OPŠTA UMETNOST

Trijumf reči u vizuelnoj umetnosti dvadesetog veka / Dimitrije Bašičević Mangelos i Marsel Brodars

Zbornik Žene, drama i izvedba: između post-socijalizma i post-feminizma čini osam tekstova, koji su rezultat dijaloga između književnih i pozorišnih kritičarki iz zemalja bivše Jugoslavije o ženskom dramskom pismu koje potpisuju autorke s ovih, naših prostora. Povod za susret bio je projekat koji je pokrenula Nataša Nelević, crnogorska kritičarka, dramska spisateljica, teatrološkinja i feministička aktivistkinja. Prostorne i vremenske koordinate unutar kojih se razgovaralo o glavnoj temi − žensko dramsko stvaralaštvo nastalo na teritoriji država koje su činile Jugoslaviju, u periodu između kraja socijalizma i trenutka u kojem se feminizam otvara za novo promišljanje vlastitog jesam, s jedne strane, ali i za novu neutralizaciju žena, s druge – ukazale su na makar dva važna aspekta ovog dijaloga. Prvo, akademski prostor koji nam je u neposrednom susedstvu predstavlja plodno tle za uspostavljanje dijaloga u kojem se kroz prepoznavanja sličnosti otkrivaju razlike neophodne za to da se dijalog održi kao dijalog, da se ne okameni u monološkoj formi. Drugo, vremenske odrednice su omogućile da se osnovna tema – žensko dramsko pismo – otvori za nekoliko važnih pitanja: u kakvom su odnosu žensko dramsko pismo i (dominantni) književni kanon, kako se (patrijarhalne) vrednosti dovode u pitanje, kakva je veza između tela (želje) i čitanja stvarnosti, na koji način žena može misliti sebe bez rizika od esencijalizma, na koji su način povezani pisanje i feminističke politike i, konačno, šta se nalazi iza onog post u odnosu na feminizam.

Neokonceptualna umetnost se javlja sa mesta borderlajna. Borderlajn je na granici besmisla i raspadanja, ustrašen i užasnut, gde nema objekata, i koji mora odbaciti sebe kao abjektnog da bi krenuo na mučni uspon ka stanju subjektnosti u nekom poretku. Dok Julija Kristeva postavlja pitanje šta raditi sa tim abjektnim, jer se ono može skrenuti prema libidu, da bi se od njega načinio predmet želje, ili prema simboličkom, da bi se pretvorilo u znak ljubavi, mržnje, zanosa ili prokletstva, Hal Foster pravi lom unutar datog simboličkog poretka, eksponira ga u krizi, i otvara nove mogućnosti u savremenoj umetnosti.