Mađarsko-srpski odnosi u HH veku imali su nažalost dosta kritičnih i tragičnih stranica. Dva najgora perioda bili su događaji u Prvom i u Drugom svetskom ratu kao i nekoliko godina posle. Dva susedna naroda vekovima je razdvajao različit i nesrodni jezik kao i različita vera, što je oduvek dosta uticalo i na međusobne odnose, stvaralo nerazumevanje, koje je povremeno dovodilo i do ozbilјnih sukoba sa tragičnim posledicama.
Kao što je i u prvoj knjizi zabeleženo, Zorica Milosavlјević, novinarka novosadskog Dnevnika, godinama istražuje, piše i objavlјuje članke u ovom listu o događajima i lјudima koji su obeležili Sremske Karlovce.
Ova knjiga je jedna vrsta kompedijuma, a svrha leži, kao i uvek, u predstavlјanju i širenju istine. Cilј je prosvećivanje i gajenje kulture pamćenja, kako Srba i Hrvata, tako i svetske javnosti.
Pokazuje kako se kroz zadužbinarstvo ogleda neraskidiva povezanost pojedinca i društva. Preko ove povezanosti može se sagledati i ekonomska snaga, kulturna, prosvetna i sveukupna duhovna moć srpskog naroda, sposobnog da stvori tako velika i vredna dela.
Posle atentata i tragične smrti viteškog kralјa Aleksandra Karađorđevića Ujedinitelјa 9. oktobra 1934. godine u Marseju, po njegovoj testamentarnoj oporuci, do punoletstva mladog kralјevića Petra II Karađorđevića, Kralјevinom Jugoslavijom upravlјalo je tročlano Namesništvo sa knezom Pavlom na čelu. Ubistvo jugoslovenskog suverena na tlu prijatelјske Francuske pokazalo je svu krhkost i ranjivost mlade države Južnih Slovena, ali i ogolilo polјulјane političke i moralne odnose u međuratnoj Evropi.
Logor Broumov bio je jedan od koncentracionih logora za Srba i druge nepodobne narode koje je osnovala Austrougarske za za vreme Prvog svetskog rata i okupacije Kralјevine Srbije.
„Naš cilј u ovoj studiji nije da proučavamo istorijske događaje nego da se potrudimo da prikažemo jedno stanje duha: ovde nije reč o određenim zbivanjima nego o tome kako su ih lјudi doživeli.
Pokazuje nam da se najtačnija istorija Velikog, ali i ratova koji su mu prethodili, ne čita samo u datumima, bitkama i imenima vojskovođa, već u životima običnih lјudi koji su taj rat izneli na svojim plećima.
Kada je dr Marko Jačov 1983. godine objavio knjigu Spisi tajnog Vatikanskog arhiva XVI‒XVIII veka u predgovoru je obavestio čitaoce ko je, kada i s kakvim zadacima osnovao Tajni vatikanski arhiv, kako se on tokom vremena razvijao i koju vrstu građe poseduje.
Pored toga je bio glavni urednik i vlasnik listova Srđ i Dubrovnik. Kao žustri kritičar Austrougarskog carstva bio je interniran u različitim gradovima u periodu 1914–1917. godine.
U Srbiji je K. Šturceneger bila dva puta. Prvi put u vreme balkanskih ratova 1912. i 1913. godine, zatim, u Svetskom ratu od avgusta 1914. do proleća 1915. godine, oba puta u humanističkoj službi Crvenog krsta došla je u Srbiju da svojom pomoći ublaži nedaće žrtava rata; kao predstavnik švajcarskog Crvenog krsta, kao medicinski stručnjak i kao pisac-publicista, kasnije autor većeg broja knjiga o Srbiji i srpskom narodu (od postojećih šest njenih knjiga na ukupno oko 700 strana dve su već prevedene i objavlјene kod nas), a sada se u jednom tomu daju sledeće dve knjige.
Knjiga Julke Hlapec Đorđević koja je pred nama, skromno nazvana Crtice iz poslednjih godina Carevine Austrije (1914–1918) data je u epistolarnoj formi, i sastoji se od 13 celina, koje imaju naslove, ali i precizno prostorno/vremensko datiranje – koje počinje u Beču „početkom septembra“ 1914. godine, a završava se u Tirolu „s jeseni“ 1918.
„Tragični dani Srbije“ Jovana Miodragovića jedinstveno su svedočanstvo o četiri presudne godine naše istorije – od pada Beograda 1915, preko surove svakodnevicepod austrougarskom okupacijom, do logorskog stradanja u Nežideru 1917. i konačnog povratka slobode 1918. godine.
Sa zadivlјujućom preciznošću opisani su dani golgote, napori starog kralјa da izdrži fizička i duhovna iskušenja, odnos sa saveznicima – naročito sa Italijanima – kao i rastući zdravstveni problemi koji će ga od 1916. godine prati sve do smrti.
Uprkos objektivnim problemima, najviše zbog nepostojanja arhivskih dokumenata, pogotovo iz perioda posle kapitulacije Srbije i Crne Gore i početka revolucionarnih događanja u Rusiji, autorka je došla do mnogih, do sada nepoznatih podataka, ukomponovala ih među odranije poznate, sistematizovala ih, napravila analizu i na osnovu svega izvela objektivne zaklјučke.
Knjiga Na srpskom frontu u Makedoniji (At the Serbian Front in Macedonia) autora Edvarda Persija Stebinga, objavlјena 1917. godine, predstavlјa lični prikaz Stebingovih iskustava kao britanskog oficira koji je služio na balkanskom frontu tokom Prvog svetskog rata.
Savremeni aspekti proučavanja vojne istorije stoga se mogu podeliti na operacioni (borbeni ili vojnički aspekt koji proučava ulogu logistike, taktike, operatike, liderstva, uklјučujući studije ratnih operacija i biografije vojskovođa), administrativni i tehnički (aspekt koji izučava opšte-funkcionalne i profesionalne aktivnosti oružanih snaga i uklјučuje proučavanje doktrine i organizacione strukture, sistema selekcije i obuke lјudstva, razvoja naoružanja ivojne opreme, i to kako u miru, tako i u ratu), te aspekt civilno-vojnih odnosa (aspekt koji se bavi nacionalnom strategijom, to jest uspostavlјanjem odnosa između vojnih, društvenih, političkih, ekonomskih i psiholoških faktora na nacionalnom (državnom) nivou i proučava institucionalne probleme, njihova rešenja i razvoj, te istražuje odnose između civilnih i vojnih vlasti).
Knjiga analizira transformaciju ideje srpske autonomije u Austrougarskoj u pravnopolitički projekat autonomne ili federalne Vojvodine u jugoslovenskoj državi, sa posebnim osvrtom na period 1929–1941. godine i funkcionisanje Dunavske banovine.
Postoje različite asocijacije na Drugу Jugoslaviju koje, na neki način, postaju naše ogledalo. Ono što mislimo o Jugoslaviji — to smo zapravo mi sami. Sa srpskom svešću o sebi ili kao bezlični Jugosloven. Onaj ko oseća da „bole sve rane roda“ ma šta da se desilo, ili onaj koji ne želi da vidi dalje od sopstvenog nosa i misli da ga se tuđe sudbine ne tiču.
Za titoiste, Druga Jugoslavija je Tito i navodno zlatne sedamdesete godine prošlog veka. Za njih je to ublažena verzija sistema koji je pretvorio krute staljiniste u takozvane liberale — Jugoslavija kao „koka-kola socijalizam“. Za poštene i neideologizovane savremenike — zemlja mladosti i mira, o kojoj pevaju sa nostalgijom, zbog čega su bili spremni da potisnu svoj identitet i mnoga neprijatna sećanja.
„This book is dedicated to our little New Martyrs of Kozara, the children who, in the terrifying days of suffering, bore witness to their innocent faith in Christ, and whose prayerful intercession continues to strengthen us even today. We feel their spiritual presence as a blessing and as a call to remain faithful, in all that we do, to the memory and truth of their sacrifice.” – Momčilo Mirić
Ova knjiga bavi se događajima od sredine 1875. do sredine 1876. godine. Tokom tih dvanaest meseci Hercegovački ustanak bio je pomno praćen u evropskim medijima, često na prvim stranicama časopisa i novina.
U skromnom panteonu ženskih likova srpske srednjovekovne istorije, bar kad je reč o istoriji političke misli i političkog delanja, svojom višestrukom posebnošću snažno se izdvaja figura kneginje Milice Hrebeljanović (1335–1405), i kao supruge, i kao majke, a nadasve kao „državohraniteljke“.
„Ova knjiga je posvećena našim malim Novomučenicima kozaračkim, dečici koja su u strašnim danima stradanja svedočila nevinu veru u Hrista i čije nas molitveno zastupanje i danas ukrepljuje. Njihovo duhovno prisustvo osećamo kao blagoslov i poziv da u svemu što činimo ostanemo verni pamćenju i istini o njihovom žrtvovanju“. – Momčilo Mirić
Objava rata od strane Austrougarske Srbiji, najvećem balkanskom narodu, donela je dotad neviđenu katastrofu.
Austrougarski ultimatum upućen je vladi Kraljevine Srbije 23. jula 1914. godine.
To je učinjeno zbog Sarajevskog atentata koji je izvršio Gavrilo Princip.
Ultimatumom se od Srbije tražilo deset raznih zahteva. Srbija je pristala da ispuni devet. Jedan nije mogla prihvatiti jer bi to bilo kršenje ustava i suvereniteta države.
Kad su austrougarske vojne trupe zaposele Srbiju, novembra 1915, srpska vojska se našla u velikim problemima.
Vojnički poziv za njega je bilo zaveštanja vojsci, koja je trebalo da ostvari veliku nacionalnu ideju, čemu se predavao do naivnosti. Među višim oficirima i đeneralima ne možemo naći nijednog koji bi toliko bio privržen i odan „kralju i otadžbini“. Ta slika vlasti, naslijeđena još iz djetinjstva u patrijarhalnoj porodici, prenesena je u njegovoj svijesti na državu i vojsku.
Rušenjem Ante Markovića 1991. označen je kraj svih pozitivnih tekovina i starog i novog sveta i ušli smo u vrtlog dekada problematične tranzicije i hibridne demokratije. Proročanstvo Ante Markovića iz decembra 1989. se na žalost ostvarilo i mi ga živimo već tri i po decenije: „Zablude ćemo plaćati siromaštvom, trovanjem duha i položajem daleke periferije Evrope“. – Robert ČOBAN
Jedan neobičan i izuzetno vredan foto-album svedoči o različitim motivacijama koje su rukovodile sakupljanjem fotografija. Milan Stojadinović, predsednik jugoslovenske vlade, primio je 1935. godine kao poklon jedan album u luksuznom crnom povezu. Ovaj album, koji se danas nalazi u Narodnoj biblioteci Srbije, predstavlja izuzetnu zbirku fotografija. U njemu su pohranjene fotografije koje sadrže scene Sarajeva uoči i nakon atentata.
Knjigom Marija Toskana o Srbiji i ulasku Italije u rat 1915. godine, izdavačka kuća Prometej nastavlja da kroz ediciju Srbija 1914–1918. upoznaje čitaoce srpskog govornog područja sa delima o Prvom svetskom ratu u svetu novijeg vremena kao i radovima savremenika i istoričara između dva svetska rata.
Dakle kada se čitaju članci iz ovog lista može se slobodno reći da se zapravo čitaju stavovi tadašnje mađarske vlade. Bez ikakve pa i najmanje namere da se hvali takva politika, može se reći kako u listu nema izrazito antisrpskih, nacističkih i fašističkih istupa. Naravno, sve je u okviru tada aktuelne državne politike mađarskog nacionalizma.
Spaljivanjem moštiju Save Nemanjića Murat III je računao da u korenu saseče remetilački mit pravoslavnog sveca i da trajno spreči njegov oporavak temeljnim rušenjem hramova i zabranom građenja novih.
