DOMAĆE PRIČE I PRIPOVETKE

Zbirka priča Trovač iz provincije posvećena je životu i karijeri bivšeg policijskog inspektora i docnijeg advokata Todića.
U vreme socijalizma, kao mlad čovek, on je radio na istragama zločina po Vojvodini, u Beogradu i širom Jugoslavije. Bio je cenjen kod kolega i pretpostavljenih, ali je pred raspad Jugoslavije napustio državnu službu i otvorio advokatsku kancelariju. Jednako uspešan u novom poslu, Todić je tada ostao sam u prečanskom gradu na obali Tamiša. Kći jedinica se odselila u Australiju, a onda je kod nje prešla i Todićeva supruga. Tako su mu utehu u samoći i starosti pružali slučajevi iz advokatske prakse, kao i uspomene na profesionalne uspehe iz mladih dana.
Trovač iz provincije donosi jedanaest priča iz različitih perioda Todićevog života, slikajući svet Jugoslavije i docnije Srbije, kako u poletno vreme socijalizma, tako i u mutno doba tranzicije. Oslanjajući pripovedanja na moderni realizam, Vasa Pavković je uzimao u obzir narativna iskustva Simenona, nastojeći da u svojim novim pričama poštuje žanrovske obrasce proze detekcije, ali da one budu i umetničke vizije naše donedavne istorije.

Vasa Pavković (Pančevo, 1953), pesnik, prozaista i književni kritičar. Objavio je petnaestak pesničkih knjiga, desetak knjiga kritika i eseja i tri romana. Priredio je više antologija i panorama srpske književnosti, kao i izdanja iz njene književne tradicije. Zbirke priča: Monstrum i druge fikcije (1989); Mačje oči (1994); Hipnotisan (1996); Poslednji štićenik noći (2001, 2004); Moj život na Marsu (2005); Crnac u beloj košulji (2008); Deset zamki (2016); Okean Dunav (2016). U izdanju Akademske knjige 2020. objavljena je njegova pripovedačka knjiga Eho Beograda, koja je naredne godine doživela i drugo izdanje. Godine 2022. kod istog izdavača je izašla zbirka priča Daleki, daleki susret, ubrzo ovenčana Nagradom „Branko Ćopić“. Sem ovog priznanja, za svoje prozno delo, Vasa Pavković je dobio i nagrade „Karolj Sirmai“, „Ramonda serbika“ i „Kočićevo pero“.

Ironičan i satiričan pripovjedač istorijske zbilje u iskustvu vojvođanskih kolonista (u ranama i rakiji, zabludama i porazima), često humorist (burleskno, groteskno), često boleći (kako bi rekao Vuk), sapatnički glas Milana Micića nad vrletnim sudbinama kolonista vibrira u rasponima od grube slike stvarnosti, do smijeha, plača i lirskih oaza, utemeljuje kolonističku priču u savremenoj srpskoj književnosti kao novu vrstu. - Dušan Ivanić

Bogata imaginacija Milana Micića oživljava jedan predački svet, kako bi nam sadašnjica postala jasnija i koliko je literarno uspela, toliko je otrežnjujuća i poziva na istorijsko osvešćivanje. To je jedan dragoceni primer kako se kroz umetnost pisane reči mogu premostiti jazovi unutar jednog naroda i pravi put ka njegovoj kulturnoj i duhovnoj integraciji i isceljenju. - Jelena Marićević Balać

Knjiga pripovedaka Sporedni hitovi Vuka Vučkovića donosi oneobičenu, pomerenu, živopisnu i pomalo iščašenu stvarnost koja kao da se prelama kroz iskrivljeno ogledalo. Njega najčešće zanimaju karakteri sa društvene margine – poniženi, autsajderi, beskućnici, kriminalci, šverceri, lopovi, narkomani, nevidljivi tranzicijski gubitnici koji žive, životare ili od života uzimaju i otimaju sve što mogu. O surovosti postojanja autor često govori sa ironijskim otklonom, naglašenim humorom ili prosevima fantastike, izazivajući „smeh kroz suze“. On se poigrava i sa ulogom pisca i autoironijski se obračunava sa stereotipima, posebno sa spisateljskom sujetom i kvaziautoritetima, dekonstruiše poziciju umetnosti u savremenom društvu, izvrgavajući podsmehu inflaciju književnih nagrada, rad žirija, komisija i shvatanje književnog stvaranja kao unosnog biznisa. Posebna vrlina njegove proze jeste jezik sa neočekivanim burlesknim obrtima ponekad na ivici kalambura, sa originalnim i neponovljivim i slobodnim jezičkim i stilskim rešenjima.

Svako ko je pre ove knjige već pročitao autobiografiju Aleksandra Tišme ili dnevnik, a najbolje i jedno i drugo, zapaziće uzajamnu povezanost sva tri štiva. Sečaj se večkrat na Vali tu se ukazuje kao narativno sažimanje i kreativna modulacija dnevničke građe, a Oko svoje ose kao umetnička razrada pojedinih motiva iz dnevnika ili pak kao niz pripovednih digresija koje se osamostaljuju u odnosu na magistralni tok autobiografije. Iako nedvosmisleno ima memoarski karakter, zbirka Oko svoje ose nije publicistički već književnoumetnički tekst. Svojom dokumentarističkom fakturom ona se, na kraju krajeva, uklapa u opšti kontekst Tišmine proze.

U vrtlogu istorije, Tišmu, kao i inače, prvenstveno zanimaju mali, obični ljudi i njihove sudbine, najčešće tužne, nekad i tragične. O tom malograđanskom okruženju gradske periferije, koje se žilavo bori za preživljavanje, krov nad gla¬vom i ponešto preko toga, svedoči Aleksandar Tišma, katkad kao protagonist katkad kao posmatrač. I mada ni u ovoj knjizi ne propušta da se izjasni kao mizantrop, njegova prećutna pripovedačka simpatija i saosećanje za svoje junake, kao i ono što čini za neke od njih kada je i sam akter radnje, uveravaju nas u suprotno.

Šta je to što povezuje sudbine ordonansa Dimitrija Tucovića, Save Šumanovića, zato-čenika nacističkih logora i golootočkih stradalnika, čoveka koji je umislio da je tajni savetnik Čerčila i Staljina, žandara koji je za­hvaljujući smrtnim presudama postao boga­taš, jedne dorćolske prostitutke, ali i muškarca koji po Trstu traga za mestima u kojima je nekada živeo Džojs? Svi oni, sa mnoštvom drugih junaka u zbirci priča Kako postajemo ono što smo postali, bivaju suočeni sa pravim prirodama svojih sudbina, i to u susretu sa najdubljim prelomima koji određuju ljudski život.
Ispisujući istoriju dva veka na ovim prostorima kroz trideset i dve pripovesti, koje su date u različitim tehnikama i proznim obli­cima, autor ove knjige sliku uzavrele istorije – prepune ideoloških preloma, ratova, ali i duboko intimnih padova – sastavlja sa ništa manje kompleksnom sadašnjošću, tvoreći priču o tome kako postajemo ono što smo postali.

„Prva prozna knjiga Vladimira Petrovića, pisana rukom nadahnutog početni­ka, predočava upečatljive portrete i gla­sove u formi dramatizovane ispovesti, zasnovane na subjektivnoj percepciji sve­ta junaka koji su, objektivno i nedvosmi­sleno, izopšteni, prokaženi i neshvaćeni.
U smenjivanju depatetizovanog i uzvi­šenog lirskog tona, akteri Petrovićevih priča demonstriraju različita poimanja bliskosti sa slušaocem koji im je ispoved­nik a donekle i saučesnik, otkrivajući kroz ispovedanje u kojoj meri je dehumanizo­vani svet predodredio njihovu patnju.
Čitaocu koji poznaje prozu kakvu piše Dragoslav Mihailović delovaće podsticaj­no i zanimljivo Petrovićevo oprobavanje u različitim stilovima i registrima.“
Vladislava Gordić Petković

„Iznenađujući je stilski raspon u kojem nam Vladimir Petrović predstavlja svoju prvu knjigu. Precizne i istorijski utemelje­ne poput nekih Pekićevih, ponekad razba­rušene i zanesene poput Kišovih, priče iz zbirke Kako postajemo ono što smo postali prave zaokrete ne samo unutar fabule, već i u prelasku sa jedne na drugu.
Vladimir Petrović vješto vodi priču, si­gurno vlada jezikom i ostavlja utisak da je ovo tek početak jedne uspješne književne karijere.“
Sanja Savić Milosavljević


Vladimir Petrović (1989), pripovedač, novinar, književni kritičar i grafički dizajner. Nakon studija radi kao novinar u nekoliko medija. Do sada je objavio desetine članaka u brojnim časopisima, kao i nekoliko istorijskih i književno-teorijskih studija u periodici.
Osnivač je internet-stranice Čitaonica (www.onlinecitaonica.wordpress.com) na kojoj objavljuje prikaze književnih dela i publicistike.
Dobitnik je nekoliko nagrada na konkursima za kratku prozu. Priče su mu objavljivane u antologijama: Vreme (Službeni glasnik, 2013), Čuvari zlatnog runa III (Centar za kulturu „Veljko Dugošević“, 2019) i Pismo za Estebana (Regionalni info centar, 2020).
Živi u Beogradu.

Podvodeći pripovedanje pod tematski oreol smrti, pripovedač, čini se, nastavlja važnu liniju narativa moderne književnosti i postupak davno započete rekonstrukcije mita. Soba na obali sasvim nenametljivo, čak i toplo, vraća nas našoj prirodi, prirodi čoveka koji misli i oseća, spoznaje i iskustveno proživljava, obnavlja pokidane veze sa zajednicom od koje se otuđio. Jedina sigurnost u nesigurnom vremenu je smrt, koja za čoveka današnjice nije više intimna, već postaje javna, a samim tim i desakralizovana. Naš pripovedač i samoj smrti vraća onaj izgubljeni veo privatnosti i humanosti.
Ponajviše na nas deluje esencijalna Belegišaninova veština da nas pričom suoči sa nama samima i našim najvećim ograničenjima i strahovima, te da nas istih oslobodi i da nakon zatvaranja knjige osetimo lakoću koja nam stalno izmiče. Po tome je ova proza sasvim u službi čoveka, a njene vrednosti visoko na lestvici književnih dometa.