru – da nastavi da živi preispitujući mogućnost da se očuva sposobnost kritičkog mišljenja i zdrav razum.

- Valentina Knežević

Nemamo baš često priliku da pažljivo osluškujemo ovako koncentrisan, razgovjetan, pouzdan i produhovljen pjesnički glas kakvim se u svojoj novoj zbirci čitaocu obraća Dragan Bojović. Visoko iznad savremenih pravaca, pokreta ili škola, iznad uobičajenih i pomodnih lirskih konvencija, daleko od gomile osrednjih knjiga, ispraznih govora i bagatelnih ljudi, on nam uvjerljivo pokazuje da se istinski poetski dar ne svodi na vještinu i tehniku, da pjesma, dakle, nije samo estetska činjenica, nego puni egzistencijalni doživljaj. Tihi razgovor sa bližnjim, upokojenim i živim, da bi se očuvao svijetli i topli životni prag.
Želidrag Nikčević

Miodrag Lekić, po svom ukupnom intelektualnom zalaganju predstavlja
osobenu ličnost u Crnoj Gori, šarmom, obrazovanjem, načinom mišljenja
i ponašanja, ali i smislom za produbljene analize različitih fenomena, od
političkih do kulturnih i duhovnih.
Posebno je u ovoj knjizi dragocjeno svjedočanstvo o Borislavu Pekiću u
kojem Lekić minuciozno oslikava portret velikog pisca, dat i kroz prizmu
lične komunikacije i neposrednih susreta.
Sve u svemu Miodrag Lekić, koji je zapažen na našoj kulturnoj i političkoj
sceni, daje nam na uvid obilje zanimljivih dešavanja, situacija i događaja,
odmjereno, promišljeno, na njemu svojstven gospodstveni način.
— Prof. dr Sonja Tomović-Šundić
Privilegija je čitati tekstove Miodrag Lekića, i to višestruka. Autor ovih tekstova
je intelektualac renesansnog obrazovanja, elitini diplomata, tvorac
jedne ozbiljne „Istorije Italije“, pisac sjajnih tekstova koje, jednostavno rečeno,
ne bi mogao napisati niko drugi. Ovi tekstovi donose njegovo znanje,
razgranato i široko, koliko se god on trudio da sve to saopšti nepretenciozno,
ali i jednu starinsku otmenost koja svemu daje dodatnu dimenziju,
narativnu i intelektualnu.
— Balša Brković, književnik
Autor u analizama uspeva da sačuva svu neophodnu širinu, dubinu i nadu
za moguću i neophodnu alternativu. Sadržaj, jezik i stil Miodraga Lekića,
u ovoj, kao i u njegovim drugim knjigama i tekstovima, odlikuje danas isto
tako retka simbioza i sinteza erudicije i elegancije. U svakom slučaju, još
jedan razlog, da ovu knjigu svakako pročitate.
— Prof. dr Milan Popović

Pisana znanjem i stilom profesora međunarodnih odnosa i diplomatije,
knjiga Saše Kneževića nastaje u periodu velikog sloma međunarodnog
sistema. Dakle, u vremenu kada je stari svjetski poredak zamijenjen
„novim svjetskim neredom“, koji kao tranzicioni dominantno
karakteriše haotičnost i neizvjesnost. Između ostalog, zato ovi vrlo
analitički ogledi profesora Saše Kneževića predstavljaju korisno i zanimljivo
štivo, kako za stručne krugove, tako i za sve one koji žele da
razumiju savremene međunarodne odnose i aktuelne događaje u svijetu.
Miodrag Lekić
Knjiga „Pravo sile: trendovi međunarodnih odnosa“ profesora Saše
Kneževića predstavlja slojevitu naučnu studiju međunarodnih odnosa
koja, polazeći od klasičnih teorijskih okvira, analizira savremene geopolitičke
procese kroz prizmu odnosa moći i legitimnosti. Knjiga je
podjednako namijenjena stručnjacima iz oblasti međunarodnih odnosa,
kao i široj publici koja će pronaći i brojne reference na književnost,
istoriju i film koje dodatno produbljuju njenu interpretativnu dimenziju.
Snažno akademski utemeljeno, ovo djelo nosi i jak autorski pečat, nudeći
originalne uvide i kritički odmak od dominantnih narativa o globalnom
poretku.
Boris Vukićević

Rilke je rekao da su "pesme iskustva". Nastale u krajnjoj egzensticijalnoj situaciji, pesme Radomira Uljarevića u knjizi Intezivna nega, u strogoj versifikacijskoj formi, potvrđuju koliko je iskustvo važno za poeziju i kako se neka iskustva mogu kazati još samo poezijom. Povezujući poeziju i iskustvo u životnu simbiozu, neposredno iskustvo posle koga čovek ne može biti isti i potrebu da se ono ispuni istinskim razumevanjem, ove pesme veruju kako se zemaljske drame i udesi moraju prosvetliti metafizičkim uvidima. Tako susret sa sovom postaje intezivni susret s prvim i poslednjim pitanjima. - Gojko Božović

Premda naizgled heterogena, zbirka poezije Suteren je knjiga koja svoju unutrašnju koherenciju ostvaruje uvezivanjem ekspresivnih pesničkih slika, lajtmotivima i aktiviranjem imaginarne ravni, posebno kroz, pavlovićevskim jezikom govoreći, "čitanje zamišljenog". Zbirka je rezultat srećnog susreta pesnika i vajara u jednoj ličnosti, pa se stoga njegova poezija, kako navodi recenzent Želidrag Nikčević, "ne umiljava rutinskom pogledu".

U knjizi Emira Kusturice Kad mrtve duše marširaju postavljaju se neka od osnovnih pitanja našeg vremena. Njene teme predstavljaju ilustracije osnovnog stava koji se razgranavao u različitim pravcima i sadržajima, da bi − pojavivši se u obliku knjige – postale deo polimorfnog kulturno-političkog eseja. To bi bila njena žanrovska odrednica, jer je knjiga sastavljena od raznorodnih sadržaja.
Kao prvi utisak, pojavljuje se zanimljivost pripovedanja, koja se ogleda u promeni teme, motiva i izraza; kao drugi utisak, naznačuje se da raznorodni rukavci vode ka jednom ishodištu, koje otkriva angažovanu suštinu knjige. Umetnik stoji naspram sveta: njegova opažanja stvaraju luk između njega i čitaoca, kao i između sveta i čitaoca.
Središnja tema Kusturičinih razmišljanja je četvrta tehnološka revolucija. Ona se poima kao ideja koja će, u izvesnom smislu, tehnički izazvati preobražaj ljudskog postojanja do samog njegovog ukidanja.
Iz pogovora Milo Lompara

„Matićeva poezija je poezija apsurda našeg vremena i našeg podneblja. Poezija koja, ma koliko bila u svetu, ne može da pomiri taj svet sa svojim nasleđem, istovremeno ne želeći da se stopi sa tim svetom, da bude vazal velikim evropskim kulturama.
Poezija je to koja teži da u jeziku nađe ono najintimnije.“
Nikola Živanović

„Poznata je Džojsova misao da je historija jezika historija svijeta: za Matića bi se moglo reći da je višejezičnost njegovog pjesništva njegova najpreciznija biografija. U njegovoj poeziji postoji tako literarno uzbudljiv ukrštaj različitih govora i idioma, kao svojevrstan otpor, pobuna protiv sopstvenog udesa, na koji ovaj pjesnik umjetnički kreativno već godinama odgovara.“
Vladan Bajčeta

„Ono što ne možemo da vidimo često u savremenoj južnoslovenskoj literaturi jeste kalibar pesme In Tyrannos, stožernog velikog trenutka Matićeve knjige, potresne posvete zlosrećnom mladiću koji je zapalio fitilj razarajućeg Velikog rata, posvete njegovim drugovima, njegovom narodu i bližnjim narodima, naposletku nama samima... u jednoj od najvažnijih pesama napisanih u ovom stoleću, u ovoj zemlji za nas, za sve naše ljude.“
Miloš Zubac

„Književnost je Matićevo matično mesto: možda i jedino solidno tlo pod nogama. Njoj Đorđe Matić pripada jer je pesnik prvog reda, poezije istovremeno lirske, silovite i slojevite, onakve kakvu je Crnjanski pisao, koju su mnogi tužno imitirali, a samo retki znali da od nje naprave nešto novo. Matić to zna.“
Vesna Goldsworthy
„Matićeva poezija je poezija apsurda našeg vremena i našeg podneblja. Poezija koja, ma koliko bila u svetu, ne može da pomiri taj svet sa svojim nasleđem, istovremeno ne želeći da se stopi sa tim svetom, da bude vazal velikim evropskim kulturama.
Poezija je to koja teži da u jeziku nađe ono najintimnije.“
Nikola Živanović

„Poznata je Džojsova misao da je historija jezika historija svijeta: za Matića bi se moglo reći da je višejezičnost njegovog pjesništva njegova najpreciznija biografija. U njegovoj poeziji postoji tako literarno uzbudljiv ukrštaj različitih govora i idioma, kao svojevrstan otpor, pobuna protiv sopstvenog udesa, na koji ovaj pjesnik umjetnički kreativno već godinama odgovara.“
Vladan Bajčeta

„Ono što ne možemo da vidimo često u savremenoj južnoslovenskoj literaturi jeste kalibar pesme In Tyrannos, stožernog velikog trenutka Matićeve knjige, potresne posvete zlosrećnom mladiću koji je zapalio fitilj razarajućeg Velikog rata, posvete njegovim drugovima, njegovom narodu i bližnjim narodima, naposletku nama samima... u jednoj od najvažnijih pesama napisanih u ovom stoleću, u ovoj zemlji za nas, za sve naše ljude.“
Miloš Zubac

„Književnost je Matićevo matično mesto: možda i jedino solidno tlo pod nogama. Njoj Đorđe Matić pripada jer je pesnik prvog reda, poezije istovremeno lirske, silovite i slojevite, onakve kakvu je Crnjanski pisao, koju su mnogi tužno imitirali, a samo retki znali da od nje naprave nešto novo. Matić to zna.“
Vesna Goldsworthy
„Matićeva poezija je poezija apsurda našeg vremena i našeg podneblja. Poezija koja, ma koliko bila u svetu, ne može da pomiri taj svet sa svojim nasleđem, istovremeno ne želeći da se stopi sa tim svetom, da bude vazal velikim evropskim kulturama.
Poezija je to koja teži da u jeziku nađe ono najintimnije.“
Nikola Živanović

„Poznata je Džojsova misao da je historija jezika historija svijeta: za Matića bi se moglo reći da je višejezičnost njegovog pjesništva njegova najpreciznija biografija. U njegovoj poeziji postoji tako literarno uzbudljiv ukrštaj različitih govora i idioma, kao svojevrstan otpor, pobuna protiv sopstvenog udesa, na koji ovaj pjesnik umjetnički kreativno već godinama odgovara.“
Vladan Bajčeta

„Ono što ne možemo da vidimo često u savremenoj južnoslovenskoj literaturi jeste kalibar pesme In Tyrannos, stožernog velikog trenutka Matićeve knjige, potresne posvete zlosrećnom mladiću koji je zapalio fitilj razarajućeg Velikog rata, posvete njegovim drugovima, njegovom narodu i bližnjim narodima, naposletku nama samima... u jednoj od najvažnijih pesama napisanih u ovom stoleću, u ovoj zemlji za nas, za sve naše ljude.“
Miloš Zubac

„Književnost je Matićevo matično mesto: možda i jedino solidno tlo pod nogama. Njoj Đorđe Matić pripada jer je pesnik prvog reda, poezije istovremeno lirske, silovite i slojevite, onakve kakvu je Crnjanski pisao, koju su mnogi tužno imitirali, a samo retki znali da od nje naprave nešto novo. Matić to zna.“
Vesna Goldsworthy

Zbirka pesama Stopala ti dodirujem u tami Pabla Nerude obuhvata njegove
neobjavljene stihove, tematski raznolike, visokog kvaliteta. Važno je napomenuti da
je izbor koji je pred nama nastajao tokom nekoliko decenija: od pedesetih godina XX
veka, pa do neposredno pred smrt čileanskog Nobelovca, 1973. godine. Pesme su
nastale nakon kapitalnog Sveopšteg speva i samim tim predstavljaju zreli period
Nerudinog stvaralaštva, te ključni događaj u svetu književnosti i poezije. Ovo
izdanje opremljeno je specijalnim fotografijama rukopisa iz autorove zaostavštine
kao i preglednim objašnjenjima pesama, obuhvaćenih ovom zbirkom.

Kubanski revolucionar i gerilski borac, Ernesto Gevara, poznat je po učešću u rušenju diktature Fulhensija Batiste. No, on se istakao i kao markantna misaona figura, koja i do danas ne prestaje da intrigira.
Knjiga Globalna pravda uključuje tri značajna eseja: U Alžiru, Socijalizam na Kubi, „Stvoriti dva, tri, mnogo Vijetnama, to je slogan“ i u njima Ernesto Če Gevara ukazuje na svet u kojem ljudska solidarnost i razumevanje moraju zameniti imperijalističku agresiju i eksploataciju. Njegovi eseji još jedan su dokaz njegove aktuelnosti i u današnjem sistemu vrednosti i društvenog poretka.

Aspekt „psihološke stvarnosti” koja se prepoznaje u Hajneovim pesmama izvire iz nostalgičnih sećanja na dve velike, a nesrećne ljubavi u njegovom životu, ali tu su i drugi motivi od saživljavanja sa prirodom do političkih ideja prve polovine XIX veka. Primamljivost njegovih stihova počiva na upotrbi pevljivog narodnog tona nemačkih narodnih pesama. Mnogi kompozitori su upravo zbog te melodičnosti komponovali svoja dela oslanjajućise na njegove stihove. Onovremena popularnost Hajneove poezije počiva na ovim temeljima.

Kontrasti i originalnost u njegovim pesmama ogledaju se u suprotnosti objektivnog tona kojim izražava duboko lična osećanja, što je istovremeno i karakteristika epohe u kojoj je stvarao, epohe prelaza iz romantizma u realizam.

“Delo koje je moj svakodnevni životni zadatak, i koje mi je iz dana u dan sve lakše i sve teže, iziskuje moje prisustvo na javi i u snu.” U vreme kada je napisao ove reči Gete je imao trideset jednu godinu i već je uživao svetsku slavu.

U svom biću pesnik, uspeo je da sjedini duhovnu zrelost epohe i verzije vlastitog talenta, predstavljajući se kroz ovu zbirku izabranih pesama. Nakon toliko vremena sposoban da napravi korak na putu kojim se išlo i pre njega, ali na ovako plodan i zavodljiv način sigurno ne.
Svojim velikim delom se pridružio onima koji su uticali na pojavu nemačkog romantizma. Pored višestrukog obrazovanja, dajući veliki doprinos društvenim odlikama prava, botanike, hemije i anatomije kao intelektualne dopune književnosti, i dan-danas je u prilici da bude njena klasična mera - sveopšta parola ljubavi i poštovanja, tako verna napisanim stihovima zbirke.

Intimni, sasvim lirski dnevnici Izeta Sarajlića otkrivaju nam prepjevani svijet koji, tako obnovljen, zaogrnut plaštom poezije, zadobija više ljudskosti, svijet detalja, nevažnih događaja koji postaju u ovoj poeziji po važnosti ravnopravni sa revolucijama, sa krajnjeugaonim temeljnim istorijskim promjenamama koje ushićuju pjesnika i u kojima on nalazi lična inspirativna vrela.

Teško da je neki pjesnik toliko drugovao sa živim i mrtvim pjesnicima svijeta od Bloka, Pasternaka i Ane Ahmatović do Lorke, Eliajra i Rilkea, do Kovačića, Desanke i Raičkovića, i tako redom, nigdje kraja posvetama i iskazanoj ljubavi i poštovanju prema pjesnicima koje je do življenja kao najrođenije, kao braću i prijatelje

„Od pisanja ne stignem da stanem iznad dečjeg krevetića i poljubim oči kroz koje ću i poslije smrti gledati“

Zbirka poezije.

Nakon što sam se toliko dugo osećala nepovezano
moj um i moje telo se napokon
vraćaju jedno drugom
- telo kod kuće

Ja nijesam pisao poeziju da bih bio slavan pisac. Želio sam, naravno, da ta poezija bude prihvaćena. Ali, nikad, zaista nijesam osjećao da sam slavan, već da su ljudi razumjeli šta sam htio da kažem. Mislim da je svaki živi čovjek pjesnik. Pjesnik je u svakom ljudskom stvoru. Ko nije pjesnik taj je davno mrtav. Ali samo neki uspiju ovladati dušama svojih bližinjih. – iz zapisa Vitomira Nikolića.

Oldos Haksli je 1953. godine pod stručnim nadzorom probao halucinogenu supstancu poznatu kao meskalin. Ubrzo se sve oko njega preobrazilo i čitav svet se ispunio natprirodnim značenjem. Svoja zapažanja opisao je s podrobnošću i rečitošću od kojih zastaje dah. Tako je nastao esej Vrata percepcije, svojevrsno istraživanje nepoznatih granica i zabačenih predela ljudske svesti, a dve godine kasnije i njegov nastavak Raj i Pakao, u kojem Haksli na osnovu sopstvenog iskustva preispituje prirodu misticizma.

Ova dva eseja postala su izuzetno bitna u kulturnoj klimi šezdesetih godina dvadesetog veka i nastavila su da jednako snažno utiču na shvatanje života mnogih narednih generacija. Kako ni danas ništa manje ne odišu osećanjem uzbuđenja i otkrića, ostaju jedan od najdubljih i najzanimljivijih prikaza vizionarskog iskustva koji je ikada napisan.

Komična, mračna i pronicljiva, Šta se desilo? je nova zbirka eseja i fantastike Hanifa Kurejšija.

Nijedna tema nije previše konvecionalna niti previše uobičajena za ovog nezasitog i toliko voljenog autora.
Od društvenih medija do drevnih klasika,od ocena Dejvida Bouvija, Žorža Simeona do Kita Džereta,ovo je najnoviji književni događaj u jedinstvenom delu koji prikazuje Kurejšijeve karakteristike – bezgraničnu radoznalost i duhovitost.

Šta se desilo? se odnosi na Kurejšijev apetit za kulturu kao i za njegova zapažanja i uvide, a svaka nova knjiga u njegovom opusu je opravdanje za slavlje.

Sto ljubavnih soneta čuvenog čileanskog književnika i nobelovca Pabla Nerude (1904-1973) počinju posvetom njegovoj voljenoj ženi, Matildi Urutija, ženi koja u pesniku budi najuzvšenija osećanja, čištu i detinju koliko erotsku Ijubav, prožetu setom zbog prolaznosti i željom da Ijubav ne iščezne u ništavilu i smrti već da bude sačuvana u svemu kao čežnja.

Ljubavna osećanja prikazana su kroz prizmu prirode, jedinstva muškarca i žene koji postaju središte sveta, s ljubavlju kao smislom života i utočištem od svakog zla, tuge, samoće, nemira i smrti. Svojim izuzetno bogatim pesničkim izrazom i dubokim osećanjima, Neruda u čitaocu budi osećaj da se večnost i večna i neuništiva Ijubav uistinu nalaze svuda oko nas.

U ovom su epskom Mažuranićevom djelu, kroz pet je dramatičnih pjevanja: „Agovanje“, „Noćnik“, „Četa“, „Harač“, „Kob“,prikazan, u lokalnom kontekstu, univerzalni sukob sila dobra i zla, te borba za slobodu. Smail-aga je, u Mažuranićevom spjevu, prikazan kao surovi tlačitelj, koji u mučenju nalazi sadistički i brutalni užitak. Četa junaka ide kroz noć, kroz tajne prolaze i šume i klisure, sa misijom osvete. Osveta je u ovom spjevu ona silna, tinjajuća snaga koja u čitaocu budi napetost koja neprekidno uzrasta i na kraju doživljava olkašanje korz neki neobični, emotivno angažovani, dramski katarzis.

"Ovo je put
preživljavanja kroz poeziju
ovo su slatke krvave suze
dvadesetjednogodišnje
moje srce
u vašim rukama
ovo je
povređivanje
ljubljenje
rastajanje
isceljenje."

- Rupi Kaur