DOMAĆE PRIČE I PRIPOVETKE

Milan Ristović izmiruje teme i kontinente, realno i nadrealno, uvezujući ih u celinu detaljnim, toplim, mirnim, nežnim opisima prirode, detinjstva, samoće, ljubavi.
Ovo je knjiga putovanja u proživljeno: kroz snove, realnost, umetnost i reči. Osam priča iz prošlosti
Srbije, sveta i naratora. Opisuje i krajnosti: od tradicionalnog seoskog života, urbanog pisca u
ruralnoj sredini, preko sankcija i ponižavanja, preko dalekog sveta Amerike koji ismeva neznanu kulturu i čoveka smešta u kavez, špartanja evropskom podzemnom železnicom ne bi li se umrežila sopstvena usamljenost, do detinjeg sećanja na mesto u kojem stanuju dve vere, i egzotičnih slika Afrike kroz san autora i Paula Klea. Od Kosova Polja i Sombora, preko grčkog ostrva do Sent Luisa i preko Berlina do Sidi-bu-Saida.

Propitivanje peska je nova zbirka priča Mire Popović, dobitnice nagrade Žensko pero. Nove priče Mire Popović prirodan su nastavak prethodne knjige Buđenje, što sugeriše njihovu izvornu vezu, ali i osvajanje novog pripovedačkog polja i u širinu i u visinu. Prepliću se strah i humor, porodica i partneri, anđeli i leđni kraul zvani trojeručica… A onda, uz religiju, iznenada i rat, odnosi između same sebe (više no između drugih), razgovori s mrtvima. Propitivanje peska zapravo je mali ogled o razlici između stvarnosti i prikaza stvarnosti – i to pričama koje su na ivici da budu usmene.

Sve struke Irene Ristić (psihologija, režija, umetnost...) spojile su se u ovim Ogledima u jednu - posmatranje. Drug/ovi i poneka drugarica iz knjige istovremeno su jedan određeni a imaginarni drug, kao i više njih različitih - bilo pojedinačno, bilo u zbiru. Drug kao prijatelj, ali i kao predmet/objekat ljubavi i analize. Percepcija obuhvata širok raspon zapažanja, od mikrodetalja do krupnih društvrnih pojava, od duhovitosti običnih situacija do ironiziranja urbane modernosti. Ovi prozni medaljoni čistih rečenica, oslobođenih svih viškova do mere nagoveštenog ili samo naslućenog, privid su hladnog posmatranja; naprotiv, u tom odmaku ima začuđujuće količine intimnosti kao znaka poverenja prema drugu, čitaocu, pisanju...

The short story anthology, Old Age, is conceived as an attempt to offer answers to a series of questions which inevitably arise about this topic: What does old age mean to us? What do we expect from old age? When do you actually get old? What about the fear of old age? The wish to return to youth? The conflict between young and old? The greatest time of our lives? Old age as joy or as sadness? Resisting old age? And especially: When does a writer grow old?

We were especially drawn to the question of when an author grows old, or rather if they grow old at all, or if among writers that is something not related to the aging of the body but the aging of the soul.

Regardless of how these texts are exposed to the reader’s attention, they confirm the exceptional narrative skill of young and younger generations of modern Serbian prose. The reader’s curiosity and interest in modern Serbian prose will thus be amply rewarded by the reading of this collection. - David Albahari and Srđan V. Tešin

Pričanje Mire Popović jedna je velika, prijatna varka.

Jednostavnost ponuđenog jezika, normalnost karaktera, skladnost narativnog toka… sve su to elementi koji čitaoca navode na izvesnu lakoću prihvatanja ponuđenog. Ali onda odjednom, iz žbunja naracije počinju da iskaču začudne rečenice, "strašni" pasusi krojeni u šreh, vrcave konstrukcije, pa čak i zapleti.

Sledeći nivo ove pričalačke "igrice" vodi vas iz običnosti u neobičnost, iz normalnosti u pomerenost. Iščašenost postupaka i bekstvo iz prosečnosti ipak ne nadvladavaju suštinu ideje ove knjige: intimu dvoje ljudi, njihovu preispitujuću ljubav – jer o njoj je reč! – ironiju i višeznačnost poruka. A tamo gde se učini da je uz svu mnogostrukost značenja priča ostala najotvorenija, stoji suvereno autorkino kontrolisanje praznine. Najubedljivija realnost iznenada postaje izmaštanost. Oni što su čvrsto stajali na zemlji postaju nepostojeći, a neverovatni se ispostavljaju mogućnim. Pitanje, "Koje je čovekovo pravo lice?" kao da dolazi iz filozofije Dalekog istoka, a zapravo stiže iz autorkinog sna i jave.

Buđenje je puno introspekcije, preispitivanja – jednako i iz ženskog i iz muškog ugla, a iznad svega – puno je lepote življenja u skromnosti. Da, i uz nešto bizarnosti, ironije i sasvim malo fantazije. Dobar recept. Ovaj narativni desert mogao bi se zvati Težina lakoće. Ili još bolje Lakoća težine. - Vlladislav Bajac

Ratni dnevnik iz zatvora, zajedno sa u sebe inkorporiranom pričom Sveti Antun, među koricama knjige pojavljuje se premijerno,sedamdeset godina posle nastanka. Uz njega, takođe prvi put, javnost može da vidi i do sada nepoznate autorove crteže iz istog vremena.

„Čovek se nalazi u zatvoru i seća se upravo završenog rata. U pauzama saslušanja i zatvorskih (fizičkih) poslova, on vodi dnevnik. Bio je vojnik i učestvovao je u borbama… Miodrag Mića Popović u zimu 1945/46. beleži događaje i zapažanja, ali se istovremeno seća i ratnih dešavanja koja su se odigrala godinu dana ranije. U okviru tih uspomena posebno, izdvojeno mesto zauzima priča Sveti Antun. Skoro da bi se moglo reći da se radi o maloj, zasebnoj, autobiografskoj noveli. (Uz obavezno mladalačko preterivanje, Borislav Mihajlović Mihiz ovo štivo proglasio je najboljom ratnom prozom.) …

Kako je pisac bio i ostao prvenstveno slikar, izdavač je došao do logične ideje da se tekst obogati likovnim prilozima, nastalim u istom periodu kada i tekst. S obzirom na godine nastanka, takvih radova nije preostalo mnogo, pa se podrazumeva da crteži u knjizi služe najviše kao ilustracija vremena i slikarskih početaka Miće Popovića…

Vrednost ovog rada ne iscrpljuje se samo u književnom značaju. Dnevnik Miće Popovića može da posluži i kao dragoceni dodatak istoriografskoj građi za period kraja Drugog svetskog rata i prvih posleratnih godina.“

Jovan Popović

Iz Uvodne reči

The world of Radovan Beli Marković’s superbly written short stories comprises the familiar and the strange, the known and the unknown, the local and the universal. Their topography coincides with the one found on maps, but the fairytale-like cruelty encountered in the villages and towns places them in the realm of the imaginary. The characters inhabiting them are rendered as refl ections in a papermirror, distorted just enough to reveal that which lies beneath the surface, appealing to an onlooker as much as flesh stripped of skin. He knows the nature and mentality of his neighbors, his peasants and his compatriots to the last unpleasant detail, but he will not mock or criticize them, he rather tries to understand and to sympathize with them, for their lot is marked by brutality and bad fortune.

“In the narratives in this book, the reader will see how the short prose form can be used for the most complex penetration into the sphere of so-called reality, based equally on the empirical and on the readership’s own experience and literary memory… It seems that Radovan Beli Marković is one of those literary inventors who harmonizes the principles of the lyrical and the narrative, proving quite successfully that almost nothing separates the two.”

Radivoje Mikić

“Nowadays, although everyone writes short stories, only a few people do so successfully. Radovan Beli Marković is one of those rarities.”

Mihajlo Pantić

Ponekad se za knjigu kaže da je lek. Možda otuda autorova uvodna napomena nosi naslov „O indikacijama, merama opreza i neželjenim reakcijama“. Kada knjigu pročitate, pojaviće vam se među utiscima nešto iz širokog dijapazona koji nudi ovaj naslov, zasigurno. Kada smo kod toga, i naslov knjige je asocijativan.

39 dana juna zbir je autorovih utisaka o poseti gradu po imenu Split, koji je nekada pripadao njegovoj domovini, a sada piscu taj grad pripada po jeziku, prijateljima, sećanjima, izboru i novom definisanju. Reč je najviše o putopisu sa nenametljivom, a vrlo uspešno ostvarenom namerom da se vine u književnost, čak i kada podseti na elemente dnevne hronike. Tekst to i govori: ovo je nešto jače od mesec dana života i posmatranja, upoređivanja i odmerenog kvalifikovanja svega pred sobom, ali i u sebi. Kvalifikovanja života. Taj rastegnuti mesec stao je u tri grada, jedno mesto i celu Jugoslaviju, ali njegov imenitelj je ipak pohođenje jednog grada i jednog duha, razdvajanje i spajanje. Duh kao duša i duh kao prošlost.

U ovoj geopoetskoj knjizi i tekst i stvarnost su duh(oviti), a autor je skroman i postojan.

39 dana juna je kao reka koja se uliva u more: i slatka i slana. Najukusnija je na ušću.

Vladislav Bajac

Posle romana Oštar start Mića Vujičić je izbegao zamku tzv. Druge knjige. Pričama i poštapalicama ušao je u potpuno drugu formu sličnog sadržaja, naizgled indiferentan prema sopstvenom autorstvu. Jer, mir i tihost Ronjenja na dah kao da ga oslobađaju svakog pritiska (osim onog pod vodom).

Priče u Ronjenju na dah mirne su i staložene, rečenice u njima ravno se nižu i kao da stižu iz najudaljenijeg ugla sobe ogromne kubature. Ova tiha proza čitaocu se prikrada zaustavljenog daha, puzeći prolazi kraj njega kao lahor i ostavlja ga zatečenog... Nešto se dogodilo i ostavilo ga da razmišlja o „maskiranju“ proze koja se, da bi zavarala, obraća i samoj sebi, svojim junacima i svome tvorcu – autoru. Varka ove proze, i njen najveći kvalitet, jesu njene razglednice o malom i lokalnom.

Poštapalice na kraju ove zbirke pričama služe kao podupirači i podrška. Možda i da malo uznemire čisti tok prethodnih pripovesti. No, ma koliko planski stvarale književnu aritmiju (poput stotina zapeta u Romanu o Londonu Miloša Crnjanskog), one su sa svim stranicama ove knjige uvezane u jednu veliku priču. Ili u mali roman, koji odiše starošću i mladošću.

Svakako, ovo je knjiga o disanju. Dakle, o životu. Na dah.

Vladislav Bajac

Humor. Ironija. Seta. Kvazijezik. Ovo su četiri glavne odrednice knjige-prvenca filmskog reditelja Zorana Solomuna.

Naslov knjige odnosi se na vreme od nekoliko decenija socijalističke Jugoslavije, vreme detinjstva generacija rođenih sredinom pedesetih godina proteklog veka. Jasne su autorove namere da nam svoje detinjstvo, iz vizure dečaka, predoči na vrlo realističan način, pokatkad surov – najjačim oruđem na raspolaganju jednom piscu: jezikom. A taj jezik čitaoca konstantno dovodi u stanje „aha efekta“, bilo da pomoću njega prepoznaje lično ili prepričano iskustvo, bilo da ga svojom nepravilnošću (samo) zabavlja ili ga pak odvodi u književne i filmske asocijacije već znanih dela, recimo, Bore Ćosića ili Gorana Markovića.

Već viđeno? Ipak, ne bih rekao. Solomun se usudio da na tankoj žici nepoštovanja jezičkih pravila, što bi političari rekli – u okviru jezičke održivosti, i uz pomoć svoga izdavača, napravi smisleni rezultat. Tu je pred nama: hrabar, nepretenciozan, smešan do suza. Doduše, neko će (tužan, nostalgičan, ljut) plakati i iz skrivenih razloga. Kako god bilo, ovo je knjiga ljubavi i knjiga za uživanje. Svaki čitalac će sam za sebe odlučiti da li je opisano vreme bivših života bilo zaista zlatno, srebrno ili samo – rđa.

Vladislav Bajac

Knjige Jovice Aćina nikada nisu bile jednostavne. Ali, kada bi im se pronašao ključ čitanja, one bi postajale bistra reka čija vas matica nezaustavljivo vodi ka cilju – ušću.
Originalnost ove knjige u tome je što vas ona vodi prvo kroz kanale i vrtove kao kroz lavirinte, a onda prerasta u turistički vodič sa mapom za lutanje umesto orijentisanje. („Umeti zalutati jeste deo umetnosti bekstva” – J. Aćin). Ova autorova reka ponekad teče ka svom izvoru, ali ne i uzvodno. Isto kao i piščev junak sa svojim životom.
I kao što se u Lisabonu okean uliva u reku (jednako kao i obrnuto), tako i u piščevim Napomenama čitamo da istovremeno junak knjige beži od nečega ali da i grad ume da beži i to tako da junak knjige ne može „nikako da ga nacilja i dospe do mete”.
Knjiga prekrasnog lutalaštva, zagonetnosti i izuzetne spoznajne snage. Sa Okeanom u glavnoj ulozi.
Ovo je zbirka kratkih i dužih priča, ali od kojih, poslednje, uključujući se jedna u drugu, ne mareći za mere i granice, sugerišu roman. Celo delo zapravo promeće se u ušće nekog okeana.

Pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović sačinio je izbor svojih tekstova. Prvi je iz 1997. godine, od pre tačno deset godina, a poslednji je nastao u proleće 2000. godine. Tekstovi iz trećeg dela ove knjige do sada nisu objavljivani. Jezikom koji objedinjuje različitosti porekla i podneblja, autor piše o razjedinjavanju, raspadu duhovnog i materijalnog. Prvi tekst počinje muzikom, drugim albumom grupe Haustor, a poslednji završava duhom Beograda koji je „osiromašen kao osiromašeni uranijum kojim je poškropljeno tlo nad kojim se taj duh diže“.