STRUČNA LITERATURA

"Kolonizovani intelektualac će pre ili kasnije shvatiti da se nacija ne potvrđuje na osnovu kulture, već se ispoljava u borbi koju narod vodi protiv okupacionih snaga."

Munari zagovara dizajn koji je funkcionalan, lep i pristupačan, ali koji, pre svega, odgovara nameni samog predmeta. Upućuje nas da inspiraciju potražimo u logici dizajna u prirodi, upoznaje nas sa načelima oblika kruga, kvadrata, trougla, načinom na koji opažamo boje. Dizajniranje lampi, stolica, saobraćajnih znakova, postera, knjiga, automobila, kod Munarija je uvek vođeno održivošću i skladom pri estetskom odabiru. Podsećajući nas da je svaki predmet koji vidimo u modernoj svakodnevici nužno neko dizajnirao, Munari nas podstiče da svet posmatramo aktivno kako bismo ponovo uspostavili vezu između umetnosti i publike, između čoveka i umetnosti kao žive stvari.

Prestanimo sa pričama o etici veštačke inteligencije. Vreme je da pričamo o moći.

Knjiga ATLAS VEŠTAČKE INTELIGENCIJE pomera granice u načinu na koji razmišljamo o savremenoj tehnologiji. Oslanjajući se na višegodišnje istraživanje, autorka prikazuje AI kao planetarni sistem ekstrakcije: od rudarenja minerala i eksploatacije prirodnih resursa, preko iscrpljujućeg rada niskoplaćenih radnika u fabrikama i na digitalnim platformama, do masovnog prikupljanja i obrade podataka korisnika. AI tehnologije – daleko od toga da su neutralne – zapravo učvršćuju postojeće hijerarhije moći, produbljuju nejednakosti i olakšavaju nadzor i kontrolu. U takvom sistemu, ljudska tela postaju funkcionalni produžeci algoritamskih zahteva, dok se AI promoviše kao rešenje za sve – bez uvida u njegovu pravu cenu.

Autorka ističe da veštačka inteligencija nije ni „veštačka“ (jer zavisi od ljudi i resursa) ni nužno „inteligentna“ (jer ne shvata svet na ljudski način), već je duboko politička, društvena i ekološka konstrukcija.

Na čemu se temelji poverenje koje ukazujemo društvenom i političkom sistemu?

U knjizi PSIHOLOGIJA (NE)POVERENJA U DRUŠTVENI SISTEM ispituje se odnos između stepena poverenja u društveni sistem u kom građani žive i njihovih prošlih, trenutnih ili budućih socijalnih ponašanja. Istraživanje obuhvata period od 2016. do 2022. godine u Srbiji, a sagledavani su faktori kao što su: ideologija ispitanika, njihovi stavovi i verovanja, socijalni identiteti i psihološki mehanizmi opravdavanja sistema. Poverenje u društveni sistem značajno utiče na stopu političkog aktivizma u zemlji, na stopu izlaznosti na izbore, i konačno, na efikasnost sprovođenja javnih politika. Ovo istraživanje jeste važan korak ka boljem razumevanju društvenog funkcionisanja, i daje nam korisne smernice u pokušaju da se nađu moguća rešenja, ili preporuke za budućnost.

U novembru 2019. godine, filozof Pol Presijado je pokušao da održi predavanje pred Školom frojdovskog usmerenja u Parizu. Slušaoci i organizatori su ga sprečili da iznese tekst u celini, te je tek naknadno došlo do objavljivanja integralne verzije, koja je sada pred vama.

Podcrtavanjem jaza između aktuelne, kvir misli, spremne da promišlja transformaciju i nebinarna stanja, i jednovekovne tradicije diskursa i praksi psihoanalize, kao i njenih pojmova koji su oblikovali humanističko razmišljanje u savremenom svetu, Presijado ulazi u sukob u kom je potrebna ispovest, u kome njegovo lično iskustvo svedoči o novim istinama, ali takođe, on skup suočava i sa istorijom razumevanja roda, sa tehnologijama roda i razlike, sa životom kojim biće živi ako se usudi da ne poštuje forme propisane institucijama – životom monstruma. Tekst celim tokom održava vezu sa Kafkinom pričom »Izveštaj jednoj akademiji«.

Presijado poziva na zajedničko stvaranje nove epistemologije, kojom bi se podržala mnogostrukost oblika života, sa ciljem da telo više ne bude svedeno na svoju reproduktivnu silu, već da, izbavljeno iz stega heteropatrijarhalnog i kolonijalnog nasilja, konačno teži slobodi.

Nova knjiga Kristin Ros o mišljenju i kulturi ustanka komunara iz 1871. odjekuje motivima i delovanjem savremenog protesta koji je svoj najsnažniji izraz pronašao u ponovnom uspostavljanju javnog prostora. Današnji problemi – internacionalizam, obrazovanje, budućnost rada, status umetnosti te ekološka teorija i praksa – uokviruju i informišu njeno pažljivo istraženo ponovno uprizorenje reči i dela pojedinih komunara. Ova izvorna analiza događaja i njegovih centrifugalnih učinaka oživljava radnike u Parizu koji su postali revolucionari, značaj koji su pridavali svojoj borbi, te razradu i nastavak njihove misli u susretima koji su se dogodili između preživelih pobunjenika i pristalica Komune poput Marksa , Kropotkina i Vilijama Morisa. „Komunalni luksuz“ čitateljima omogućuje da ponovno posete zamršeno delovanje ovog izvanrednog eksperimenta.

Knjiga UBIJ SVE NORMALCE prati onlajn kulturne ratove koji su, izvan vidokruga i radara mejnstrim medija, vođeni oko pitanja feminizma, seksualnosti, rodnog identiteta, rasizma, slobodnog govora i političke korektnosti. Mobilisani su tinejdžeri gejmeri, ljubitelji anima koji pod pseudonimima postuju svastike, ironični South Park konzervativci, antifeministički provokatori i trolovi koji proizvode mimove. Njihovi mračni smisao za humor i ljubav prema transgresiji-radi-same-transgresije doveli su do toga da je praktično nemoguće razaznati koje političke stavove zaista zastupaju a šta je od svega toga samo zabava „radi LOL-ova“.

Tokom više od deset godina, Naomi Klajn je dokumentovala kretanje klimatske krize od buduće pretnje do goruće vanredne situacije. U ovoj knjizi, koja objedinjuje ostrašćene tekstove temeljene na opsežnom desetogodišnjem istraživanju i izveštavanju, Klajn analizira klimatsku krizu kroz sukob između ekološkog vremena i naše kulture „večnog sada“, kroz burnu istoriju brzih ljudskih promena suočenih s ozbiljnim pretnjama, kroz rastuću strukturnu prevlast belaca i kroz fortifikaciju graničnih prelaza kao oblika „klimatskog varvarizma“. Prepoznajući da ćemo se sa egzistencijalnim izazovom klimatskih promena suočiti samo ako smo voljni da transformišemo sisteme koji su ovu krizu proizveli — knjiga SVET U PLAMENU prikazuje goruću urgentnost klimatske krize, kao i vatrenu energiju globalnog pokreta koji zahteva katalitički Zeleni nju dil.

"Kako novo tehnološko, ali i društveno i političko okruženje mogu uticati na pružanje usluga socijalne zaštite? Kakve promene se odvijaju u socijalnom radu u doba sve prisutnijeg prekarijata?

Reforma društva, pa neizbežno i socijalne zaštite, u Srbiji se pretvorila u bezobalnu tranziciju, tačnije u bezidejno tumaranje koje štiti zastarele obrasce. Konzervativni pristup, skrivene agende i nemarnost nosilaca odgovornosti dovode do urušavanja društvenih institucija i njihovog pretvaranja u insuficijentne i zarđale mehanizme koji nisu u stanju da odgovore na potrebe građana.

Autor knjige Bezobalna tranzicija zagovara fleksibilniji odnos prema unapređenju normativno-pravnog tkiva, a rešenje za institucionalnu iscrpljenost centara za socijalni rad traži upravo u njihovoj kreativnoj dekonstrukciji, odnosno fragmentaciji na posebne entitete koje bi činili jasno profilisani poslovi užih specijalnosti."

"Igra je lažirana. Pravila falsifikovana. Dobro došli u doba ubijanja razuma!

U svojstvu dobre makijavelističke serije, Kuća od karata prikazuje nezaustavljiv politički uspon antijunaka i govori o nespokoju duboko korumpiranog sveta politike. Ona nastoji da spreči pustošenje izazvano korumpiranjem ljudskih duša i prisvajanjem političkih sredstava od strane monstruma koje rađa apatija naroda"

Pisanje o politici sa periferije znači pisanje iz ne-normativne pozicije, pisanje o manjinskom i iz ma­njinskog. Feministička, postkolonijalna i kvir teorija ukazuju nam na to da upravo ta manjinska perspektiva može ponuditi drugačije horizon­te mišljenja i delovanja – da je pisanje o afektima i stvarima jednako politički čin i čin pisanja o političkom, koliko i pisanje o demokratiji, revoluciji ili konsenzusu. Periferije političkog, tako posmatrano, pred­stavljaju međusobno različite lokacije mišljenja koje se istovremeno suprotstavljaju normativnoj podeli unutar polja političke teorije, kao i kapitalističkoj geografskoj podeli.

Najzad, i sam pojam periferije preo­bražava sopstvena značenja zajedno s preobražajima političkog (odlomak iz Predgovora)

U knjizi Teorija sa ideologijom sabrani su tekstovi kojima autor, analizirajući ono što je u teoriji produktivno, daje niz predloga za reaktuelizaciju humanistike kao poduhvata koji je uvek značio kritički odnos prema svim nastojanjima da se nauka upotrebljava kao instrument za potčinjavanje prekarijata humanistike. Savremeni univerzitet priklonio se tendenciji proganjanja teorije kao suprotnosti ovako shvaćene (objektalističke) nauke, i autor, krećući se kako kroz različita polja tako i kroz različite nivoe primene teorijske analize, ukazuje upravo na ona mesta teorijskog otpora hegemoniji ovog dominantnog pogleda na nauku i njene ustanove. Teorija je (baš kao i politika) retka, a retko se dešava da teorijski tekstovi u isto vreme budu i prodorni i čitki kao što su radovi objavljeni u ovoj knjizi.

Knjiga UKROĆENI VIRTUOZ predstavlja novo tumačenje kritičke recepcije virtuoziteta u instrumentalnoj umetničkoj muzici Evrope prvom polovinom XIX veka, koja je za svega par decenija prešla put od neproblematičnog prihvatanja ili čak slavljenja, do sve većeg podozrenja, čak i otvorenog neprijateljstva 30-ih i 40-ih godina XIX veka u brojnim kritikama tada vodećih virtuoza, kao i virtuoziteta uopšte. To neprijateljstvo ovde se tumači iz ugla tadašnje estetike, estetike muzike, kao i promišljanja subjekta u nemačkoj filozofiji oko 1800. godine.

Virtuozitet, kao čista telesna izvedba koja preti da zaseni muzički tekst ili mu se, u slučaju improvizacije, uopšte i ne obraća, nailazio je na sve veću omrazu kritičarâ usled nespojivosti s novim filozofskim poimanjem muzike kao apstraktne, autonomne, netelesne, metafizičke umetnosti zasnovane na muzičkom delu kao tekstu.

Posmatrajući javne skupove kao pluralne oblike performativne akcije i neraskidivi deo slobode izražavanja, Džudit Batler u ovoj knjizi proširuje svoju teoriju performativnosti kako bi dokazala da je prekarnost bila galvanizirajuća sila u poslednjim masovnim protestima (Tahrir trg, Okupiraj Vol strit i dr.) U detaljnim filozofskim refleksijama na delo Hane Arent, tačnije na društvenu i političku ontologiju koju je njen rad generisao, autorka pronalazi potencijal za rehabilitaciju humanizma i istinski transformativnu politiku. Njeno oštro intelektualno ispitivanje politike javnih okupljanja, performativnog prostora, narodnog suvereniteta i izvođačkih tela, zapravo je manifest protiv privatizacije i individualizacije političkih kultura. Ova knjiga je pravovremeni poziv da se prepozna politički značaj savremenih medija i načina na koje su ti mediji izmenili etičke i političke domene; poziv na okupljanje, pobunu protiv diskriminacije, ekološke devastacije i prekarnosti te zahtevanje pravednije i egalitarnije budućnosti.


Sadržaj:
Uvod
Rodna politika i pravo na pojavljivanje
Tela u savezu i politika ulice
Prekarni život i etika kohabitacije
Telesna ranjivost, koaliciona politika
»Mi narod« – misli o slobodi okupljanja
Da li se u lošem životu može živeti dobro?
......................

Američka poststrukturalistička filozofkinja koja je posebno doprinela razvoju feminističke filozofije, kvir teorije, teorije književnosti i političke filozofije. Veliki ugled vodeća teoretičarka feminizma stekla je radovima objavljenim tokom devedesetih u kojima osporava tradicionalno shvaćen pojam „roda”, na račun sopstvene teorije o rodnoj performativnosti. Batler koherenciju kategorija pola, roda i seksualnosti vidi kao društveni konstrukt, a njihovo performiranje ne posmatra kao dobrovoljan izbor, već kao produkt „regulativnog diskursa” i „disciplinskih režima”.

Ovaj esej bavi se odnosom, koji je u stalnom širenju i rekonfigurisanju na planetarnom nivou – odnosom prema neprijateljstvu. Naslanjajući se na Fanonovu misao o psihijatrijskom i politici – na tragu buđenja dekolonizatorskih ratova 20. veka – smatra da je rat, pod maskom osvajanja i okupacije, terora i protivpobune, postao sakrament našeg doba. Pasivni pokreti postepeno guraju liberalne demokratije ka podržavanju navika izuzetaka, ka ostvarivanju bezuslovnih akcija, i ka sprovođenju diktature protiv sebe samih i protiv neprijatelja. Mbembe razmatra nove odnose koji vladaju između zakona i nasilja, norme i izuzetka, ratnog stanja, stanja bezbednosti i stanja slobode. U kontekstu „smanjivanja“ sveta i drugačijeg naseljavanja, u svetlu novih migracija, ovaj esej ne otvara samo put ka novoj kritici atavističkih nacionalizama, već postavlja temelje za politiku humanosti, izvan okvira humanizma.

Sadržaj:
/ Uvod: Svet na ispitu

1. Izlazak iz demokratije

/ Zaokret, obrt i ubrzanje

/ Noćno telo demokratije

/ Mitologije

/ Potrošnja božanskog

/ Nekropolitike i odnos bez želje

2. Društvo neprijateljstva

/ Uznemirujući objekt

/ Neprijatelj, taj Drugi koji sam ja

/ Osuđenici vere

/ Stanje nebezbednosti

/ Nanorasizam i narkoterapija

3. Fanonova apoteka

/ Princip uništavanja

/ Društvo objekata i metafizika destrukcije

/ Rasistički strahovi

/ Radikalna dekolonizacija i praznik imaginacije

/ Brižnost

/ Dvostruko zaglupljivanje

/ Život koji odlazi

4. Omamljujuće podne

/ Ćorsokaci humanizma

/ Drugo od ljudskog i genealogija objekta

/ Nulti svet

/ Antimuzej

/ Autofagija

/ Kapitalizam i animizam

/ Emancipacija živog

/ Zaključak: Etika prolaznika


.................

Ašil Mbembe
Kamerunski filozof i politički teoretičar čije su glavne teme istraživanja afrička istorija, postkolonijalne studije, politika i društvene nauke. Iako ga nazivaju postkolonijalnim teoretičarem, nedavno je temeljno odbacio ovu etiketu, jer svoj projekat vidi kao prihvatanje i transcendiranje različitosti, a ne povratka originalnoj, marginalnoj, nemetropolskoj domovini.
Nekropolitike

The collection of essays #political presents our efforts to bring together the writings of some of the distinguished scholars who were part of the Faculty of Media and Communications’ international academic network in the last decade.

Combining rigorous scholarly assessment of the #political, the editors aimed to establish a new and innovative platform to critically rethink the problem of the normative, highly systematized, and normalized notion of political subjectivities that determine the existing imaginaries for social change, as well as to re-negotiate the new political imagination and reshape the definition and scope of the ‘political’. Furthermore, we aspired to re-articulate the concepts of gender, sexuality, race, peace and class, and finally to analyse the impact and potentialities of politics of unlearning/undoing on systemic stability, aggregates of knowledge, institutions, discourses of sameness, and human exceptionalism.

This collection consists of three thematic blocks devoted to the theoretical rethinking of the relations between the notion of the political and the politics of resistance, critical political studies, politics of affects and alike. In that view, the thematic blocks are titled accordingly: #resistancepolitical, #affectivepolitical and #criticalpolitical. As a whole, the collection aims to give prominent samples of current interdisciplinary research in the field of critical political studies.

Knjiga STUDIJE DIGITALNOG: ORGANOLOGIJA ZNANJA KOGNITIVINE TEHNOLOGIJE razmatra preokret u znanjima kao proces izloženosti digitalnoj tehnologiji. Algoritamska profilisanja sve češće ne nude čoveku-korisniku ono za čime traga već »ono što on jeste« te se postavlja pitanje do koje mere su tehnološka pitanja u stvari pitanje etike. Digitalna humanistika, kao raskrsnica između digitalnih medija i tradicionalnih humanističkih nauka, samo je jedna dimenzija onoga što treba šire obuhvatiti pojmom »studije digitalnog«. Sa svešću o tome da jezik i govor gube interfejsni karakter, ova knjiga istražuje ključni doprinos digitalnog u globalnom preobražaju znanjā u svim njegovim oblicima (naučnim, umetničkim, političkim, društvenim u širem smislu, praktičnim u svim domenima), preobražaju koji postavlja suštinska i radikalno nova epistemološka pitanja.

„Izlišno je čekati – razvedravanje, revoluciju, nuklearnu apokalipsu ili neki društveni pokret. Čekati i dalje jeste ludilo. Katastrofa nije ono što će uslediti, već ono što se uveliko događa. Mi se već nalazimo unutar procesa rušenja jedne civilizacije. To je ono u čemu treba da učestvujemo.“

„Svedoci smo ne nekakvih raštrkanih sukoba, već jednog jedinstvenog svetskog talasa ustanaka među kojima postoji neprimetna komunikacija. Jedne univerzalne žeđi za susretom koja jedino može da se objasni univerzalnom razdvojenošću.“ (odlomak iz knjige)

„Može li ukidanje, ili otklanjanje i zamena sadašnjeg stanja stvari, proizvesti podjednako stvaran pokret preuređenja društvenih odnosa? Gde leži realnost ili, pre, aktuelnost komunizma? Da li je ta aktuelnost pod sadašnjim uslovima nužno ograničena na to da bude čisti pokret kritike i destrukcije ili, pak, postoji neko mesto za jedinstven front zajedničke afirmacije i prevazilaženja?“

Knjiga POSTMODERNE GEOGRAFIJE obeležava prekretnicu u afirmaciji modernog pojma prostora. Ova studija sumira prostorni obrt u modernom mišljenju, obrt koji obeležava kraj teorijskog primata istorije nad geografijom, vremena nad prostorom. U knjizi je utemeljena osobena "prostorna paradigma" koja dejstvuje u formi interpretativne "humane geografije", odnosno, kao kritička hermeneutika "društvene proizvodnje prostora". Knjiga POSTMODERNE GEOGRAFIJE je unapredila naše razumevanje savremene Humane Geografije, Urbanizma, Arhitekture i Umetnosti. Ideja postmodernog, heterogenog prostora, pomogla je da se humanistički diskurs rastereti srednjevekovne koncepcije prostora kao "hijerarhizovanog skupa mesta" i moderne vizije prostora kao "sveobuhvatnog, centralizovanog mnoštva".