TEORIJA, TUMAČENJE I ISTORIJA KNJIŽEVNOSTI

U studiji dr Kristine Stevanović preduzete su analize Petrovićevih eseja koji se bave slovenskom kulturom, iz jedne nove teorijske perspektive koja je zasnovana na ukrštanju naratoloških, imagoloških i postkolonijalnih metodoloških praksi. Prilikom istraživanja eseja koji se bave istorijom i kulturom Slovena, a koje je Petrović pisao tokom čitavog života, uočen je poetički kontinuitet o kome se, do nastanka ove studije, nije govorilo.
Prof. dr Bojana Stojanović Pantović

Povezujući na teorijsko-metodološki zasnovan i argumentovan način savremene postavke kulturnih studija usmerene ka pitanjima identiteta (marginalizacija, transgresija, liminalnost, nomadizam) sa proučavanjem poetike Rastka Petrovića, Kristina Stevanović kroz interdisciplinarna istraživanja u ovoj monografiji donosi originalan i redak pristup složenom i izazovnom Petrovićevom delu.
Dr Bojan Jović

Naučna monografija Kristine Stevanović Rastko Petrović – Kultura, identiteti i rod teorijski je dobro zasnovana i metodološki pažljivo izvedena knjiga koja pruža čitav niz novih uvida u opus našeg najznačajnijeg avangardnog autora, Rastka Petrovića. U isti mah ova knjiga predstavlja veliki doprinos da se rodni pristup i studije maskuliniteta legitimišu u okviru naše akademske kritike.

Prof. dr Predrag Petrović

O autoru:
Kristina Stevanović (Bačka Palanka, 1970), radi na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu. Bavi se istraživanjem srpske i ruske književnosti 19. i 20. veka, kritičkim studijama maskuliniteta i feminističkom kritikom. Književnokritičke tekstove, oglede i studije iz književnosti objavljuje od 2000. godine. Monografsku studiju Osvajanje modernog – kratka proza Rastka Petrovića i žanrovsko raslojavanje srpske avangarde objavila je 2011. godine.

Studija Aleksandre Vukotić prikazuje kontinuitet irskog teksta kroz antinomije doma, odnosno sveprisutan odnos neprestanog privlačenja i odbijanja, odlaska i vraćanja, odbacivanja i ispunjenosti irskim simbolima, magijom i nacijom. Kroz odnos prema domu studija predstavlja prolaz kroz društvene i kulturne politike Irske, navike, tradiciju, vrednosti, pejzaž, kroz individualnu i kolektivnu traumu i breme života u Irskoj, te kroz poetičke i simboličke figuracije doma u irskoj književnosti.

Prof. dr Aleksandra Jovanović

Studija Antinomije doma u modernoj irskoj priči primjer je rijetke ravnoteže između teorijske apstrakcije i tekstualne konkretizacije u kojoj Vukotić predstavlja kako se antinomije doma reflektuju u književnom narativu, kulturnom kontekstu i društvenoj stvarnosti Irske. Njena sposobnost da poveže mikro i makro perspektive, istorijske, kulturne i rodne dimenzije, te različite načine izražavanja (prozu, film, teoriju), čini ovu studiju izuzetnim doprinosom irskoj književnoj kritici i relevantnim teorijskim tekstom za šira humanistička istraživanja. - Prof. dr Aleksandra Nikčević Batrićević

O autoru:
Aleksandra Vukotić rođena je 1984. Godine u Beogradu. Radi kao docent na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu, gde je diplomirala i doktorirala. Na Katedri za anglistiku predaje savremenu englesku, američku i irsku književnost. Autorka je knjige Don DeLilo i poetika istorije.

Agonija književnosti Slobodana Grubačića pretresa ključna pitanja savremene teorije književnosti: Šta se, u vremenu koje nazivamo svojim, događa s temeljnim pojmovima književnog sveta? Propitujući radikalne poremećaje i duboku relativizaciju pet oslonaca umetnosti proze ‒ autora, naratora, junaka, čitaoca i teksta ‒ ona osvetljava ne samo složene odnose između pisca i njegovog junaka, naratora i čitaoca već i neizvesnu sudbinu samog teksta: žive pesničke reči okovane slovima.

Da li književnost, onakva kakvu smo nekada poznavali, nestaje u neodređenosti romana, u žanrovskoj neizvesnosti poezije...? Da li se njen smisao rasipa u višeznačju, u odbacivanju jezičkih stega, u eksperimentu i inovaciji koji književnost izbacuju u orbitu iskonske neizvesnosti, neprestano dovodeći u pitanje sve što je vekovima verovala o sebi ‒ svoje postojanje, svoju svrhu, sopstveni razlog trajanja?

Ili je upravo ta agonija znak njene najdublje vitalnosti? Znak neprestanog preispitivanja, obnove i razvoja? Jer, kako je tvrdio Fridrih Niče, stanje borbe jeste stanje najvišeg reda ‒ prostor iz kog se rađaju nove vrednosti.

Tri su grada važna za oblikovanje ličnosti Ive Andrića i njegovog duhovnog sveta: Višegrad u kojem je proveo najranije detinjstvo, Sarajevo gde je stasavao, formirao svoj misaoni krug i sticao prva važnija iskustva, i Beograd u kojem razvija punu stvaralačku zrelost i utvrđuje svoje profesionalne – književne i diplomatske pozicije. Posle radova koji su tematizovali uticaj i važnost Višegrada i Beograda na Andrićevu biografiju i njegovo stvaralaštvo, taj triptih značajnih Andrićevih adresa, Borjan Mitrović upotpunjuje Leksikonom Andrićevog Sarajeva. Kroz priče o gradu napisane u formi leksikona, autor kao da iscrtava mapu i prostor Sarajeva kroz vreme, upisujući u nju podatke o različitim ličnostima, toponimima, događajima, likovima, objektima, temama i motivima vezanim, na ovaj ili onaj način, za velikog pisca i njegovo delo. Kroz taj koordinatni sistem, premrežen nizom dragocenih podataka iz viševekovne istorije grada na Miljacki i Andrićevog života i stvaralaštva, Leksikon donosi bogatu i dragocenu sliku piščevog književnog sveta, oplemenjenu mnogobrojnim, retko viđenim fotografijama Sarajeva kroz vreme. Žaneta Đukić Perišić O autoru: Borjan Mitrović rođen je 1990. Godine u Sarajevu. Studije filologije i istorije umjetnosti završio je na univerzitetima u Istočnom Sarajevu i Sarajevu. Doktorsku disertaciju, pod naslovom Pojam hronotopa i saodnos prostora, vremena i svjetlosti u prozi Ive Andrića, odbranio je 2025. Godine na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu, pod mentorstvom prof. dr Kornelija Kvasa. Boravio je na studijskim usavršavanjima i programima akademske razmjene na univerzitetima u Grčkoj, Poljskoj, Francuskoj, Rusiji i Španiji. Objavio je više naučnih radova iz oblasti nauke o književnosti i istorije umjetnosti, te učestvovao na konferencijama u zemlji i inostranstvu. Zaposlen je na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Istočnom Sarajevu. Ljubitelj Grčke i Mediterana.

U prepoznatljivom stilu, s epigramski sažetom duhovitošću i psihološkim zapažanjem, Grubačić je oblikovao korpus tekstova koji, po zgusnutosti kazivanja i po tome kako se u njima raskrivaju osnovne teze o teško razrešivim pitanjima literarnog teksta, predstavlja sintezu njegovih najzrelijih ostvarenja. Nastale na ukrštaju poetoloških, književnoistorijskih i kulturnoteorijskih razmatranja, ove studije svedoče o ozbiljnom preispitivanju nekih od ključnih fenomena savremene svetske književne misli.

„Briljantni ogledi!“ (Volker Kloc)

„Vatromet novih saznanja, dragocenih, neočekivanih uvida.“ (Volfgang Prajzendanc)

„Čovek široke teorijske kulture. Jedan od retkih koji su se uzdigli nad uske šančeve struke.“ (Nikola Milošević)

Stručna, ali popularno pisana studija dr Dejana Ognjanovića ima podnaslov „Kritička istorija recepcije horor žanra u srpskoj i jugoslovenskoj kulturi“. Jednostavnije rečeno, to je istorija horor izdavaštva na našim prostorima i ujedno istorija horor misli kod nas, u periodu 1914-2025. Ona pokriva sve faze, od „strašnih“ i „fantastičnih“ priča objavljenih u doba Kraljevine, preko „priča tajanstva i mašte“ iz vremena socijalizma, do današnjeg horora.

Knjiga o Peteru Handkeu. Prva celovita književno-kritička studija o književnosti nobelovca koji nikoga ne ostavlja ravnodušnim.

Ispisujući književno kritičke tekstove o aforističarima kao što su Aleksandar Baljak, Vitomir Teofilović, Vuk Gligorijević, Ilija Marković, Rastko Zakić i mnogim drugima, Ratko Božović na svojevrstan način vodi i herojsku borbu za slobodno i kritičko mišljenje. Jer to je i istorija buntovnih aforističara koji su svojim tekstovima žigosali vlast koja je poništila i slobodu i istinu. Knjiga esejističkih promišljanja o našim reprezentativnim aforističarima u prvi plan dovodi one koji su zahvaljujući svom osetljivom senzibilitetu i kritičkoj svesti uspevali da efektno ironijski razobliče vereme naše besprimerne krize.

Mnogi su pisali o učenjima, spisima i poeziji Svete Tereze Avilske. Umetnicima je bila inspiracija, vernicima jedan od stubova religiozne misli, onima koji sumnjaju pomagala je da nađu unutrašnji put molitve i bliskosti u ljubavi prema Hristu. Njeni život i delo postali su temelj reformisanog karmelićanskog reda, manastirskog i monaškog života.

Sveta Tereza Avilska, jedna od najznačajnijih svetiteljki zapadnog hrišćanstva, svojim delima upisala se u vrh španske i evropske književnosti.

Studija pred vama otkriva njenu „misiju” na našim prostorima između dva rata. Kroz duh i glas Tereze Avilske, Dragan Bošković osvetljava i estetike i poetike naših pisaca. Dučić, Crnjanski, Andrić, Isidora, Desanka, samo su neka od imena koja, svojim tekstovima ucrtana na trodelnoj studijskoj mapi, svedoče o prisustvu Tereze kao svetiteljke, mističarke, pesnikinje i žene. Ona je znak koji povezuje i ističe razlike među njima.

Prisustvo ili naznaka (ponekad i odsustvo) njenog glasa, za Dragana Boškovića jesu izazov otkrivanja religioznih, metafizičkih pitanja, „lirskih tajni” promišljanja i proučavanja spiritualne filozofije, kao i promena u književnosti modernizma. Takvim otvaranjem poetičkog prostora kroz figuru Svete Tereze, autor svedoči o susretima naše književnosti sa zapadnohrišćanskom tradicijom, susretima koji šire horizonte srpske kulture. A geokulturno mapiranje, da citiramo samog autora i to kao potvrda sopstvenog nacionalnog i duhovnog identiteta, izvedeno je i posredstvom zapadnohrišćanskih svetitelјa.

Kvas je knjigu Andrićeva poetika sumnje (na)pisao mirnoćom mislioca, strogoćom profesora, suzdržanošću kritičara, argumentacijom nepristrasnog analizatora i iskustvom čovjeka koji je u životu i struci osjetio, spoznao i shvatio šta znači ono što je bio osnovni predmet analize – sumnja. - Emeritus dr Branko Tošović

Obuhvatajući unutar tri tipološke stvaralačke faze razvojnu liniju Andrićeve poetike, Kornelije Kvas pouzdanom argumentacijom, uz interpretativno-analitički i komparativni metod, pokazuje u kojoj se meri sumnja otkriva kao konstantna odlika Andrićeve književnosti. Širi filozofski i antropološki kontekst Kvasovog istraživanja daje nove uvide u načine na koje se naš nobelovac upisivao u tradiciju evropske umetničke i naučne misli, potvrđujući da je sumnja u smisao umetničkog stvaralaštva i mogućnost potpunog umetničkog izraza bila, paradoksalno, pokretač Andrićeve književne umetnosti.
Dr Snežana Milosavljević Milić

Naučna monografija Andrićeva poetika sumnje prof. dr Kornelija Kvasa predstavlja pažljivo osmišljenu i zaokruženu celinu. Ova knjiga donosi čitav niz inovativnih uvida u Andrićev opus, sagledavajući ga kako u kontekstu književnog modernizma tako i u vezi sa ključnim filozofskim idejama novijeg doba. Minucioznim tumačenjima Andrićevih tekstova kao i razvijenim komparativnim analizama Kornelije Kvas zasniva nove mogućnosti razumevanja Andrićeve umetnosti pripovedanja.
Dr Predrag Petrović

O autoru: POSTOJI, ALI STAVITE NOVU AŽURIRANU

Kornelije Kvas rođen je 1970. u Beogradu. Redovni je profesor na Katedri za opštu književnost i teoriju književnosti Filološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Na osnovnim studijama predaje Antičke poetike, Istoriju opšte književnosti (realizam i naturalizam) i Književne teorije od romantizma do naturalizma. Na master studijama predaje Interpretativne teorije, a na doktorskim Intertekstualne teorije i predmet Književnost, fikcija i istina. Učestvovao je na više od dvadeset međunarodnih naučnih konferencija. Od 2016. godine deo je međunarodnog projekta „Ivo Andrić u evropskom kontekstu“. Na Univerzitetu u Kembridžu, Darvin koledž, u okviru serije predavanja iz humanističkih i društvenih nauka, 2016. godine održao je predavanje na temu „Ivo Andrić i dinamički aspekti balkanskog kulturnog identiteta“. Učestvovao je u radu međunarodnog naučnog Udruženja za slavističke, istočnoevropske i evroazijske studije (Association for Slavic, East European, and Eurasian Studies, ASEEES). Objavio je više od sedamdeset naučnih radova i monografije: Intertekstualnost u poeziji, 2006; Istina i poetika, 2011; Granice realizma, 2016, The Boundaries of Realism in World Literature (prevod knjige Granice realizma na engleski jezik), 2019; 2020.

Decenije posle su svojevrsna beletristička hrestomatija koja može da posluži kao „priručnik“ za upoznavanje savremene srpske književnosti. Ponuđena kolekcija, prva te vrste kod nas, napravljena po principu: jedan autor jedan tekst, nije, dakle, zamišljena kao antologija savremene srpske književnosti, iako je u njoj moguće pronaći i antologijska ostvarenja, odnosno odlomke iz dela antologijske vrednosti. To, takođe, nije ni antologija autora, mada autori zastupljeni u rideru svakako zaslužuju mesto u nekoj od antologija srpske književnosti. Sedamdeset reprezentativnih tekstova/odlomaka od isto toliko autora odabrano je i raspoređeno u ovom izdanju tako da tvori neku vrstu provizornog, mozaičnog narativa koji pred
čitaoce iznosi kompozitnu „priču“ o srpskoj književnosti i njenom viđenju bitnih momenata, procesa i iskustava u tridesetogodišnjem periodu posle raspada Jugoslavije. To znači da ova publikacija nije tek puki zbir ili konglomerat, već osobeno oblikovan skup tekstova koji se u sasvim određenom smislu međusobno nadovezuju, omogućavajući čitanje kao panoramski ili pak kaleidoskopski pogled na probleme ličnog i kolektivnog samorazumevanja u umetnički intoniranom ruhu. Izbor tekstova praćen je kratkim beleškama o autorima, kao i selektivnom bibliografijom srpske književnosti naznačenog perioda.

This collection of essays is marked by a theoretical interest in the problems of (self)understanding of collective identities in conjunction with research into the phenomenon of trauma. The latter was inevitable in a society embroiled in changes in the decades after the disintegration of Yugoslavia. Therefore, the focus on identity and trauma was combined with the study of the shared cultural and artistic shaping of memory. One of the stated goals of the research presented here was the intertwinement of literature and the societal/ideological/culturalcontext, so the texts appearing in this volume reaffirm the validity of such an interdisciplinary focus. Indeed, the range of covered topics and problems testify to the spread of research and writing scopes into areas well beyond the usual purview of literary history and criticism, which is generally reserved for established writers and so-called mainstream literature. On this occasion, all texts have been translated into English for the international scholarly audience interested in this domain, primarily scholars of Slavic literature and culture, as well as readers and students of Slavic studies worldwide. For those just now becoming familiar with the wealth of Serbian literature, this publication can serve as a starting point that will direct their attention to a variety of authors who wrote in a period in which this national literature achieved remarkable results.

"U knjizi Andrić i Italija Marija Mitrović razmatra Andrićeve profesionalne, književne i lične veze sa Italijom i italijanskom kulturom. Ona prati angažovanje našeg pisca u diplomatskoj službi u Vatikanu i Trstu, dvadesetih godina 20. veka, uočavajući višestruke uticaje italijanske kulture i umetnosti na Andrićevo delo, jednako kao i njegov odnos prema društvenoj stvarnosti u Italiji i kritički otklon prema narastajućem fašizmu o čemu je pisac svedočio u svojim tekstovima. Autorka pažljivo osvetljava tzv. italijanske teme u Andrićevom stvaralaštvu, bilo da je reč o esejima o pojedinim istaknutim ličnostima, bilo da govori o likovima Italijana ili italijanskom kontekstu u
Andrićevom delu. Posebno je značajan i višestruko koristan istraživački rad Marije Mitrović na recepciji dela Ive Andrića u Italiji: zaključci do kojih je autorka došla ukazuju na žive veze i stabilno interesovanje italijanske kulturne javnosti za delo jednog od naših najvećih pisaca.

Žaneta Đukić Perišić

O autoru:

Marija Mitrović (1941) bila je redovni profesor slavistike u Beogradu do 1993, a potom na Univerzitetu u Trstu. U penziji je od 2011. u statusu „eminentnog stručnjaka”. Objavila je istoriju slovenačke književnosti, najpre na srpskom (Pregled slovenačke književnosti, 1995) a potom, prerađenu, i na nemačkom (Geschichte der slowenischen Literatur, Klagenfurt, 2001). Sa slovenačkog na srpski je prevela dvadesetak knjiga. Tokom poslednjih decenija se osim za literarnu, interesuje i za kulturalnu i imagološku problematiku. O slici Trsta u srpskoj književnosti objavila je antologiju Sul mare brillavano vasti silenzi (2004, drugo izdanje 2025), a o tragovima srpske kulture u Trstu uredila je dve knjige: Svetlost i senke. Kultura Srba u Trstu (Beograd, 2007) i Cultura serba a Trieste (Lecce, 2009). Objavila je stotinak radova iz spomenutih oblasti na srpskom, slovenačkom, engleskom i italijanskom."

Knjiga objedinjuje italijanske teme koje se dovode u vezu s Petrom II Petrovićem Njegošem, razmatrajući njegove dodire s italijanskom kulturom i situirajući crnogorskog vladiku i pjesnika u manje proučavani jadranski i mediteranski kontekst, kome je on suštinski pripadao i na koji je bio najviše, neposredno i neprekidno upućen i u ličnom životu i u vladarskom djelovanju. U knjizi se govori o Njegoševom poznavanju italijanske kulture, o njegovim sastavima italijanske inspiracije, o različitim vidovima recepcije njegovog lika i djela u literaturi na italijanskom jeziku, kao i o njegovim odnosima s Nikolom Tomazeom, italijanskim književnikom koji je, kao jedan od rijetkih njegovih savremenika, o Njegošu i negativno pisao.
Vesna Kilibarda redovna je profesorica italijanske književnosti na Univerzitetu Crne Gore. Diplomirala je i magistrirala na Filološkom fakultetu u Beogradu, doktorirala na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. Vanredna je članica Crnogorske akademije nauka i umjetnosti. Bavi se interkulturnim, najviše interjadranskim vezama. Autorka je studija o poznavanju italijanske književnosti i kulture u Crnoj Gori i recepciji crnogorskih tema u italijanskom kulturnom i književnom životu do 1918. godine. Akademska knjiga objavila je 2021. godine djelo Njegoševa biblioteka, koje je napisala u koautorstvu sa Jelenom Knežević.

Posle tačno tri decenije izlazi novo izdanje „Književnosti prestupa", koje je prvi put objavljeno pod naslovom „Pad Hiperbatona". Deceniju ranije, na prestižnom Univerzitetu Prinston objavljena je na engleskorn jeziku.Bila je to prva ozbiljna studija Džejmsa Džojsa kod nas, i zasnovana ne samo na originalnom engleskom tekstu. Autorka je imala čast da prva u svetu piše na osnovu kritičkog izdanja „Uliks" jer je njen mentor ser Volton Lik, bio medu 5 medunarodnih urednika tog izdanja, i doneo je poglavlja u tajnim dosijeima na uvid i pre nego što je kritičko izdanje ugledalo svetlost dana.Značaj kritičkog izdanja u slučaju Džojsovog „Uliksa", koji večina naših čitalaca čita samo u prevodu originalnog izdanja, izuzetno je veliki - naime, njegovi prvi štampari u Parizu uopšte nisu znali engleski, pa su mnoge ključne reči izostavljene. Ova knjiga sadrži prvu ozbiljnu studiju „Petrograda" Andreja Belog u našoj zemlji, kao i novi pristup problemu parodije u modernizmu, posebno kod Mana i Eliota.

Ovo je obnovljeno i dopunjeno izdanje knjige intervjua ”Skice za portrete", knjige koja je postala priručnik i obavezna literatura na mnogim odeljenjima za komparativnu književnost i anglistiku.Prva serija intervjua je redovno objavljivana na engleskom jeziku u međunarodnom izdanju Književne reči, krajem 80-ih i početkom 90-ih.Reč je o jedinstvenoj zbirci portreta nekih od najznačajnijih imena svetske i američke književne scene.Ono što je dodato sada, u 21. veku, uglavnom su čitulje, jer su skoro svi autori predstavljeni u ovoj knjizi otišli u bolji svet sa izuzetkom Boba Dilana i Breta Istona Elisa

Svim zaljubljenicima u knjigu i zainteresovanima za njenu sudbinu delo Julije Ščerbinjine će pružiti uvid u aktuelne knjižne formate (neovintidžna knjiga, salonska knjiga, pop-ap knjiga, flipbuk), savremene tendencije grafičkog oblikovanja, spisateljske tehnologije, tokove bibliotečke revolucije, novouspostavljene odnose pisca i čitaoca, književnosti i književne kritike.

U ovoj knjizi autorka analizira dela koja ne pripadaju centralnom opusu Dostojevskog. Zahvaljujući interdisciplinarnom pristupu, autorka uspeva da pruži sasvim nove i drugačije uvide baveći se centralnim ljudskim iskustvima, od kojih je ljubav i gubitak kapaciteta za bliskost možda i jedno od najvažnijih.

„Evropa i književna istina“ je studija postavlja temeljno pitanje o tome kako i zašto čitamo književna dela i šta nam ona govore i isto tako, kako u tom susretu upoznajemo svet koji nas okružuje, zbog čega knjiga ulazi u raspravu o tome šta je Evropa i kakvo je naše mesto u njoj, od kontroverzi oko najšireg pojma Evrope do problematičnog našeg mesta u njoj. Ovo je temeljna studija o smislu (književne) imaginacije i biće od interesa svakome ko je studirao društvene nauke. Knjiga ima podnaslov hermeneusia, što znači tumačenje svega onoga što je najbitnije.

“Istina (srpske) književnosti” je temeljna, prva, osnovna studija u jednom nizu radove koji slede posle nje i koji će u konačnom ishodu dati jednu kompozitnu, od delova sastavljeneu, istoriju modernosti srpske književnosti. Knjiga kritički vodi u tom smeru kroz razne savremene teorije i najvrednija dela srpske i svetske književnosti, da nam govori ono što je o nama i za nas najvažnije. Knjiga ima podnaslov metasholia što znači posebna vrsta nad-komentara, oni su pisani uz najznačajnija dela antike a ovde se daje metasholia same književnosti. Knjiga je od interesa svima koji su studirali društvene nauke, ali i svakome ko živi u Srbiji i hoće nešto o sebi i tome gde živi da zna.

Eseje koji su obuhvaćeni ovim prevodom Oskar Vajld objedinio je u knjigu pod lažno skromnim naslovom Namere. Struktura knjige ostvarena je sa visokom umetničkom pronicljivošću, jer se polemički naboj, prisutan u sva četiri teksta, i njihovim rasporedom dozira u pravilno talsanje: oštar, visok iznenađujući talas praćen je nižim koji je turobniji, sve kao priprema za onaj središnji talas-planinu, nakon koga poslednji, što stiže udaljen i zaobljen, svakako deluje smirujuće.

Jedan od najvećih ruskih pisaca i vizionara, neizmerno je uticao na razvoj moderne svetske književnosi. Hamsun, Kada, Selin, Fante, Bora Stanković, Bukovski, Tomas Bernhard, samo su neki od pisaca kojima je Dostojevski bio uzor.

Nerazumevanje i međusobna fascinacija prate odnos Rusije i zapada kroz čitavu rusku istoriju. Tako je i u argumentima romana F. M. Dostojevskog. Zapisi iz podzemlja (1864), Zli dusi (1872) i Braća Karamazovi (1879) pokazuju šta je po tom pitanju pisca inspirisalo a šta brinulo u različitim egzistencijalnim i stvaralačkim trenucima. Stavovi koje likovi Dostojevskog imaju prema Rusiji ili Zapadu, a koji kao refleksija samog pisca neretko imaju snagu proročkih vizija, umnogome nam mogu pomoći da iz sadašnje perspektive sagledamo i razumemo uzroke i posledice tog složenog odnosa.

Delo Dostojevskog ipak ne daje sliku jedne idealizovane Rusije, pred dekadentnom Evropom. Uvek sklon preterivanjima, pisac je znao da se obruši na Zapad i tamošnji život. Ipak, kad je bio spreman da stavi prst na čelo i bude objektivniji, i u pogledu Rusije i u pogledu Evrope iskazivao je dijalektièki obojene misli, poput ovih, iz Dnevnika pisca:

„Samoubica Verter se, u svojim poslednjim stihovima, obraća prekrasnom sazvežđu Velikog medveda, opraštajući se sa njim. Kod nas se sa medvedima, ne samo Velikog sazvežđa nego ni malog, niko ne oprašta, niti bi to ikome palo na pamet.

Tamara Đermanović (Beograd, 1965) profesorka je Ruske književnosti i Estetike na Fakultetu humanističkih nauka Univerziteta Pompeu Fabra u Barseloni. Završila je Opštu književnost sa teorijom književnosti na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu, a doktorirala je na temi odnosa Rusije i Zapada kod Dostojevskog na univerzitetu u Barseloni, gradu u kom živi i radi od 1991. godine. Ovo je njena peta knjiga.

Andrićevi likovi posmatrani kroz prizmu Jungove psihologije. 

Gospođica Rajka Radaković, Mara Milosnica, Anika, Omerpaša Latas, Mustafa Madžar, Alija Đerzelez samo su neki od Andrićevih  junaka  "malih-velikih drama" koje nam pod svetlom Jungove psihologije na pozornicu života i književnosti postavlja i tumači dr Jasmina Ahmetagić.

Ova knjiga nije samo još jedna knjiga o delima našeg nobelovca već ona koja nudi sasvim nove uvide, neočekivane puteve proučavanja i prožimanja  psihologije i  nauke o književnosti, pomaže u dubljem razumevanju duševnog života kako Andrićevih likova tako i nas samih.

Tamilski princ-pesnik Illanko Adigal je u VI veku nove ere pretočio okosnicu drevne priče o Kanagi u epsku poemu Silapadikaram, jedan od pet Velikih epova u tamilskoj književnoj tradiciji. Tamilci, narod prastare kulture na jugu Indije, visoko cene ovo književno delo, koje sadrži 5270 poetskih redova. U njemu je slikovito opisano tamilsko društvo tog perioda, živost i bogatstvo njegovih gradova i luka, različite religijske i običajne tradicije. Priča teče kroz tri najmoćnija kraljevstva juga Indije – Čola, Pandja i Čera.

Ep Silapadikaram je među retkima u celokupnoj svetskoj predačkoj književnosti i po tome što umesto heroja, kako je uobičajeno, slavi heroinu – Kanagi. Opisan je njen životni put od srećnog venčanja za Kovalana, sina bogatog trgovca biserima iz lučkog grada Puhara, kroz patnje zbog njegovog neverstva, do bespogovornog prihvatanja dužnosti odane supruge, koja ga prati u izgnanstvo. U dramatičnim događanjima koji su usledili po njihovom dolasku u sveti grad Madurai, prestonicu Pandja kraljevstva, Kanagi doživljava potpuni preobražaj, od smerne supruge do razjarene boginje osvete, koja brani prastari zakon Dharme, ispravnog delanja.

Narod je Kanagi, ovenčanu slavom njene čestitosti i neustrašivosti potom počeo da slavi kao boginju. Hramovi posvećeni njoj su među najstarijima u zemlji Tamila i danas su mesta hodočašća i poklonjenja vrlinama čije je ona oličenje.

Evropski gradovi u novoj srpskoj pripoveci.Priče u ovoj antologiji iznutra otkrivaju raznolika lica savremenih evropskih gradova: savremeno i istorijsko, poznato i skriveno, kulturnoistorijsko i svakodnevno, senovito i otvoreno oku posmatrača, lik koji nastaje na temelju gradskih priča starih po postanju i onaj koji počiva na gradskim pričama današnjeg dana. Na mapi pripovedanja ove tematske antologije ukazuju se Pariz i Beč, Venecija i Prag, Firenca i Trst, Minhen i Bukurešt, Rejkjavik i Oksford ili Oslo.U središtu ovih priča jeste slika grada. Ona se oblikuje postupno, u sadejstvu novijih i starijih slojeva, iskustva i kulture, istorije i proživljenih uvida. Iz tih slika oblikovanih u novoj srpskoj pripoveci nastaje moguća mapa pričanja.Autori priča u ovoj antologiji su: Vida Ognjenović, Mirjana Pavlović, Milisav Savić, Jovica Aćin, David Albahari, Vladislav Bajac, Milan Đorđević, Mihajlo Pantić, Jelena Lengold, Mileta Prodanović, Vladimir Tasić i Laslo Blašković.

POETIKA HORORA je studija koja definiše horor kao književni žanr i objašnjava nastanak i razvoj njegove poetike od gotskih romana 18. veka pa do bestselera s kraja 20. i početka 21. veka. U ovoj knjizi prikazuju se ključne faze i akteri, i analiziraju najreprezentativnija dela u kojima se ogledaju prelomne tačke u razvoju žanra. „Ova iscrpna, promišljena i celovita poetika horor žanra pokazuje njegov značaj za popularnu književnost, ali i književnost uopšte. Horor se vrednuje kao ravnopravna vrsta stvaranja kojom su se bavili mnogi književni velikani i koja je po svojim temama, idejama, motivima i estetskim dometima ravnopravan i neraskidiv deo svetske literarne baštine.“

Knjiga iz pera poznatog književnog istoričara nadovezuje se na njegova dva uspešna dela
Slike iz kulturne istorije ruske religioznosti (2015) i Slike iz kulturne istorije američke
religioznosti (2010). U svojim književno-istorijskim lutanjima, Martin C. Putna prolazi preko
široke teritorije nekadašnje Austrougarske monarhije, od Češke, Moravske i Šlezije, preko
teritorije Austrije i Ugarske, sve do Transilvanije, Hrvatske, Dalmacije, Galicije, Bukovine i
Bosne. Njegova knjiga je galerija slika i zemalja, religijskih struja i idejnih koncepata, autora
i dela čiji je cilj novo objašnjenje i osmišljavanje Srednje Evrope, tog „duhovnog prostora
promenljivih granica“. Uprkos toj „prividno bezgraničnoj mnogobrojnosti i šarolikosti“, na
tom prostoru pronalazi jasne crte zajedničke duhovne istorije. Njen početak podudara se sa
početkom vladavine Habzburga nad srednjoevropskim prostorom, i njihovom težnjom da ga
odbrane od turske, i naposletku od protestantske opasnosti. Po mišljenju Martina C. Putne,
stvarna Srednja Evropa nije stvorena u vreme baroka kad je vlast vršila pritisak na religijsko
jedinstvo, kao i u otporu prema njoj, već u „umerenom austrijskom prosvetiteljstvu“ koje
„religijsku toleranciju ne smatra za prinudnu slabost, već za uzvišenu hrišćansku vrlinu“ i
trudi se da postepenim promenama odgovori na potrebe vremena. „Austrijska civilizacijska
misija“ je sporo, bojažljivo, ali pritom sistematično, prenošenje procesa modernizacije sa
Zapada na Istok. Upravo u tome autor vidi srž onoga o čemu se u duhovnoj istoriji Srednje
Evrope radilo i radi.

Martin C. Putna (1968) je češki istoričar književnosti, kritičar, publicista i esejista, filolog, prevodilac, teolog i visokoškolski pedagog. Završio je studije klasične filologije i rusistike, a zatim i teologije.
Doktorirao je monografijom Češka katolička književnost u evropskom kontekstu 1848–1918. (1998). Nastavlja da se bavi tom temom, pa je međuratni i ratni period obuhvatio u knjizi Češka katolička književnost u kontekstima 1918–1945. (2010), a trilogiju je dovršio delom Češka katolička književnost u kontekstima 1945–1989. (2017).
Glavno interesovanje Putninog naučnog rada jeste književnost povezana s kulturnom i duhovnom istorijom – u češkim, evropskim i svetskim okvirima.
Među knjigama koje je objavio su naslovi: Rusija van Rusije (1993); Mi poslednji hrišćani. Gnevni eseji i ljubazne kritike (1994); Grčko nebo nad nama i antički koš. Studija o drugom životu antike u evropskoj kulturi (2006); Vaclav Havel. Duhovni portret uramljen češkom kulturom 20. veka (2011); Hrišćanstvo i homoseksualnost: Pokušaji integracije (2012); Slike iz kulturne istorije ruske religioznosti (2015).
Delo Slike iz kulturne istorije Srednje Evrope bilo je 2019. godine nominovano za najprestižniju češku književnu nagradu Magnesia Litera u kategoriji naučne literature.

Tumačenje lirske pesme. Od teorije do interpretativne prakse Tihomira Brajovića prva je celovita studija te vrste u srpskoj i regionalnoj nauci o književnosti. Sabirajući moderno i savremeno znanje o razumevanju pesničkih tvorevina, autor stručnoj publici ali i ljubiteljima književnosti uopšte nudi inovativan pristup interpretaciji lirskog teksta kao jednom od nasloženijih zahteva koji se postavlja proučavaocima književnosti. Svako od četrnaest poglavlja Brajovićeve knjige baca svetlo na poseban aspekt pesničkog umeća (naslov, oblik, lirski „glas”, retorski modusi, cikličnost, misaonost, hermetičnost, angažovanost itd). Načelne mogućnosti razumevanja ilustrovane su pri tome pojedinačnim interpretacijama četrdesetak ostvarenja najznačajnijih (pred)modernih i savremenih srpskih pesnika, u širokom rasponu od Branka Radičevića, Vojislava Ilića, Rakića, Disa, Crnjanskog ili Rastka Petrovića, pa sve do Stevana Raičkovića, Desanke Maksimović, Vaska Pope, Branka Miljkovića, Ivana V. Lalića, Borislava Radovića i Novice Tadića.


Tumačenje lirske pesme Tihomira Brajovića predstavlja prvu takvu, celovito osmišljenu knjigu u srpskoj i regionalnoj nauci o književnosti. Teorijski profilisan, metodološki koherentan i propedeutički pregledan, ovaj rukopis može da bude od koristi širokom krugu čitalaca zainteresovanih za ovu vrstu literature.
Mihajlo Pantić, iz recenzije

Autor ne samo da daje uvid u postojeće teorijske smjerove i metode tumačenja lirske pjesme, nego razvija vlastitu konceptualnu i analitičku matricu koja posjeduje interpretativnu svježinu i snagu. Analitički primjeri mahom su izvedeni čitanjem moderne i suvremene srpske lirike, ali to recepciju knjige ne bi trebalo ograničiti budući da slične recentne studije u južnoslavenskom kulturnom prostoru nema.
Tvrtko Vuković, iz recenzije

U vremenu svih oblika postmodernizma koji često zloupotreblјavaju slobode stvaralaštva, često ga dovodeći na ivicu banalnosti i gluposti, ova knjiga govori o onome što se podrazumevalo kao konzervativno i zastarelo. Danas to „konzervativno i zastarelo“ predstavlјa novi stari put u suštinu problema današnjice čovečanstva.