2. tom: BUNTOVNIK I APOSTOL DRAINAC RADE
Rade Drainac(Radojko Jovanović 1899-1943) se danas smatra nespornim začetnikom neoromantičarske tradicije u srpskom pesništvu između dva svetska rata. Skromnog socijalnog porekla, kao šesnaestogodišnji učenik kruševačke gimnazije, prešao je Albaniju peške i potom školovanje nastavio školovanje u Francuskoj. U Parizu je u čuvenom ambijentu boemskih kafana udahnuo i dah pariske umetničke avangarde. Po povratku u zemlju, nakon prvog pesničkog perioda, kao odocneli sledbenik Rakića i Dučića, vrlo brzo se preobratio u hipermodernog pesnika. Drainac ostaje zapamćen kao naš najznačajniji pesnik boemije i anarhoidnog bunta između dva rata. Bio je i osnivač značajnog književnog časopisa „Hipnos“, koji je proklamovao novu pesničku estetiku.. Zavodovo izdanje Sabranih dela Rada Drainca, predstavlja prvo takve vrste, a poslednji njihov tom sadrži mnogobrojne osvrte i prikaze na Drainčevo zanimljivo i značajno pesničko, kao i publicističko delo.
Vezu između istorije i književnosti u Srba posebno osvetljava činjenica da su dva najveća srpska pisca: Ivo Andrić i Miloš Crnjanski, upravo istoričari po svom obrazovanju. Ipak, najznačajniji poznavalac istorije u savremenoj srpskoj književnosti je bez ikakve sumnje - Milovan Vitezović. U knjizi Misli srpski, u kojoj imamo zanimljive, pa čak i provokativne rasprave o ljudima i događajima iz srpske prošlosti, imamo zanimljivog pisca Milovana Vitezovića, neprestano prožetog i ozarenog istorijom svog naroda. Period srpskog XIX veka , koji je još od znamenite televizijske serije o Vuku Karadžiću doneo Vitezovićevu veliki ugled i slavu, zauzima najveći deo knjige. I pored toga, u njoj se nalaze i zanimljivi tekstovi i o drugim vremenima, ali i kulturnim fenomenima srpskog društva, kao u više nego interesantnom tekstu: Srpska boemijo, svaka čast.
Ovo, izdanje Zavodovog grčko - srpskog rečnika nastao je zapravo iz hobija Balaća, jednog istinskog zaljubljenika u grčku kulturu i njegovog višegodišnjeg prikupljanja leksičke građe. Balać je ponudio temeljnu građu za do sada najveće ovakvo delo u srpskoj leksikografiji. Sem toga Balać je prihvatio veoma važne filološko sugestije koatora ovog leksikografskog dela Miodraga Stojanovića. Tako je ovaj rečnik dobio nove izraze i sinonime, ne samo u grčkom, već i u srpskom tekstu, a iz rečnika su uklonjeni određeni arhaični, starogrčki i katarevtički pojmovi. Cilj je bio da ovaj rečnik, na osnovu grčkog govornog jezika - dimotikia, sadrži reči i izraze koji se najviše upotrebljavaju u savremenoj grčkoj kulturi i dnevnoj komunikaciji. Ovaj rečnik sadrži oko 50 000 reči i obuhvata sve nivoe komunikacije u društvenom, kulturnom i svakodnevnom životu. Rečnik sadrži i važnija lična i mitološka imena, toponime i geografske pojmove, nezaobilazne skraćenice i Pregled grčke gramatike. On je koristan priručnik, kako onima koji uče i grčki,ili srpski jezik, tako i predavačima, studentima, prevodiocima i naučnicima, srpskom i grčkom čitaocu.
Novo izdanje poznatog italijanskog rečnika, velikana srpske lingvistike i ujedno srpske italijanistike, akademika Ivana Klajna, na čak 1251 stranici sadrži više od 47 000 odrednica , kratak pregled italijanske gramatike i poseban deo posvećen nepravilnim i defektnim glagolima. Kao dugogodišnji profesor na katedri za italijanski jezik i književnost beogradskog Filološkog fakulteta, akademik Klajn je ostvario u nas dva jedan od drugog nezavisna lingvistička dometa. Njegove delo iz oblasti srpskog jezika bilo bi više nego dovoljno za tako ugledno mesto u istoriji srpske lingvistike. Ali, svojim pedagoškim radom, a pogotovo radovima u oblasti italijanistike, dao je nemerljiv doprinos međunarodnom ugledu ove katedre.
Kruna tog doprinosa je Rečnik italijansko – srpskog jezika, ovog puta u novom, izdanju Zavoda za udžbenike, kao kapitalno delo srpske nauke o jeziku.
LIKOVI TRADICIJE - studije i prilozi iz dubrovačke književnosti
Ova knjiga inače profesora beogradskog Filološkog fakulteta dr Slavka Petakovića, u svom podnaslovu Studije i prilozi iz dubrovačke književnosti, praktično daje osnovu i sadržaj ovog izdanja. Ovo delo istoričara književnosti mlađe generacije, najpre podseća na dugu i značajnu tradiciju izučavanja dubrovačke i primorske književnosti na beogradskom Filološkom fakultetu, koju je zasnovao još Pavle Popović. I ovo delo, potvrđuje ono stanovište da na istoriju dubrovačke književnosti treba gledati i kao na srpsku, a ne samo hrvatsku. Da je Dubrovačka književnost vanredan i eksluzivan primer kontakta kulture dva naroda, na poseban način potvrđuju ogledi u ovom delu: Pomeni Dubrovnika u epskoj folklornoj tradiciji; Motiv brave dubrovačke u epskim narodnim pesmama; Politička satira Mavra Vetranovića; Parodija ili ne: o Tireni Marina Držića; Psihološka motivacija likova i mehanizam prevare u Noveli od Stanca Marina Držića; Likovi seljanki u renesansnoj tradiciji, i drugi.
Iscrpne gramatičke i sintaksičke informacije. Jasno razlučenja značenja. Obilje podataka koji vode jasnom razumevanju i pravilnoj upotrebi. Stilske nijanse. Podaci o brojivosti imenica i mestu upotrebe prideva. Kombinacije s drugim rečima. Objašnjenje manje poznatih reči srpskog jezika. Britanska i američka varijanta engleskog jezika, i u slučaju različitih reči za isti pojam, i u slučaju različitog izgovora iste reči.
Antologija ruske poezije: XVII–XXI vek dr Aleksandra Petrova predstavlja kapitalno delo i originalno ostvarenje. Izbor stihova iz ruske poezije čiji rukopis imamo pred sobom predstavlja drugo, znatno dopunjeno i izmenjeno izdanje sada već legendarne Antologije iz 1977. godine. Petrov se potrudio da što prilježnije predstavi još 33 godine ruske poezije i njene recepcije, odnosno književni period koji razdvaja prva i drugo izdanje.
Praktična gramatika prema autorovim rečima namenjena za rad na višim nivoima učenja engleskog jezika, premda se može konstatovati da je ovo štivo veoma korisno i prevodiocima. Gramatika sadrži pitanja koja se mogu javiti u procesu učenja, a tiču se najsitnijih jezičkih finesa, što autori gramatika obično preskoče, a odmah zatim su dati i detaljni odgovori na njih.
Milanović je veoma vešto sklopio priču o tome šta je to srpski književni jezik i kakve su bile njegova geneza i evolucija do današnjih dana. Ta priča ispričana je uz pomoć većeg broja tekstova različitih žanrova i stilova, koji ilustruju sve tipove književnog jezika kod Srba.
Vojislav Ilić (1860-1894) je oslobodio srpsku liriku romantičarskih tematskih okvira, njene formalne labilnosti i potčinjenosti usmenom stihu i otkrio nova vrela metričko-ritmičkim mogućnostima naše reči. Ispod tog krila izašli su pesnici najviših vrednosti - Jovan Dučić, Vladislav Petković Dis i Aleksa Šantić, a uticao je i na pesnike drugih južno-slovenskih naroda - Kranjčević, Vidrić, Krleža. On je srpsku pesničku reč odvojio od uloga koje se ne tiču same poezije time što je lepotu reči i ono što tom lepotom stvara stavio ispred i iznad svih drugih uloga.
Svoje prve pesme Nastasijević (1894-1938) je objavio 1922. godine, ali je znatniju pažnju književne javnosti i kritičara počeo da privlači punih trideset godina kasnije. Tek posle niza manjih ili većih promena u razvoju naše književnosti, tek kada nova pesnička generacija modernista, predvođena Vaskom Popom i Miodragom Pavlovićem, ranih pedesetih godina, otkrije Nastasijevića i skrene pažnju na umetničku vrednost i podsticajnost njegove poezije, počeće intenzivnija recepcija njegovog književnog opusa, tokom koje će Nastasijević ući u red naših najznačajnijih pisaca XX veka.U ovoj knjizi dat je izbor iz Nastasijevićeve poezije, iz ciklusa “Pet lirskih krugova”, kao i iz njegove proze - “Iz tamnog vilajeta”.
Više od jednog i po stoleća posle prvog objavljivanja (1846), “Smrt Smail-age Čengića” i dalje važi kao jedno od klasičnih i istovremeno uzornih pesničkih dela svoga vremena. Poput Petra II Petrovića Njegoša s kojim je poređen i čija je ličnost s razlogom dovođena u vezu sa njegovim Smail-agom, i Ivan Mažuranić (1814-1890) je bio i pesnik i državnik, onaj ko kazuje o svetu i onaj ko uticajno deluje u njemu u isti mah. Etos kolektiva i zajednice nasuprot psihologije pojedinca i individue - to je „misao vodilja" Mažuranićeve slavne poeme. Smail-aga kao „negativni junak" prikazan je kao zlotvor i mučitelj, nasuprot „karakteru" kolektiva u vidu „brđana". Ipak, Mažuranićev Smail-aga ispoljava i neka druga htenja i osobine, koja mu daju izvesnu „reljefnost", primerenu složenosti umetničke zamisli celog speva, čime se uspostavlja ona krhka ali za divno čudo trajna ravnoteža koja zaista uspelo književno ostvarenje čini uvek iznova čitalački intrigantnim i iznutra dinamičnim i živim.
