KLASICI, DRAME, MISLI

Vojvotkinja de Lanže je više od pukog sentimentalnog romana o tragičnoj ljubavi između uzvišene Antoinette de Navarreins i impulsivnog generala de Montriveaua. Kao i ostatak ljudske komedije, i ova priča je obežena političkim i društvenim utiskom: pored ove patricijske ljubavi, Balzak opisuje stanje propadanja francuskog plemstva. Ideja za ovu knjigu došla je piscu tokom 1831. godine kada ga je obuzela strast prema vojvotkinji od Castries, pripadnici visokog društva koja se divila njegovom talentu. Nakon meseci dvosmislene veze, prelepa vojvotkinja izmiče njegovim udvaranjima. Povređen ovim romantičnim neuspehom, Balzak odlučuje da javnosti predstavi romantiziranu verziju ove razočarane strasti. U odsustvu njegove ljubavi, mlada žena mu nudi model za lik Antoinette de Navarreins, vojvotkinje od Langeaisa, čiji aristokratski ponos guši spontane osećaje. Stoga, perom naoštrenim ogorčenjem, Balzak piše ovaj roman. Pored romanse, knjiga pruža ozbiljnu studiju propadanja plemstva i gubitka njegovih moralnih vrednosti suočenih s usponom na vlast nove aristokratije zasnovane na novcu: buržoazije, koju pohlepa uzdiže na vrh društvene lestvice, sve bliže prestolu i moći.

Kad je reč o lirici drevnih Helena koja zahvata period od Homera i Hesioda do polovine šestoga veka posle Hrista, dakle, više od hiljadu i dve stotine godina na nju istraživač, prevodilac i čitalac treba da gledaju sa stvaralačkog, a ne sa hronološkog stanovišta. To će reći da uobičajena tipska podela stare helenske lirike na elegiju, jambografiju, meliku, horsku liriku i epigramsko pesništvo ne može poslužiti kao kriterijum za ocenu njene vrednosti, jer je ona homogena. Iz toga proizlazi da takva podela starohelenske lirike može poslužiti samo kao poetska eisagogija, didaktičko pomagalo i ništa više. -
Marko Višić

Neosporni umetnički kvaliteti koji Ep čine osobenim u celokupnoj antičkoj epskoj književnoj zaostavšini jesu: davanje izgleda stvarnosti bajoslovnom predanju o skupu argonauta koji putuju po zlatno runo u Kolhidu; velika veština u pisanju epske poeme sa ličnog stajališta posmatranja; dramatično izlaganje nepogrešivo oko za dramatičan trenutak; prirodan smisao za humor, moćno psihološko zapažanje, odnosno portretisanje duševnih stanja pojedinih ličnosti što rezultira veoma živim likovima u Epu; uspeli prizori iz svakidašnjeg života; živi i slikoviti opisi određenih događaja; uspele poredbe i nadasve uvođenje ljubavi kao pokretača epske radnje oličene u buđenju i postupnom narastanju ljubavnog osećanja lijepe čarobnice Medeje, kćerke kolhidskog vladara Ajeta prema Jasonu, glavnom junaku Epa, čime je Apolonije trajno zadužio evropsku književnost u celini. Ep, koji se sastoji iz četiri pevanja sa ukupno 5.838 heksametara kod nas se prvi put, bez prethodnog ma kakvog pokušaja, u celini prevodi stihom originala. Konstatovat nam je da je ovo, koliko je autoru prevoda gornjeg Epa na naš jezik poznato, prvi integralni prevod na neki savremeni evropski jezik u kojem je u potpunosti prenesen smisao, jezik i duh izvornika. - Dr Marko Višić