PRIRODNE NAUKE

Sjenička kotlina i Pešterska visoravan, koja se deli na Gornji i Donji Pešter, čine jedinstvenu predeonu celinu koja se naziva Sjeničko-pešterska visoravan, sa nadmorskom visinom iznad 1000 metara. Pešter je južno od planine Giljeve, Rasanskog polja i planine Ninaje, na jugoistoku se graniči sa predelom Štavice, na jugu Rožaja, a na zapadu Gornji Bihor i Korita u Polimlju. Sjeničko polje je severno od Peštera, između Raške na istoku, Moravičkog i Novovaroškog Starog Vlaha na severu i Polimlja na zapadu.'

Knjiga Kroz vasionu i vekove jedna je od najlepših knjiga o nauci. Naš, ali i svetski poznati naučnik Milutin Milanković napisao je ovu romantično-naučnu priču na veoma neobičan način, a zbog svoje posebnosti i zanimljivosti sadržine, ova knjiga je ubrzo stekla simpatije tadašnje, ali i sadašnje čitalačke publike. Pišući pisma svojoj dragoj, a nama neimenovanoj prijateljici, pisac koristi svaki trenutak da govori o nauci, te se često iz sadašnjosti seli u prošlost kako bi svoju prijateljicu, odnosno svoje čitaoce upoznao sa svetom nauke i sa svom lepotom koja iz tog sveta proizilazi. Govoreći o minulim događajima iz sveta nauke, autor se seća i svoje rodne kuće, perioda odrastanja i školovanja, svojih roditelja, a čitalac, njegov nemi svedok, oseća sa kakvom toplinom i setom o tome govori. Milutin Milanković putuje sa svojom prijateljicom kroz vasionu i vekove, otkrivajući čitaocima sve pojedinosti koje su ga na tim putovanjima zadesile. Čitaocima ne predočava samo gradove koje je posetio, nego ih upoznaje i sa svojim saznanjima o Suncu, planetama, njihovim orbitama, sa ledenim dobima, kao i sa budućnošću naše planete. Nama, svedocima ovih pisama, ovo delo pak ostaje kao pisani dokaz jedne nadahnute priče o vasioni i putovanju kroz vekove, ali i kao uspomena na autorov život i stvaralaštvo, koje je i te kako ostavilo traga u našim životima.

U užurbanom ritmu modernog života često zaboravljamo da živimo u zemlji izuzetnih prirodnih lepota. Među njima se brojnošću i raznolikošću izdvajaju planine, od Fruške do Šare, od Zvijezde do Stare. Ova knjiga je detaljan vodič kroz planinske prostore, otkrivajući njihovu raznolikost, prirodne lepote, neistražene staze i skrivene kutke.

Knjiga koja je pred nama napisana je pre više od 170 godina. Prvo izdanje objavljeno je 1853. godine u Manhajmu, pod naslovom Das Evangelium der Natur (Jevanđelje prirode), sa podnaslovom Knjiga za svaki dom. Autor Heribert Rau je knjigu podelio na sedam tomova: Zvezdano nebo, Istorija zemljinog razvitka, Pogledi u biljni život, Čuda ljudskog tela, Pogledi na život životinja, Carstvo fizike i Knjižica znanja iz oblasti hemije, u kojima je na popularan način predstavio naučna saznanja iz oblasti astronomije, geologije, botanike, anatomije, zoologije, fizike i hemije. Knjiga je do 1897. godine doživela čak osam izdanja.

* * *

Heribert Rau rođen je 11. februara 1813. u Frankfurtu na Majni. Bio je nemački pisac i teolog. Nakon položene mature u trgovačkoj školi, odlazi na studije teologije na Univerzitet u Hajdelbergu. Bio je jedan od osnivača Unitarističke slobodne verske zajednice, a ubrzo potom stao je na čelo slobodnog verskog pokreta u Frankfurtu. Po završetku studija postao je propovednik u nemačkoj katoličkoj zajednici u Štutgartu, a od 1849. i u Manhajmu. Tamo je pisao slobodne verske spise i vlada ga je uklonila sa funkcije 1856, nakon čega se vratio u Frankfurt. Ovde je radio isključivo kao pisac sve dok ponovo nije postao propovednik i veroučitelj za nemačku katoličku zajednicu u Ofenbahu na Majni 1868. Ovu funkciju obavljao je do 1874. godine. Rau je bio član frankfurtske masonske lože „Sokrat“. Umro je 26. septembra 1876. u Ofenbahu.

Njegov raznoliki rad obuhvata dela štampana u ukupno 103 toma. Pisao je poeziju, filozofske, teološke, istorijske i naučne spise, operske tekstove, romane, priče i drugo. Najznačajnija dela su mu: Aleksandar fon Humbolt, kulturno-istorijsko-biografski roman u šest delova; Opšta istorija hrišćanske crkve, od nastanka do danas: za nemački narod; Car i budala, istorijski roman u tri dela; Jevanđelje prirode ‒ knjiga za svaki dom; Betoven, život umetnika; Mocart, život umetnika.

Kao i mnogi drugi sledbenici slobodnih verskih pokreta 50-ih godina 19. veka, Rau je zaokret ka istoriji prirode video kao način da kombinuje empirijsko-analitički pristup svetu sa religijskim razumevanjem prirode. Njegovo delo Novi časovi posvećenosti za promovisanje istinske religioznosti iz 1857. našlo se na spisku zabranjenih knjiga (Index Librorum Prohibitorum) i stoga bilo zabranjeno za čitanje svakom katoliku. Cilj ovog spiska je bio da zaštiti veru i moral vernika, sprečavajući čitanje nemoralnih knjiga ili knjiga koji sadrže teološke greške. Na istom tom spisku nalazilo se i nekoliko dela Baruha de Spinoze, koga ovde sasvim namerno pominjemo, kao predstavnika filozofije racionalizma i čije učenje se često poistovećuje sa panteizmom. Spisak je ukinuo papa Pavle VI tek 1966. godine.

Zbog veoma slobodnih interpretacija koje se nisu slagale sa crkvenom dogmom, Rau je bio kritikovan i od ka­to­li­čke i od protestantske zajednice u Nemačkoj. Optuživan je da potkopava temelje crkve, da njegovo Jevanđelje prirode predstavlja pogubna i po dušu opasna učenja uvijena u popularne, če­sto sentimentalne, ali neukusne predstave o naučnim temama.

Knjiga Kroz vasionu i vekove jedna je od najlepših knjiga o nauci. Naš, ali i svetski poznati naučnik Milutin Milanković napisao je ovu romantično-naučnu priču na veoma neobičan način, a zbog svoje posebnosti i zanimljivosti sadržine, ova knjiga je ubrzo stekla simpatije tadašnje, ali i sadašnje čitalačke publike. Pišući pisma svojoj dragoj, a nama neimenovanoj prijateljici, pisac koristi svaki trenutak da govori o nauci, te se često iz sadašnjosti seli u prošlost kako bi svoju prijateljicu, odnosno svoje čitaoce upoznao sa svetom nauke i sa svom lepotom koja iz tog sveta proizilazi. Govoreći o minulim događajima iz sveta nauke, autor se seća i svoje rodne kuće, perioda odrastanja i školovanja, svojih roditelja, a čitalac, njegov nemi svedok, oseća sa kakvom toplinom i setom o tome govori. Milutin Milanković putuje sa svojom prijateljicom kroz vasionu i vekove, otkrivajući čitaocima sve pojedinosti koje su ga na tim putovanjima zadesile. Čitaocima ne predočava samo gradove koje je posetio, nego ih upoznaje i sa svojim saznanjima o Suncu, planetama, njihovim orbitama, sa ledenim dobima, kao i sa budućnošću naše planete. Nama, svedocima ovih pisama, ovo delo pak ostaje kao pisani dokaz jedne nadahnute priče o vasioni i putovanju kroz vekove, ali i kao uspomena na autorov život i stvaralaštvo, koje je i te kako ostavilo traga u našim životima.

Danijel Vincek (1926–2021) svojom planinarskom aktivnošću obeležio je širi prostor Balkana u poslednjih pola veka. Utemelјivač je i vlasnik Botaničke bašte planinske flore Crne Gore „Dulovine“ u Kolašinu i blizak saradnik beogradskog Instituta za lekovito bilјe „Josif Pančić“. Jedinstveno svedočanstvo o životu čoveka u skladu sa prirodom. Omaž prijatelјstvu. Preko 600 fotografija.

Nakon knjiga posvećenih Metohiji, koja zahvata prostor sliva gornjeg i srednjeg toka Belog Drima, u ovoj knjizi donosimo studije i priloge koji se odnose na antropogeografska, etnografska i istorijska istraživanja ostatka jedinstvene prirodno-geografske sredine Podrimlјa. Taj prostor ruski konzul Ivan Stepanovič Jastrebov smatra Starom Srbijom, i on obuhvata sliv Crnog Drima, koji ističe na severozapadnoj obali iz Ohridskog jezera kod Struge, teče kroz jugozapadnu Makedoniju, primajući kod Debra najveću pritoku Radiku, i potom prelazi na teritoriju današnje Albanije, gde se kod grada Kukesa spaja sa Belim Drimom i kao jedinstvena reka Drim teče dalјe ka Skadru i Jadranskom moru. Obrađena su naselјa u dolinama Crnog Drima i Drima. Predeone celine u slivu Crnog Drima: Debarski Drimkol, Debarsko polјe, Debarska župa, Debarca, Golo brdo, Mijaci, Gorna reka i Mavrovsko polјe koji se danas nalaze u granicama Severne Makedonije, dok deo tokova Crnog i Belog Drima i dalјe Drima do ušća u Jadransko more, sa slivovima ovih reka, danas zahvata prostor severne Albanije.

Predeone celine Niške kotline, Sićevačke klisure i Zaplanja, predstavlјaju jedinstvenu celinu niškog kraja. Ovi krajevi su ostali neistraženi u sklopu Cvijićevog projekta istraživanja naselјa i porekla stanovništva srpskih zemalјa, što delimično mogu da nadomeste radovi objavlјeni u drugoj polovini HH i početkom XXI veka koje donosimo u ovoj knjizi. Na prostoru Niške kotline, Sićevačke klisure i Zaplanja obrađeno je 111 naselјenih mesta od kojih 57 pripada gradu Nišu: Brzi Brod, Medijana, Berbatovo, Bubanj, Vukmanovo, Gabrovac, Gornje i Donje Međurovo, Deveti Maj, Donje Vlase, Krušce, Lalinac, Mramor, Mramorski Potok, Palilula, Pasi Polјana, Suvi Do, Čokot, Brenica, Vrelo, Gornja i Donja Vrežina, Gornji i Donji Matejevac, Jasenovik, Kamenica, Knez Selo, Malča, Pantelej, Oreovac, Pasjača, Cerje, Berčinac, Vrtište, Gornja Toponica, Gornji Komren, Donja Toponica, Donji Komren, Kravlјe, Leskovik, Medoševac, Mezgraja, Milјkovac, Crveni Krst, Palјina, Popovac, Rujnik, Sečanica, Supovac, Trupale, Hum, Čamurlija, Bancarevo, Gornja i Donja Studena, Koritnjak, Lazarevo Selo, Nikola Tesla, Niška Banja, Prva Kutina, Radikina Bara, Rautovo i Čuklјenik: četiri opštini Bela Palanka: Gradište, Dolac, Lanište i Crnče, 13 opštini Dolјevac: Belotinac, Klisura, Knežica, Malošište, Mekiš, Orlјane, Perutina, Rusna, Ćurlina, Čaplјinac, Čečina, Šainovac i Šarlinac; 34 opštini Gadžin Han: Veliki i Mali Vrtop, Veliki i Mali Krčimir, Vilandrica, Gare, Gadžin Han, Gornje Vlase, Gornje  i Donje Dragovlјe, Gornji i Donji Barbeš, Gornji i Donji Dušnik, Grkinja, Duga Polјana, Dukat, Jagličje, Kaletinac, Koprivnica, Krastavče, Ličje, Marina Kutina, Milјkovac, Novo Selo, Ovsinjac, Ravna Dubrava, Semče, Sopotnica, Taskovići, Toponica, Ćelije, Čagrovac i Šebet, dva opštini Vlasotince – Gornji I Donji Prisijan; jedno opštini Babušnica – Štrbovac.

Predeona celina Raške predstavlјa centar na kojem je nastala i odakle se širila stara srpska srednjovekovna država. To je u geografskom pogledu sliv reke Raške, oivičen sa severa planinskim vencima Golije i Javora, sa zapada Pešterskom visoravni, juga Rogoznom i sa istoka rekom Ibar. Obrađeno je 202 naselјena mesta. Gradu Novom Pazaru pripada 99 naselјa: Aluloviće, Bajevica, Banja, Bare, Batnjik, Bekova, Bele Vode, Boturovina, Brđani, Brestovo, Varevo, Vever, Vidovo, Vitkoviće, Vojkoviće, Vojniće, Vranovina, Vučiniće, Vučja Lokva, Golice, Gornja Tušimlјa, Goševo, Građanoviće, Gračane, Grubetiće, Deževa, Dojinoviće, Dolac, Dolјani, Dragočevo, Dramiće, Žunjeviće, Zabrđe, Zlatare, Ivanča, Izbice, Jablanica, Javor, Janča, Jova, Kašalј, Kovačevo, Kožlјe, Koprivnica. Kosuriće, Kruševo, Kuzmičevo, Leča, Lopužnje, Lukare, Lukarsko Goševo, Lukocrevo, Miščiće, Mur, Muhovo, Negotinac, Novi Pazar,  Odojeviće, Okose, Osaonica, Osoje, Oholјe, Pavlјe, Paralovo, Pasji Potok, Pilareta, Pobrđe, Požega Požežina, Polokce, Pope, Postenje, Prćenova, Pusta Tušimlјa, Pustovlah, Radalјica, Rajetiće, Rajkoviće, Rajčinoviće, Rajčinovićka Trnava, Rakovac, Rast, Sebečevo, Sitniče, Skukovo, Slatina, Smilov Laz, Srednja Tušimlјa, Stradovo, Sudsko Selo, Tenkovo, Trnava, Tunovo, Hotkovo, Cokoviće, Čašić Dolac, Šavci, Šaronje i Štitare; opštini Raška – 19: Belo Polјe, Biočin, Boroviće, Vrtine, Gnjilica, Draganići, Kraviće, Kućane, Lukovo, Milatkoviće, Nosolјin, Orahovo, Panojeviće, Plavkovo, Plešin, Raška, Sebimilјe, Supnje i Trnava; opštini Tutin – 13: Blaca, Brniševo, Gluhavica, Kovači, Morani, Nadumce, Namga, Piskopovce, Pokrvenik, Raduhovce, Ruđa, Smoluća i Crkvine; opštini Sjenica – 5: Zabrđe, Lijeva Reka, Milići, Crčevo i Šare; opštini Leposavić – 27: Bare, Beluće, Berberište, Borova, Vračevo, Vuča, Gnježdane, Gornji Krnjin, Grkaje, Gulije, Desetak, Donji Krnjin, Duboka, Ibarsko Postenje, Jošanica, Kamenica,  Košutica, Kruševo, Kutnje, Plakaonica, Popovce, Potkomlјe, Pridvorica, Rvatska, Seoce, Trebiće i Crveni; opštini Zvečan – 28: Banov Do, Banjska, Banjska Reka, Banjski Suvi Do, Bresnica, Valač, Vilište, Grižani, Dolјane, Žerovnica, Žitkovac, Zvečan, Izvori, Jankov Potok, Joševik, Kamenica, Korilјe, Kula, Lipovica, Lovac, Lozište, Lokva, Mali Zvečan, Matica, Meki Do, Oraovica, Rudine i Sendo; Zubinom Potoku – 5: Vitakovo, Jagnjenica, Kozarevo, Rujište i Čabra; i gradu Kosovska Mitrovica – 6, od kojih su dva u srpskoj opštini Severna Mitrovica: Gornji Suvi Do i Donji Suvi Do, a četiri u opštini Južna Mitrovica: Vidomirić, Gornje i Donje Vinarce i Gušavac.

Teritorijalni opseg koji svojim sadržajem zahvata ova knjiga Biblioteke „Koreni“ uslovlјen je studijama koje u njoj donosimo. Naime, neka od naselјa obrađenih u njima već se nalaze u objavlјenim knjigama ove biblioteke, i to: naselјa na desnoj obali Ibra obrađena su u predeonoj celini Kopaonika, zatim nekoliko naselјa u predelima Raške i Rudničke Morave i jedno u Dragačevu. Na prostoru Ibra, Nadibra, Podibra i Gokčanice danas se nalazi 110 naselјenih mesta. Gradu Kralјevu pripada 74 naselјa, opštini Raška – 31 i opštini Vrnjačka Banja – pet.'

Prvi kartografski rečnik na srpskom jeziku– pionirsko delo u srpskoj kartografiji. Sadrži 3.900 odrednica. Svaka odrednica sastoji se od imenovanog pojma (termina) na srpskom jeziku, njegovog ekvivalenta na ruskom i engleskom jeziku i objašnjenja (definicije) na srpskom jeziku.

Enciklopedijski geografski leksikon Vojvodine rezultat je samostalnog rada autora u poslednjih 5 godina Leksikon je izrađen na osnovu literature koja obuhvata ukupno 144 osnovna naučna i stručna izvora podataka (informacija) i preko stotinu naslova ostale stručne literature.

U Beloj Krajini, u opštini Črnomelj, najjužnijem delu Slovenije, gde reka Kupa pravi luk menjajući tok od zapada prema severu, a zatim prema istoku, nalaze se autohtona srpska naselja Bojanći, Marindol, Milići i Paunovići. Jubilarna, pedeseta knjiga u Biblioteci „Koreni“ posvećena je ovoj srpskoj pravoslavnoj enklavi, koja je uspela da sačuva svoj nacionalni identitet od sredine XVI veka do danas i predstavlja ostatak nekada brojnih krajiških naselja na levoj obali Kupe.

1865. - Rođen je srpski geograf Jovan Cvijić, osnivač antropogeografije i geomorfologije u Srbiji i Srpskog geografskog društva, profesor i rektor Univerziteta u Beogradu, predsednik Srpske kraljevske akademije, počasni doktor pariske Sorbone i Karlovog univerziteta u Pragu. Veoma su značajni njegovi radovi o migracijama jugoslovenskih naroda, o morfologiji i hidrografiji Dinarskog krša i drugih kraških predela, tektonici i glacijaciji planina Balkanskog poluostrva, studije o Jadranskom primorju, balkanskim kotlinama i poljima, Šumadiji i Panonskom basenu. Odigrao je izuzetnu ulogu kao savetnik srpskih državnika na mirovnim pregovorima u Parizu posle Prvog svetskog rata. Dela: "Osnove za geografiju i geologiju Makedonije i Stare Srbije" (tri toma), "Antropogeografski problemi Balkanskog poluostrva", "Balkansko poluostrvo i južnoslovenske zemlje", "Geomorfologija" (dva toma), "Etnogeografske karte jugoslovenskih zemalja", "Geografska karta Jugoslavije", "Govori i članci" (četiri toma).

Zavod za udžbenike, posle Drine (2005), monografijom Morava (2006) nastavlja seriju kapitalnih izdanja o velikim geografskim objektima na srpskom tlu. Knjigu je napisalo 19 autora, najeminentnijih geografa, istoričara, etnologa, muzikologa i istoričara književnosti (Petar Vlahović, Slobodan Remetić, Andrija Veselinović, Ljiljana Gavrilović i dr.). Morava je ne samo najveća reka u Srbiji, čiji sliv zahvata 42% državne teritorije, već i simbol Srbije kroz vekove, njene državotvornosti, njene odbrane u svetskim ratovima i puta koji vekovima vezuje Evropu i Aziju (Carigradski drum). Morava je i simbol ljubavi, uzvišene ljubavi, oličene u vojvodi Prijezdi i Jelici. Od njihovog vremena nastalo je mnoštvo narodnih i umetničkih ljubavnih pesama. Ko voli da zapeva, pominje Moravu. Stoga je Morava uvek prisutna u duši i kući svakog građanina Srbije. Morava je reka čije se ime najčešće izgovara, Morava je reka kojoj se najčešće poveravaju ljubavni jadi, uzdasi i želje. Morava je reka kojom se najčešće brodi, lovi riba, vadi pesak. Kraj Morave se čuvaju stada i okopava plodna zemlja - Morava je simbol srpske svakodnevice. Otuda melanholični uzdah - oj, Moravo!

Knjigom o planini Fruškoj gori, posle knjiga o Drini (2005) i Moravi (2006), Zavod za udžbenike nastavio je da objavljuje kapitalna dela o velikim i istorijski značajnim geografskim objektima u Srbiji. Iako je u geografskom pogledu skromnih dimenzija (visoka 538 m, duga 80 km a široka samo 15 km), uz to okružena beskrajnom Panonskom ravnicom, u istorijskom i duhovnom smislu, naročito od 15. veka, ima izuzetan značaj za srpski narod. Usled seobe Srba sa juga na sever, tada na njoj počinju da niču najpre srpske naseobine, a potom crkve i manastiri. Nazvana je Sremskom Svetom Gorom. Na obroncima Fruške gore rođeni su mnogi znameniti Srbi (Jovan Rajić, Simeon Piščević, Teodor Kračun, Stefan Stratimirović, Lukijan Mušicki, Milica Stojadinović Srpkinja, Ilarion Ruvarac, Jovan Jovanović Zmaj i mnogi drugi), a u Sremskim Karlovcima je i danas sedište jedne od naših najznačajnijih crkvenih institucija - Karlovačke mitropolije.

Kako tvrdi autor ove vredne knjige, jezera, kao ljudi, imaju svoje lice i svoju sudbinu. Za sudbinu mnogih od njih najodgovorniji smo mi sami. Zagledavši se u jezera, mi merimo zapravo dubinu svoje duše, svoju odlučnost da ih štitimo i unapređujemo, da ih racionalno koristimo i oplemenjujemo. To je potreba i nalog ne samo našeg vremena, već i onih koji će nastupiti sa generacijama koje dolaze. Osnovna namera autora bila je da napiše knjigu o jezerima Srbije, kao limnološku čitanku koju će zainteresovani čitalac moći lako i jednostavno da dopuni podacima o još kojem jezeru, kao i da promeni znanja na terenu, naročito na planu zaštite.. Jezera Srbije u ovoj knjizi su predstavljena akao delovi geografske sredine u kojoj se istovremeno sustiče mnogo činilaca i odvijaju mnogi evolutivni procesi.

Knjiga Od čokota do vina nastala je kao rezultat višegodišnjeg naučnoistraživačkog i stručnog rada i iskustva autora. Prvenstveno je namenjena onim vinogradarima koji se odluče da podiću vibnograd, gaje vinovu lozu i proizvde grožđe, vino i rakiju za tržište, kao i vinogradarima amaterima, ljubiteljma vinove loze, grožđa, vina i rakije koji nisu robni proizvođači, nego gaje vinovu lozu na okućnicama ili malim površinama i organizuju proizvodnju grožđa i proizvoda od grožđa za vlastite potrebe.

U knjizi mogu naći korisna uputstva i svi drugi, uključujući i stručnjake vinogradarsko – vinarske grane, za svoje dopunsko obrazovanje.

Objavlјene studije:
Petar Kostić, Crkveni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1928), Prosvetno-kulturni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1933), Svetoga – krsno ime – slava u Prizrenu (1931)
Vidosava Stojančević, Društveni život i običaji u Prizrenu. Etnološka ispitivanja (2009), Prilozi iz narodne medicine u Podrimi (1957)
Slobodan M. Nenadović, Kuća u Prizrenu (1961), Prizrenske tavanice (1956)
Milisav Lutovac, Zanati u Prizrenu (1953)
Milenko S. Filipović, Has pod Paštrikom (1958) M. S. Filipović, Has pod Paštrikom, Beleške o naselјima i poreklu stanovništva Podrime, Prizrenskog Podgora i okoline Đakovice, (1967), Žur i okolna sela (1967)
Danilo Stijović, Suva Reka i okolna sela (1997)
Mileta Bukumirić, Iz Podrime i Prizrenskog Podgora (1984)
Alija Džogović, Đakovica i okolna sela (1987)
Jovanka Golemović-Lazarević, Lazarice u Prizrenskom Podgoru (1957)
Pogovor: Borisav Čeliković, O sadržaju i autorima
Treća knjiga Biblioteke „Koreni“ posvećena Metohiji donosi studije sa antropogeografskim podacima o naselјima i stanovništvu predela južne Metohije u okolini Prizrena i Đakovice: Podrima, Prizrenski Podgor, Has i Žur. Prizrenskom kraju prirodno-geografski pripadaju i šarplaninske župe Sredska, Gora i Opolјe, a studije o njima su objavlјene u 32 knjizi Biblioteke „Koreni“. U ovoj knjizi prikuplјena je građa o 125 naselјa južne Metohije. Ta naselјa administrativno, po teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije, pripadaju opštinama Prizren – 59 naselјa: Atmadža, Biluša, Veleža, Vlašnje, Vrbičani, Vrbnica, Gilјanci, Gornja i Donja Srbica, Gorožupa, Graždanik, Grnčari, Dedaj, Dobrušta, Dojnice, Đone, Žur, Zjum Has. Zojić, Ješkovo, Kabaš Koriški, Kabaš Has, Karašinđerđ, Kobanja, Kojuša, Koriša sa zaseokom Mužlјak, Krajk, Kušnin, Kustendil, Landovica, Les, Leskovac, Ljubižda, Ljubižda Has, Ljubičevo, Lukinje, Ljutoglav, Mazrek, Mala Kruša, Mil, Muradem, Našec, Nova Šumadija, Novake, Novo Selo, Petrovo Selo, Pirane, Planeja, Poslište, Prizren, Romaja, Skorobište, Smać, Trepetince, Tupec, Hoča Zagradska, Caparce, Škoza i Špinadija; Orahovac – 16 naselјa: Bela Crkva, Bratotin, Brestovac, Brnjača, Velika Kruša, Velika Hoča, Gedža, Zočište, Zrze, Mala Hoča, Miruša, Opteruša, Orahovac, Ostrozub, Ratkovac i Retimlјe; Suva Reka – 13 naselјa: Dvorane, Delovce, Lešane, Movlјane, Mušutište, Pećane, Popovlјane, Rečane, Selogražda, Sopina, Suva Reka, Topličane i Široko; Đakovica – 37 naselјa: Bistražin, Brekovac, Vogovo, Goden, Gornje Rogovo, Gradiš, Grčina, Guska, Damnjane, Deva, Dolј, Đakovica, Ereč, Žub, Zulfaj, Korenica, Kusar, Kuševac, Lipovac, Maroš, Meća, Moglica, Osek Paša, Osek Hilјa, Piskote, Pjetršan, Plјančor, Ramoc, Rača, Rogovo, Sadikagin most (Zid Sadik), Skivjane, Smać, Ujz (Radotica), Firza, Fšaj i Hvosno.
Objavlјene studije:
Petar Kostić, Crkveni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1928), Prosvetno-kulturni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1933), Svetoga – krsno ime – slava u Prizrenu (1931)
Vidosava Stojančević, Društveni život i običaji u Prizrenu. Etnološka ispitivanja (2009), Prilozi iz narodne medicine u Podrimi (1957)
Slobodan M. Nenadović, Kuća u Prizrenu (1961), Prizrenske tavanice (1956)
Milisav Lutovac, Zanati u Prizrenu (1953)
Milenko S. Filipović, Has pod Paštrikom (1958) M. S. Filipović, Has pod Paštrikom, Beleške o naselјima i poreklu stanovništva Podrime, Prizrenskog Podgora i okoline Đakovice, (1967), Žur i okolna sela (1967)
Danilo Stijović, Suva Reka i okolna sela (1997)
Mileta Bukumirić, Iz Podrime i Prizrenskog Podgora (1984)
Alija Džogović, Đakovica i okolna sela (1987)
Jovanka Golemović-Lazarević, Lazarice u Prizrenskom Podgoru (1957)
Pogovor: Borisav Čeliković, O sadržaju i autorima
Treća knjiga Biblioteke „Koreni“ posvećena Metohiji donosi studije sa antropogeografskim podacima o naselјima i stanovništvu predela južne Metohije u okolini Prizrena i Đakovice: Podrima, Prizrenski Podgor, Has i Žur. Prizrenskom kraju prirodno-geografski pripadaju i šarplaninske župe Sredska, Gora i Opolјe, a studije o njima su objavlјene u 32 knjizi Biblioteke „Koreni“. U ovoj knjizi prikuplјena je građa o 125 naselјa južne Metohije. Ta naselјa administrativno, po teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije, pripadaju opštinama Prizren – 59 naselјa: Atmadža, Biluša, Veleža, Vlašnje, Vrbičani, Vrbnica, Gilјanci, Gornja i Donja Srbica, Gorožupa, Graždanik, Grnčari, Dedaj, Dobrušta, Dojnice, Đone, Žur, Zjum Has. Zojić, Ješkovo, Kabaš Koriški, Kabaš Has, Karašinđerđ, Kobanja, Kojuša, Koriša sa zaseokom Mužlјak, Krajk, Kušnin, Kustendil, Landovica, Les, Leskovac, Ljubižda, Ljubižda Has, Ljubičevo, Lukinje, Ljutoglav, Mazrek, Mala Kruša, Mil, Muradem, Našec, Nova Šumadija, Novake, Novo Selo, Petrovo Selo, Pirane, Planeja, Poslište, Prizren, Romaja, Skorobište, Smać, Trepetince, Tupec, Hoča Zagradska, Caparce, Škoza i Špinadija; Orahovac – 16 naselјa: Bela Crkva, Bratotin, Brestovac, Brnjača, Velika Kruša, Velika Hoča, Gedža, Zočište, Zrze, Mala Hoča, Miruša, Opteruša, Orahovac, Ostrozub, Ratkovac i Retimlјe; Suva Reka – 13 naselјa: Dvorane, Delovce, Lešane, Movlјane, Mušutište, Pećane, Popovlјane, Rečane, Selogražda, Sopina, Suva Reka, Topličane i Široko; Đakovica – 37 naselјa: Bistražin, Brekovac, Vogovo, Goden, Gornje Rogovo, Gradiš, Grčina, Guska, Damnjane, Deva, Dolј, Đakovica, Ereč, Žub, Zulfaj, Korenica, Kusar, Kuševac, Lipovac, Maroš, Meća, Moglica, Osek Paša, Osek Hilјa, Piskote, Pjetršan, Plјančor, Ramoc, Rača, Rogovo, Sadikagin most (Zid Sadik), Skivjane, Smać, Ujz (Radotica), Firza, Fšaj i Hvosno.

Mitar Pešikan, Etničke prilike u Metohiji u vekovima pre Velike seobe u svetlosti onomastičkih svedočanstava (1990), sa kartom u prilogu
Vladimir Stojančević, Etničke, konfesionalne i demografske prilike u Metohiji 1830-ih godina (1988)
Mirčeta Vemić, Etnička karta dela Stare Srbije. Prema putopisu Miloša S. Milojevića 1871–1877. godine (2005), sa kartom u prilogu
Miloš Velimirović, Podrima, priredio Uroš Šešum
Panta Srećković, Putničke slike. Treća slika. Podrim i Metohija (1882)
Ivan Stepanovič Jastrebov, Đakovački i Prizrenski okrug (1904)
Sava Dečanac, Prizren (1888)
Branislav Nušić, Crnoljeva – Podrima. Prizren Beleške s puta kroz Arbanase 1894. godine (1902)
Jovan Cvijić, Metohija i Prizrenska oblast (1911)
Agrarna statistika nekih sela u 1912. godini u okolini Peći i Prizrena, priredio Đorđe Mikić (1988)
Aleksandar I. Stebut, Dobroslav Todorović, Ispitivanja kolonizacaione sposobnosti Pećsko-Prizrenskog reona (1928)
Milisav Lutovac, Naseljavanje Crnogoraca po Metohiji (1932), Današnje naseljavanje Metohije (1934), Stočarstvo na severoistočnim Prokletijama (1933), sa kartama u prilogu
Svetozar Raičević, Antropogeografska i etnološka proučavanja Metohijskog Podgora i Prekoruplja (1934), Etnički poremećaji u Metohiji (1934) O starim srpskim grobljima u Metohiji (1939)
Branislav Kojić, Stara kuća u Peći, Đakovici i Prizrenu (1935)
Đorđe Tešić, Vodenice i valjavice u Istoku (1954)
Božidar Krstanović, Brvnara Danilovića u selu Loćane. Ogled o vrednosti predanja (1994)
Vidosava Nikolić, Srpska porodična zadruga u metohijskim selima (1958), Brak kod Srba u Metohiji (1961)
Sima Trojanović, Milan Gajić, Krv i umir kod Srba i Arnauta (1901)
Ljubica S. Janković, Narodne igre u Metohiji (1937)
Milovan Radovanović, Izvod iz rezultata antropogeografskih proučavanja Metohije (2008)
Pogovor: Borisav Čeliković, Prvi istraživači Metohije

Metohijska kotlina nalazi se u jugozapadnom delu Srbije, omeđena planinama: Mokrom, Žljebom, Koprivnikom, Koritnikom, Šarom, Dezerskom, Žarom, Crnoljevom i Drenicom. Prostire se na 4.329 kvadratnih kilometara. To je jedna od najbogatitih oblasti tekućom vodom na Balkanu. Najveća reka Beli Drim protiče maltene od severa do juga i prima četiri Bistrice (Pećku, Dečansku, Loćansku i Prizrensku), a osim tih i rečice Istok, Klinu, Mirušu, Erenik i Topluhu. Metohija se deli na severnu, ili pravu, i južnu Metohiju. Severna se prostore na jugu do Švanjskog mosta na Drimu, desetak kilometara južnije od Đakovice i njoj pripadaju predeli: Metohijski Podgor, Prekoruplje, Prekovode, Reka, Xas i brdskoplaninski predeo Rugovo u gornjem toku Pećke Bistrice, iznad živopisne Rugovske klisure. Južna Metohija smeštena je u okruženju planinskih venaca Šare na jugu, Paštrika na zapadu, Prokletija na severozapadu, Milanovca na istoku, i njoj pripadaju predeli Prizrenskog Podgora, Podrime i Žura, kao i šarplaninske župe Sredska, Gora i Opolje.

Prostranstvo Metohije i njen istorijski značaj u prošlosti srpskog naroda uslovili su da zbog broja relevantnih studija napisanih o naseljima, stanovništvu i narodnom životu i običajima, objavimo četiri knjige, tj. četiri toma, posvećena ovom predelu.

Prva knjiga sadrži najstarije naučne studije i zabeleženu etnografsku građu, objavljene uglavnom pre Drugog svetskog rata ili neposredno nakon njega.

Druga knjiga biće posvećena severnoj Metohiji, predelima Rugove, Metohijskog Podgora, Prekoruplja, Prekovoda i Reka, treća južnoj Metohiji: Has, Podrima, Prizrenski Podgor i Žur, a četvrta pod nazivom Srpska Metohija – vertikala zla, prikazaće po naseljima njihov istorijat i postradanje srpskog naroda u svakom naselju.

Oberhaus u ovoj knjizi pokušava da odgovori na pitanja koje Zemljani pokušavaju da odgonetnu vekovima. Jedno od njih je: „Da li smo sami u vasioni?“, a uvek ga prati i ono drugo, još komplikovanije: „Ako život van Zemlje postoji, kako bismo komunicirali sa njim?“

Naši zvezdani susedi su malobrojni i međusobno udaljeni, tako da, ako postoje inteligentni stanovnici u susednim zvezdanim sistemima, njihovo ćutanje je upadljivo. Međutim, naša fizička izolovanost ne bi smela da nas osudi na samoću. Čak i ako globalni konsenzus uspostavi moratorijum na emisije, umetnost i nauka dizajna međuzvezdanih poruka nikada neće prestati da ima svoju vrednost, zbog svega što može da nas nauči o nama samima. Od solarnih ogledala projektovanih za komuniciranje sa Marsovcima Morzeovom azbukom do fonografskih zapisa i veštačke inteligencije kojoj je namenjeno da milenijumima luta kosmosom, svaki međuzvezdani komunikacioni sistem odražava naučna znanja i kulturni senzibilitet epohe koja ga je stvorila. Vanzemaljski jezici otkrivaju kako su filozofija, lingvistika, matematika, nauka, ali i umetnost uticale na kreiranje međuzvezdanih poruka.

Bogato opremljeni i ilustrovani, „Doktorati u prozi: ilustrovane priče“ je nesvakidašnji eksperiment u naučnoj komunikaciji i javnom angažmanu. Nastala je sa jasnom namerom da u javnosti otvori temu doktorata – monumentalnog, a u karijeri jednog istraživača verovatno najmanje čitanog naučnog rada.

Izbor od 11 doktorata ne predstavlja izbor najboljih ili najzapaženijih radova. Autori knjige vodili su se jedinim kriterijumom sa kojim, kao naučni novinari i izdavači, imaju iskustva: radovi su odabrani po svojem društvenom značaju i zanimljivosti.

Među izabranim doktoratima nalaze se istraživanje društvenih mreža metodama fizike kompleksnih sistema, studija genetičke osnove Parkinsonove bolesti u Srbiji, kao i druge teme iz oblasti javnih finansija, razvojne psihologije, etike, kompjuterske dijagnostike, prehrambene tehnologije, energetike, pravne istorije, urbanizma i tipografije.

Svaki od autora ovih uzbudljivih istraživanja je za knjigu „Doktorati u prozi: ilustrovane priče“ napisao kratak komentar ili anegdotu inspirisanu sopstvenim iskustvom pisanja doktorske disertacije.

Sadržaj: Kopaonik : antropogeografska ispitivanja / Radoslav Lj. Pavlović . Ibarski Kopaonik / Radomir M. Ilić. - Fototipsko izd. iz 1905. Bare i Plana / Dragoljub V. Korićanac. - Fototipsko izd. iz 1995. O Vučitrnskoj Šalji / Atanasije Urošević. - Fototipsko izd. iz 1935. Zvečan, Trepča i Kosovska Mitrovica / Milisav V. Lutovac. - Fototipsko izd. iz 1950. Trepča u srednjem veku / Mihailo J. Dinić. - Fototipsko izd. iz 1967. Izvod iz rezultata antropogeografskih proučavanja Bajogorske (Vučitrnske) Šalje i srednjeg Ibra - Banjska, Zvečan i Leposavić / Milovan Radovanović. - Fototipsko izd. iz 2008. Negdašnja privreda i putovi u srpskim zemljama, poglavito na Kopaoniku / Sima Trojanović . - Fotipsko izd. iz 1902. Cincarsko "horjo" (selo) na Kopaoniku / Milorad Jel. Milošević . - Fototipsko izd. iz 1940. Stanovništvo i naselja u slivu Graševačke reke (sliv Rasine) / Kosovka Ristić. - Fototipsko izd. iz 1974. Župa aleksandrovačka : antropogeografska ispitivanja / Milisav V. Lutovac. - Fototipsko izd. iz 1980. Župski Aleksandrovac / Milisav V. Lutovac. - Fototipsko izd. 1976. Kruševac : istorijsko-topografska monografija / Radomir M. Ilić. - Fototipsko izd. iz 1907. Stanovništvo i običaji kruševačkog kraja u 19. veku (1833-1878) / Vidosava Stojančević. - Fototipsko izd. iz 1971. Etničke i kulturne karakteristike Kruševca i kruševačkih prigradskih naselja 1833-1983. godine / Vidosava Stojančević. - Fototipsko izd. iz 1984. Veliki Šiljegovac / Mihajlo M. Kostić. - Fototipsko izd. iz 1959. Etnografske karakteristike kruševačkog kraja / Dragana Savković. - Fototipsko izd. iz 1987. Zanati i esnafi u Rasini / Stanoje M. Mijatović. - Fototipsko izd. iz 1928. Neke antropogeografske i etnološke karakteristike seoskih naselja u donjem toku Zapadne Morave / Leposava Žunić. - Fototipsko izd. iz 1986/87. O najstarijim porodicama, srodstvu i srodničkim odnosima u Moravi trsteničkoj / Vlada Đurić. - Fototipsko izd. iz 1988/89.

Jovan V. Jovanović, Leskovačko porečje. Antropografska i sociološka studija (1972, 1973); Leskovačko polje i Babička gora. Istorijsko-privredna i etnopogeografsko-sociološka istarživanja (1978, 1979)
Dragutin M. Đorđević, Stanovništvo Leskovačke Morave (1958); Ašani u leskovačkom kraju (1977); Rodovska zajednička zemljišna svojina (1984)
Vidosava Stojančević, Pečenjevce u prvim godinama posle oslobođenja (1975)
Vladimir K. Petrović, Zapalnje ili Leskovačko (u Srbiji). Narodni život i običaji. Lirske pesme (1900, 1914)
Mihailo M. Veljić, Običaji i verovanja iz Razgojne. Okrug Vranjski (1925)
Pogovor: B. Čeliković, Istraživanja Niške kotline, Sićevačke klisure i Zaplanja
Predeone celine Leskovačkog porečja, Leskovačkog polja i Babičke gore, koje zajednički objavljujemo u ovoj knjizi, ne predstavljaju zaokruženu prirodno-geografsku, etnografsku i administrativnu celinu, već su samo deo srednjovekovne župe Dubočica, odnosno njeno jezgro, sa centrom u gradu Leskovcu. Ostale predele Dubočice koji obuhvataju doline reka Veternice, Jablanice, Puste reke, Vlasine i Grdeličku klisuru Južne Morave, objavili smo u prethodnim knjigama ove biblioteke. Ovi krajevi su ostali neistraženi u sklopu Cvijićevog projekta istraživanja naselja i porekla stanovništva srpskih zemalja, što delimično mogu da nadomeste radovi koje donosimo u ovoj knjizi. Na prostoru Leskovačkog porečja, Leskovačkog polja i Babičke gore nalazi se 96 naseljenih mesta od kojih 93 pripada gradu Leskovcu i 3 opštini Doljevac. U Leskovačkom porečju su naselja: Beli Potok, Brza sa zaseokom Vlaško Polje, Bukova Glava, Bunuša (Gornja i Donja), Bunuški Čifluk, Veliko Trnjane, Vlaško Polje, Vučje, Gorina, Gornja i Donja Jajina, Drvodelja, Žabljane, Igrište, Kukulovce, Miroševce, Nakrivanj sa zaseokom Nakrivanjski Čifluk, Palikuća, Presečina, Radonjica, Rudare, Slavujevce, Strojkovce, Todorovce, Čukljenik, Šainovac i Šišince. U Leskovačkom polju i Babičkoj gori su: Babičko, Badince, Bobište, Bogojevce, Bratmilovce, Brejanovce, Brestovac, Velika i Mala Biljanica, Velika i Mala Grabovnica, Vinarce, Golema Njiva, Gornja i Donja Kupinovica, Gornja i Donja Lokošnica, Gornja i Donja Slatina, Gornje i Donje Krajince, Gornji i Donji Bunibrod, Gradašnica, Grajevce, Grdanica, Guberevac, Donje Brijanje, Draškovac, Drćevac, Dušanovo, Živkovo, Žižavica, Zagužane, Zalužnje, Zlokućane, Zloćudovo, Zoljevo, Jarsenovo, Jašunja, Jelašnica, Kaštavar, Kumarevo, Kutleš, Lipovica, Manojlovce, Međa, Mrštane, Navalin, Nomanica, Oraovica (kod Crkovnice), Orašac, Pečenjevce, Piskupivo, Podrimce, Priboj, Razgojna, Rajno Polje, Smrdan, Stupnica, Tulovo, Crkovnica, Čekmin, Čifluk Razgojnski i Šarlince. Opštini Doljevac pripadaju tri naselja: Doljevac, Kočane i Pukovac.
U prilogu karta:
J. V. Jovanović, Leskovačko porečje 1 : 50.000 (1972)

Knjiga o vinu ima na stotine i hiljade svuda po belom svetu [...] Čemu onda još jedna? Zato što se opisuju autentična, u ponečemu slična i u mnogo čemu različita bela, roze i crvena vina, nazovimo ih lokalna ili naša, domaća ili komšijska, ukratko šumadijska, koja su prvi put skupljena u jednom stručnom i zaljubljeničkom tekstu, razgovetno poređana prema lokalitetima, vrstama i vinarijama, pažljivo i poletno opisana, snabdevena pouzdanim podacima i ocenama na koje se možete osloniti.
(Vidosav Stevanović)

Priče i pitalice iz sveta periodnog sistema hemijskih elemenata

Ova knjiga je za neumorne, znatiželjne i ljubopitljive, vesele kefalopraktikante svih uzrasta koji žele da prošire svoje znanje o tome gde se sve u našem svetu mogu naći 28 stanovnika periodnog sistema hemijskih elemenata.

• Kako je nastao periodni sistem elemenata
• Koji su elementi periodnog sistema „ugroženi“
• Kako se metali međusobno pomažu
• Metali i moda
• Koji eksploziv spasava živote
• Šta čuva zelena boja biljaka
• Kada se kalcijum gubi iz kostiju
• Otkud živa u kosi i šta nam kazuje
• Kako je carska voda sačuvala jednu Nobelovu medalju
• Čipka od gvožđa
• Ima li kameleona među elementima
• Gde se ugljenik na Zemlji nalazio nekada, a gde se nalazi sada
• Kakva je to hladna vatra
• Koji se element krije u tiganju
• Zašto je helijum „lenj“
• Ko sačinjava društvo „naj“ elemenata

Na sva ova, ali i brojna druga pitanja naći ćete odgovor u Hladnoj vatri. I ne samo to, među stranicama ove knjige čekaju vas rebusi, anagrami, asocijacije, izreke, umotvorine i druge zanimljivosti. Tu su i ogledi koje, uz malo dobre volje, možete izvesti u svojoj kuhinji.

Nastavite da se interesujete za celokupno stanovništvo periodnog sistema da biste lakše i bolje razumeli čitav svet.

Šarplaninske župe Sirinić, Sredska, Gora i Opolje su male, zatvorene i izolovane predeone celine koje su sačuvale mnoge posebnosti iz svoje prošlosti do današnjeg vremena. Za razliku od Sirinića, župe koja se uzdiže u istočnoj podgorini Šar-planine iznad Kosovske kotline, Sredska, Gora i Opolje su na zapadnoj podgorini i gravitiraju ka Prizrenu i Metohiji.
Knjigu započinjemo Cvijićevim antropogeografskim zapažanjima i pregledom stanovništva šarplaninskih župa s početka HH veka, dok su se ovi predeli još uvek nalazili u sastavu Turske.
Iz Pogovora izdanja

Nešto o Gornjoj Moravi / Ivan Stepanovič Jastrebov. Izmornik / Milojko V. Veselinović. Gornja Morava i Izmornik / Atanasije Urošević. Katolička župa Crna Gora u južnoj Srbiji (Letnička župa) / Atanasije Urošević. Novobrdska Kriva Reka : antropogeografska ispitivanja / Atanasije Urošević. Gnjilane / Atanasije Urošević. Kačanička klisura : antropogeografska ispitivanja / Jovan F. Trifunoski. Kačanik / Atanasije Urošević. Pregled stanovništva u Moravi / Jovan Cvijić. Izvod iz rezultata antropogeografskih proučavanja Kosovskog pomoravlja i Kačaničke klisure / Milovan Radovanović.

Pod Starom Srbijom i Makedonijom, odnosno Južnom Srbijom, podrazumevamo u užem smislu one predele koji su posle balkanskih ratova oslobođeni od petovekovnog turskog ropstva i Bukureškim mirom, 1913. godine, prisajedinjeni Kraljevini Srbiji i Kraljevini Crnoj Gori. To su oblasti u dolinama Lima, Ibra i Raške, zatim Metohija, Kosovo i Vardarska Makedonija. Namera nam je da u ovoj knjizi Biblioteke „Koreni“ saberemo najznačajnije antropogeografske radove, napisane pre Drugog svetskog rata, koji ovaj prostor sagledavaju kao celinu, s ciljem da ona bude uvod u naredne knjige ove biblioteke koje će biti posvećene posebnim predeonim celinama Stare Srbije. Ovo je pre svega važno zbog prezentovanja rezultata istraživanja i zapažanja Jovana Cvijića, koji je prvi sistematski pristupio proučavanju ovog prostora dok se on još uvek nalazio u granicama Turske. Njegova istraživanja trajala su duže od jedne decenije, a studija koju objavljujemo prvi put se u ovom obliku prezentuje javnosti. Naredne tri studije posvećene su prodiranju Albanaca u krajeve Stare Srbije i Makedonije, njihovom nasilju i osvajanju znatnih delova ovih krajeva, zatim procesu islamizacije i arnaućenja. To su studije istoričara Jovana N. Tomića, geografa Riste T. Nikolića i istoričara Jovana Hadži-Vasiljevića. Sledi potom studija Makedonski Srbi, Jovana Erdeljanovića, našeg poznatog etnologa, koja predstavlja argumentovanu kritiku i odgovor na knjigu nemačkog istoričara Gustava Vajganda koji je žitelje Makedonije poistovetio sa Bugarima. Donosimo i članak Vojislava S. Radovanovića, posvećen problemima u antropogeografskim istraživanjima s kojima su se naučnici suočavali, sa pratećim fotografijama seoskih naselja Južne Srbije objavljenim u posebnom albumu. Dalje dajemo sistematičan pregled etničkih prilika u Južnoj Srbiji koji je Milenko Filipović pripremio za Spomenicu, objavljenu 1937. godine povodom dvadesetpetogodišnjice oslobođenja ovih krajeva. Iz Spomenice donosimo i prigodan članak Atanasija Uroševića o kolonizaciji Stare Srbije i Makedonije, koju je država sprovodila posle oslobođenja 1913. godine pa do početka Drugog svetskog rata.

Jovan Cvijić, Makedonija i Stara Srbija (1908, 1911)

Jovan N. Tomić, O Arnautima u Staroj Srbiji i Sandžaku (1913)

R. T. Nikolić, Širenje Arnauta u Srpske Zemlje (1914)

Jovan Hadži-Vasiljević, Arnauti naše krvi – Arnautaši (1939)

Jovan Erdeljanović, Makedonski Srbi, Beograd (1925)

Vojislav S. Radovanović, Problemi antropogeografskih ispitivanja Južne Srbije (1933)

Milenko S. Filipović, Etničke prilike u Južnoj Srbiji (1937)

Atanasije Urošević, Agrarna reforma i naseljavanje (1937)

Pogovor: B. Čeliković, O istraživačima i istraživanjima Stare Srbije i Makedonije

Obrađene oblasti: Skopska kotlina, Kumanovsko –preševska udolina, oblast oko Pčinje i Krive, Kočanska kotlina, Maleško-osogovske planine, Plauš i Srumica, Veleška klisura, Slivovi Topolke i Babune, Has i Klepca, rajac i Tikveš, Morihovo i Meglen, Ciganska klisura, Đevđelijska kotlina i Bojmija, Demir kapija, Solunska kampanja i zaliv, Pajak, Solunska, Dojranska, Sereska i Dramska kotlina, Trakija, Basen Marice, Ajvasilsko i Bešičko jezero, Dojransko jezero, Epir i Južna Albanija, Zapadna Makedonija, Poreč, Kičevo i Kopač, Kačanička klisura, Tetovska kotlina i Suhodolica, Šar-planina, Kosovo, Metphija i Prizrenska oblast, Rogozna i Novopazarska oblast, Šekular, Plav i Gusinje.



U prilogu karte:

Jovan Cvijić,Ekskurzije po Staroj Srbiji i Makedoniji (1908)

Jovan Cvjić, Političko etnografska skica makedonije i Stare Srbije (1908)

Jovan Cvijić, Staističke tablice o makedonskom stanovništvu (1906)

Jovan Cvijić, Etnografska skica Stare Srbije (1911)

Vojislav S. Radovanović, Pregledna karta Južne Srbije (1938)