TEORIJA, TUMAČENJE I ISTORIJA KNJIŽEVNOSTI

Knjiga o kralјu Milutinu dr Snežane Milojević predstavlјa tematski usredsređenu i analitički pregnantnu monografiju o postupcima oblikovanja svetačke biografije kralјa Stefana Uroša Drugog Milutina Nemanjića u žitiju/hagiografiji kao najprominentnijem žanru srpske srednjovekovne književnosti.

Ova knjiga ne samo da ispravlјa nepravdu učinjenu Jovanu Steriji Popoviću, nego i baca jednu novu svetlost na istoriju nacionalne filologije. Studija obiluje novim podacima važnim za istoriju srpske kulture i filologije i iz tog razloga je važno što je objavlјena.

Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. Treća knjiga („Tumačenje epike“) donosi prikaz doprinosa srpskih, južnoslovenskih i evropskih proučavalaca srpske epike, u rasponu od prve Vukove „Pjesnarice“ (1814) pa sve do 2014. godine. Na kraju svake knjige data je bibliografija. U trećoj knjizi se nalazi i popis odabranih antologija epskog pesništva. Kad se sve to ima u vidu, može se reći da je ova trilogija Snežane Samardžije kapitalno delo srpske folkoristike i nezaobilazna osnova za sva buduća proučavanja našeg epskog pesništva.

Objavivši niz knjiga o najvažnijim morfološkim i poetičkim odlikama srpske usmene književnosti, Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. U drugoj knjizi („ Junačka vremena“) prikazani su najvažniji tematski krugovi srpske epike, uz adekvaztan osvrt na osobenosti muslimanske i graničarske epike i ukazivanje na postfolklorne vidove trajanja epskog pesništva.

Objavivši niz knjiga o najvažnijim morfološkim i poetičkim odlikama srpske usmene književnosti, Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. U prvoj knjizi („Srpski način“) Snežana Samardžija prikazuje pomene i beleženje stihova i analizira najstarije zapise epskih pesama. posebnu pažnju posvećujući „Erlangenskom rukopisu“, Vukovim zbirkama junačkih pesama, ali i zbirkama S. Milutinovića, Njegoša i B. Petranovića.

Osnove modernog srpskog pripovedanja nezaobilazna je knjiga ne samo za one koji se bave proučavanjem književnosti već i za sve njene ljubitelje, jer se u njoj autor, univerzitetski profesor, ali i vrsni pisac, duboko i temeljno, ali istovremeno lako, zavodljivo i pitko, bavi pitanjem književnog kanona, te, shodno datim određenjima, rekonstruiše istorijski put srpskog umetničkog pripovedanja – od začetaka u delima Dositeja i Vuka, preko protomodernog Sterijinog eksperimenta, zatim dela osnivača novog srpskog romana J. Ignjatovića i temeljnih pripovedača realizma L. Lazarevića, S. Matavulja i S. Sremca, do B. Stankovića, čiji romani i pripovetke predstavljaju završetak konstituisanja tradicionalno shvaćenih oblika pripovedanja i ujedno snažnu najavu epohe moderno shvaćene i realizovane umetničke naracije.

Ogledi o srpskoj i angloameričkoj književnosti!
Sadržaj:
Uvodna reč: međuboje u književnosti
I Srpska književnost
Žena: Andrić
Priča(nje): Desnica
Starost: Selimović
Groteska i grad: Crnjanski
Ljubavnici: Albahari
Slike: Lakićević
II Angloamerička književnost
Čežnja: Somerset Mom i Vargas Ljosa
Telo: Mejler
Vizija: Golding
Prostor: Keruak
Slike: Malamud
Fotografija: Simić
Konvencija ljubavi: Barns
Želja: Asiman
Umesto zaključka: Suzan Sontag i provokativnost kritičke misli

O Marku Miljanovu piše se više od 120 godina. U 21. veku širi se broj autora i naučnih skupova o Marku Miljanovu. Kritičari, književni istoričari, profesori i pesnici razmatrali su književna i moralne dimenzije pisca i ratnika. Sa osloncem na originalne izvore, priređivač je predstavio najvažnije autore raznih epoha, kao i najnovije manje poznate i u sličnim zbornicima nezastupljene autore, kao što su Milovan Đilas, Đuza Radović, Branko Popović, Mihailo Lalić, Matija Bećković, Rajko Petrov Nogo, Miro Vuksanović...

Analiza mitskih i folklornih obrazaca u savremenoj srpskoj književnosti uključiće neminovno interdisciplinarni pristup i metatekstualna pitanja koja se tiču specifičnosti usmene umetnosti reči, razmatranja konteksta nastajanja, modaliteta trajanja i usmenog tradiranja, recepcije, fenomena autorstva, te najširih kulturoloških aspekata proučavanja. Nove okolnosti iziskuju i nova iščitavanja, hermeneutički pristup interpretacije dela, situiranja u drugačiji kulturni ili istorijski kontekst, što sve na legitiman način obogaćuje delo novim i drugačijim tumačenjima, sagledavanjima i kritičkom procenjivanju.

Monografija Mikrokosmos kultura. Kulturni sinkretizam Balkana u romanima Ćamila Sijarića Nadije Rebronja predstavlja izuzetno značajan i obuhvatan doprinos čitanju Sijarićeve proze kao i južnoslovenske proze 20. veka uopšte. Ćamil Sijarić (1913–1989), vrsni, talentovani pripovedač raskošnog talenta, ostvario je bitan doprinos u najmanje tri kulture, kojima ravnopravno pripada: bošnjačkoj, srpskoj i crnogorskoj. U sve tri ostavio je značajan književni trag svojim romanima i pripovetkama.

Autor pokušava da „isprati“ razvoj nauke o književnosti, književnih rodova i vrsta polazeći od antičkih osnova, postavljenih pre svega u delima Platona i Aristotela (s posebnim osvrtom na Aristotelov pojam katarze i njegovo kasnije tumačenje), kroz srednji vek sve do naših dana. U tom pokušaju on i uspeva: naime, erudicija i lucidnost, ništa manje i zavidna pismenost i „načitanost“, te dar da na razumljiv i sažet način izloži tuđe i svoje ideje, omogućuju mu da da pregledan i precizan opis tog razvoja, zbog čega će ova knjiga svakako biti nezaobilazan priručnik za sve studente koji imaju nameru da se bave teorijom i istorijom književnosti uopšte, ili pak nekih njenih posebnih vrsta i žanrova

Autor u ovoj „književno-teorijskoj“ studiji razmatra „ulazak Rusije u Boga“ kroz tumačenje dela Fjodora Mihajloviča Dostojevskog. Za središnju se uzima ideja Dostojevskog, koju inače izriče starac Zosima u romanu „Braća Karamazovi, da su „svi krivi za sve“. I da je sve povezano, kao okean. „Na jednom kraju sveta se podižu talasi, na drugom – udaraju“, takođe su reči starca Zosime. Ovu ideju autor potkrepljuje svojom ispovešću, to jest pričom o Velikom sudiji, koji se u sudnici suočava sa dvostrukim ubicom, koga na prvom ročištu prepoznaje – tog ubicu je on, kao malog dečaka, naučio da puca...

Knjiga je nezaobilazna lektira za sve današnje i buduće besednike, studente, đake, profesore, advokate, političare... od ideje do zvučne govorne skulpture - sve faze nastajanja besede!

Knjiga tumačenja poezije i poetike Gojko Đogo - crni argonaut srpskog pjesništva, akademika Jovana Delića je nastala iz nastojanja da se poezija i poetika Gojka Đoga sagleda u kontekstu srpskog pjesništva XX veka. Akademik Jovan Delić na svoj autentičan način u knjizi Gojko Žogo - crni argonaut srpskog pjesništva daje kritički osvrt kao izraz dubokog poštovanja i za Đogovo pesničko delo i za njegovu odbranu toga dela i za pesnikovo izuzetno držanje u danima, mesecima i godinama hapšenja, zatvora, hajki i pritisaka. Pesnik Gojko Đogo je platio skupu cijenu svom shvatanju poezije i svom osjećanju pjesničke časti, i tu cijenu plaća i danas. Nije bilo hranrijeg pjesnika ni većeg junaka pjesničke riječi od Gojka Đoga i po tome je jedinstven ne samo u srpskom pjesništvu.

Zli dusi su najsloženiji roman Dostojevskog. Pisac priznaje da je roman pisao s naporom, često prepravljao, iz straha da nije dorastao temi. Uprkos teškoćama, stvorio je kompleksno romaneskno delo koje svojim idejama, zapletima, radnjom i čudesnim likovima pleni pažnju čitalaca i u našoj savremenosti. Velikan ruske književnosti je estetski upečatljivo iskazao refleksije o najvažnijim pitanjima ljudskog života. Predočio nam je univerzalne istine o čoveku, ljudskoj sudbini, međuljudskim odnosima, smislu postojanja u društvenim zajednicama. Spisateljica Sonja Tomović Šundić, u delu Zli dusi u viziji Dostojevskog sugeriše da Dostojevski veruje u mogućnost harmonije između čoveka i Boga. Sloboda je prekoračenje granica, mogućnost činjenja zla, ali i moć stvaranja veličanstvenih tvorevina ljudskog duha - umetnosti, kulture, filozofije, nauke - zaključuje Sonja Tomović Šundić u delu Zli dusi u viziji Dostojevskog.

Nastajali u vremenskom rasponu dužem od jednog veka, tekstovi u knjizi Kritičari o Njegošu, kako piše Gojko Božović, oličavaju izraz različitih generacijskih senzibiliteta, poetičkih paradigmi, teorijskih stanovišta, interpretativnih strategija i kulturnih koncepata. Izabrani tekstovi u ovom delu Njegošologija 2 - Kritičari o Njegošu, koju je priredio Gojko Božović, pripadaju različitim žanrovima – od književne kritike, preko esejistike, do književne istorije i književne teorije, filozofije i teologije. Uzeti kao celina, ovi tekstovi su dragoceno svedočanstvo o istoriji razumevanja Njegoševog dela.

Biografija profesora Mladenovića jedinstvena je poruka čoveka koji je proživeo čitavo jedno stoleće i pripadao samoj našoj intelektualnoj eliti. Ona istovremeno svedoči o njegovom relativnom „neprisustvu” i „nevidljivosti” u kulturnoj i naučnoj javnosti njegovog/našeg vremena (u obrnutoj koliko objektivne činjenice radne biografije to pokazuju).

Rukopis knjige Futurofantastika nastao je u koautorstvu slaviste Dejana Ajdačića i anglistkinje Zorice Đergović-Joksimović, potvrđenih znalaca i istraživača u oblasti naučne fantastike, utopije i fikcionalne književnosti. (...) Svesni činjenice da je reč o hibridnom žanru u kome se spajaju različiti tipovi prikazivanja budućnosti, ovaj dvojac zaplovio je kroz široko (i duboko) more književnih svetova futurofantastike, ali istovremeno uključujući i razmatranje drugih multimedijalnih naracija, kao što su filmska, radijska, televizijska i striming produkcija, umetnost stripa i gejming. Tema proučavanja diktirala je interdisciplinarni pristup istraživanju, od književno-teorijskog, književno-istorijskog i lingvističkog, sve do futurološkog, kulturološkog, sociološkog, psiho loškog, estetskog i etičkog.

Prof. dr Aleksandra Korda-Petrović


O autorima


Dejan Ajdačić (rođ. 1959. u Beogradu) slavista, filolog, folklorista, etnolingvista, prevodilac i urednik. Radio je u Univerzitetskoj biblioteci u Beogradu do 2003. Predavao je na katedrama slavistike Univerziteta u Kijevu i u Lođu, a od 2019. godine predaje u Gdanjsku. Objavljuje radove uglavnom na slovenskim jezicima i prevodi sa nekoliko slovenskih jezika. Osnivač je i glavni urednik časopisa Kodovi slovenskih kultura (1996–2008), Ukrajinsko-srpski zbornik Ukras (2006–2013), Novorečje (od 2019). Autor je knjiga na srpskom jeziku, ukrajinskom i poljskom jeziku, među kojima Futuroslavija (2008, 2009, 2010), Демони і боги у слов’янських літературах (2011), Odblesci slovenske fantastike (2020). Priređivač je tematskih slavističkih zbornika između ostalog o antiutopijama, čudima, slovenskoj fantastici, telu, Tesli, bajkama, naučnoj fantastici kod Srba i drugih Slovena) objavljivanih u Beogradu, Krakovu, Kijevu, kao i zbornika autorskih radova više autora.

Zorica Đergović-Joksimović (rođ. 1968. u Zaječaru) redovna je profesorka za užu naučnu oblast Anglistika na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu, gde, između ostalih predmeta, predaje i Naučnu fantastiku, Utopiju u engleskoj književnosti i Distopiju u književnosti i na filmu. Bavi se naučnim radom i, povremeno, prevođenjem. Članica je domaćih i međunarodnih stručnih i naučnih udruženja, kao i Savetodavnog odbora međunarodnog časopisa Utopian Studies. Objavila je više desetina naučnih radova u Srbiji i inostranstvu. Autorka je tri naučne monografije: Utopija: Alternativna istorija (2009), Ijan Makjuan: Polifonija zla (2009) i Pevanja Vuka i Vrane (2016). Priredila je zbirku studentskih priča na engleskom jeziku Embracing Utopian Horizons (2014), prevod na engleski jezik drame Posle milijon godina Dragutina J. Ilića (Dragutin J. Ilić, A Million Years After, 2016), temat „Konteksti: Utopija“ (Književna istorija, br. 167, 2019), kao i tematski zbornik radova Anglofona naučna fantastika kod Srba (2023). Uže oblasti interesovanja: utopija, naučna fantastika, komparativna književnost.

Nastavak i razrada Njegoševog iskonskog logosa 1 i razrada ideje da se Nješevo delo može objasniti i putem numerologije i zlatnog preseka. Prof. dr Miloje Rakočević uspeo je da poveže Sokrata, Dantea, Šekspira i Tolstoja, čija se dela izdvajaju jedinstvenim stvaralaštvom.

Prikazivati knjige, pisati književne kritike, eseje, crtice i ocene dela, pitamo se, koliko je to danas potrebno. Ponekad se čini da je prikaz pucanj u prazno, tako komentarišu neki pisci, ističući kako je bolje da napišu pesmu, priču, nešto što je deo lepe umetnosti, nego prikaz, procenjujući da je to bitnije za njihov opus.

Ovde su izabrane književne kritike sa težištem na analizi i interpretaciji književnog teksta, uz stvaralačko primenjivanje filozofsko-književnih sistema. Cilj knjige je da kroz stvaralačku kritiku doprinese recepciji pojedinih literarnih ostvarenja.

Ova knjiga je nastala, prvo, sa ciljem da se prikazi objavljivani u elektronskim medijima ne izgube jer je ta arhiva teško dostupna, drugo da se hronološkim nizom osvetli jedno vreme, period, i treće da se taj sled čitanja i promišljanja o pročitanom nastavi i u aktulenom vremenu. Zato su pridodati i savremeni osvrti, eseji i crtice; a dostupna su i raznovrsna kritička sagledavanja. Knjiga može da se čita i kao hronika književnih zbivanja jer su tekstovi poređani hronološki. Osvetljena su dela stvaralaca, naših savremenika. Nisu izostala ni tumačenja pojedinih naslova, sa esejima o određenim književno-teorijskim pitanjima.

Ko bi, da kriknem, ko bi me čuo iz četa anđeoskih? – jedan od najvećih pesnika dvadesetog veka ovim stihom ispisuje znamenje svoga doba i izriče osudu svojoj stvarnosti, ali i priziva drugačiju stvarnost, onu u kojoj bogovi čuju smrtnike ne samo kada kriknu, već i kada prozbore podigavši pogled ka nebu, a ćudljive boginje im doleću u pomoć... U homerskom svetu, nebesnici su čoveku prisni.

Ilijadom i Odisejom započinje velika kultura u čijem okrilju i danas mislimo i delamo, ali iz čijeg jezgra smo izgnani. Uronjena u davninu, dva speva se uzdižu nad vremenom. Postojano zrače svojom uzvišenošću, univerzalnošću svojih poruka i nedosežnom umetničkom snagom. Nadasve, međutim, zrače načelima višeg postojanja koje čuvaju u sebi. Ova knjiga donosi mrežu putokaza za one koji su se zaputili ka veličanstvenom svetu Homerovih epova. Koji će na tom putu možda nadrasti uske mere svakodnevice i, utkavši svoju uobrazilju u blistavo tkanje Ilijade i Odiseje, napustiti stvarnost čiju srž iskazuje Rajner Marija Rilke, da bi zakoračili u simbolički prostor iz kog se stremi večnosti.

O autoru:
Jelena Pilipović (Beograd, 1972), redovna profesorka na Katedri za opštu književnost i teoriju književnosti Filološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Objavila je monografije Orfejev vek (2005), Locus amoris – dijaloško čitanje Sapfine poezije (2014), Ka lepoti – erotološko čitanje Sapfine poezije (2016) i Vrt od slova. Platonova misao i Vergilijeva idilična poezija (2020), kao i mnogobrojne naučne radove na srpskom, engleskom i francuskom jeziku, poglavito posvećene sagledavanju antičke poezije u svetlosti savremene teorijske misli. Dobitnica je Istraživačke nagrade grada Pariza (2012) i Nagrade „Nikola Milošević“ za najbolje delo u oblasti teorije književnosti i umetnosti, estetike i filozofije (2017), a romanu Divotnice (2018) dodeljena je Nagrada Veselina Lučića kao najboljem književnom ostvarenju Univerziteta u Beogradu.

Milutin Bojić pjesnik moderne i vjesnik avangarde. Knjiga Prof. dr Jovana Delića o poeziji i poetici Milutina Bojića, samo potvrđuje posvećenost ovog suptilnog tumača savremene srpske književnosti, jednog od najboljih čitalaca i tumača srpske poezije.

njiga Poetika igre u srpskoj književnosti 20. veka Svetlane Rajičić Perić prva je studija o poetici igre u srpskoj književnosti ne samo dvadesetog veka nego uopšte u njenoj istoriji, prvo sagledavanje teorije igrivosti iz ugla savremenih teorija, prva klasifikacija igrivih oblika koja uključuje aspekte, kriterijume i činioce dela kao teksta (znak, subjekat, citat, strukturu, pismo, sliku, čitaoca i čitanje), pa obavljeno književnoteorijsko, književnoistorijsko, književnoantropološko, književnonaučno istraživanje ove teme predstavlja značajan doprinos celovitijem tumačenju kulturnog, interliterarnog, teorijskog i istorijskog aspekta u opusima više autora i četiri poetička koncepta veoma značajna u istoriji srpske književnosti, istorijske avangarde, neoavangarde, konceptualne umetnosti i postmoderne.'

Knjiga „Poetika aforizma“ autora Vitomira Teofilovića predstavlja duboku analizu i istraživanje aforizma i satire u srpskoj i široj regionalnoj književnosti. Autor, koji se smatra jednim od najeminentnijih stvaralaca i proučavalaca aforizma, nudi kompleksan uvid u ovaj satirični žanr. Aforističar Vitomir Teofilović je nagrađen za "Poetiku aforizma" nagradom "Radoje Domanović", za najbolju teorijsku knjigu o satiri objavljenu 2023. godine.

Knjiga je rezultat mnogogodišnjeg iscrpnog praćenja i analize aforizma sa različitih aspekata. Autor pristupa ovoj temi hronološki, idejno, tematski i stilski, stvarajući detaljnu i naučno utemeljenu sintezu. Posvećuje posebnu pažnju bogatstvu i fenomenologiji srpskog aforizma i tematski opisuje brojne aforizme i aforističare.

Knjiga takođe obrađuje važne teme kao što su aluzije i analogije u aforizmima, stilske figure i trope, kao i satiričnu periodiku i antologije aforizama. Teofilović nudi i kratke portrete eminentnih proučavalaca aforizma, a završava knjigu bibliografijom aforizama.

Ova knjiga predstavlja izuzetan prilog za razumevanje i afirmaciju aforizma u svetu i na Balkanu i ističe značaj ovog žanra u savremenoj književnosti i kulturi. Autor, Vitomir Teofilović, dobio je zaslužene pohvale za svoj detaljan i predan rad na ovoj temi.

Pojavom Alija Esfandijarija, kasnije poznatijeg kao Nima Jušiđ, persijska poezija doživljava ozbiljnu reformu.

U ovoj knjizi najpre ćemo predstaviti istorijski tok razvoja savremene persijske poezije u delima Nime Jušiđa, nakon čega ćemo se detaljnije posvetiti doprinosu koji su na tom polju dali njegovi naslednici. A na kraju ćemo se osvrnuti i na osnovne razlike u strukturi i sadržaju klasične i savremene persijske poetske tradicije.

Znak je nova srpska moderna književnoteorijska biblioteka... Stvorena je s namerom da nadomesti nedostatak kapitalnih Nolitovih biblioteka Književnost i civilizacija (urednik Jovan Hristić) i Sazvežđa (urednik Miloš Stambolić) i Prosvetine – Književni pogledi. Pored pojedinačnih autorskih ostvarenja kolekciju obogaćuju tematske hrestomatije i antologije teorijske misli od antike do današnjih dana, potom veliki zbornici o pojedinim temama moderne književne nauke. Poseban segment ovog projekta činiće kolekcija Slovenska književna misao u kojoj će biti predstavljene sve slovenske kulture. Znak će obuhvatiti nekoliko serija posvećenih najznačajnijim metodološkim koncepcijama u slovenskom poetičkom prostoru (ruskom formalizmu, češkom strukturalizmu, ruskoj semiotici, Njitranskoj školi književne komunikacije itd.), ali i ostvarenjima u širem evropskom/svetskom kontekstu.Kolekcija Znak postaće tako i antologija moderne slovenske/evropske književne misli...

Autor nam otkriva i dokazuje da je Božanska srazmera (zlatni presek) jedini prirodni način deljenja realne beskonačnosti na unutra koji nas kroz Periodni sistem hemijskih elemenata, preko genetskog koda, vodi do univerzalnog genetskog koda što najzad stvara besmrtnu poeziju Homera, Dantea, Njegoša...

Prerano se razvio i u dušom i uzrastom.U šesnaestoj godina izgledao je kao koji mu je drago savršeni mladić: visok, gojan i ugledan. Imao je na pretek vremena noćno i dnevno pohoditi vesele sastanke, đe momci i đevojke igraju i pjevaju, ali sveđ krijući se od nastavnika svog o.Josifa. Kad ovo Josif ipak dočuje, uboja se da Rade ne bi u čemgod pokvario , a i vidio je da, kod njega stojeći, nema šta više naučiti, usilovan bude javiti vladici da je njegov sinovac naučio onoliko koliko je dosta za jednog popa ili kaluđera, i zato da bi ga k sebi primio na Cetinje. -Vuk Vrčević

Dostojevski je genije jedne misli. On je pisac jedne teme. Kao francuski osuđenik, koji je bio prikovan za stub, da se samo oko tog stuba okreće, tako se i Dostojevski ceo život vrteo u svojim mislima i radovima oko misli o životnim patnjama. Oko razmišljanja o uzrocima i značenju patnje, o borbi sa njom.