DOMAĆI KLASICI

U Beogradu osećate stalno da je život teži ali i skupoceniji nego u mnogim drugim gradovima, da čovek ovde živi sa većim ulogom i težim rizikom, i da svi, i oni koji gube i oni koji dobijaju, imaju srazmerno više od života.

(…)

Beograd je bar jednim delom bio i neposredni predmet mog književnog rada. A pogotovu je sigurno da su mnoge godine života u Beogradu uticale na moj rad ne samo u formalnom pogledu nego i suštinski. Koliki je i kakav taj uticaj, to ne bih mogao da kažem, i to nije moje da merim i određujem, ali da postoji, to je sigurno. Može se reći da sam veći deo svoga svesnog života proveo u Beogradu. U svakom slučaju, glavninu svojih književnih radova napisao sam u njemu.
– Ivo Andrić

Oduvek je selo, zajedno sa svima ovim visinskim krajevima, brinulo brigu i mučilo muku zbog te soli. Između soli i čoveka, skupe a neophodne soli i kletog čoveka kome uvek nešto treba, ubacuje se ko god može i ko god stigne, i hrišćanski vlastelin i ta nova turska vera i vojska, i trgovac Dubrovčanin i prekupci po gradovima, i skeledžija na vodi i haramija na putu, i carina i trošarina, i slučajna šteta i nezgoda... I tako čovek stoji na ovoj goloj i vetrovitoj visiji, ore i kopa planinsku zemlju, lebdi i kapa nad stokom, a osoliti se čestito nema čim, jer svak od njegovog dela pomalo krnji, a on ne može ni od čijeg.

(…)

Kad bude već jesen, odem malo u moje selo. I tamo je život! Jesi li ti slušao kad puca cerovina u peći, a napolju mraz srce steže?

(…)

Činilo mi se da sam odjednom prenesen u daleko planinsko selo na prisojnoj i pokošenoj strani proplanka, i da sam za vrelog letnjeg dana ušao u neku seosku ostavu koja je sva od smrčeva drveta, ispunjena medom, mlekom, raznim voćem i sasušenim travama.
– Ivo Andrić

U očima ljudi sa kojima je radio, on je izgledao kao osobenjak, bolešljiv i nedruževan čovek koji živi za svoju dužnost i svoj posao, a lišen je smisla za pun život i njegove radosti. Samo oni sa kojima je dolazio u bliži dodir mogli su da naslute kakav je to bolesnik i nesrećnik bio.

(…)

Sa strahom (i taštim stidom) odavno sam primetio da ne razlikujem lako ni brzo zle ljude i postupke od dobrih, ni pametne od ludih. Nije teško zamisliti kako je kobno i opasno bilo, sa takvim nedostatkom, živeti kao čovek među ljudima. Kad se to zna i uzme u obzir, ne treba se ničemu čuditi.

(…)

To je čovek ozbiljan i opšte uvažen, odmerenog držanja, sabran i ćutljiv. On malo govori, a i od onog što kaže polovinu ne razumeš. Toliko su njegove misli iznad onog što mi obični ljudi znamo i možemo da shvatimo. Kad čuješ neku njegovu reč, ostaje ti samo da ideš zbunjen i postiđen kući, i da žališ što ti priroda nije dala njegovu darovitost i što nisi imao prilike da učiš one škole koje je on učio.

– Ivo Andrić

Nismo mi stvoreni da putujemo daleko od svog kućnog praga, ni da živimo na moru. More nas privlači i očarava, ali se uvek, pre ili posle, pokaže da je za nas život na moru u stvari iskušenje kome nismo dorasli ni duhom ni telom. Taj je život slobodniji, lepši, pa možda i lakši od ovog našeg, ali tu razliku treba platiti skupom cenom koja je iznad naše moći. Zbog toga se, živeći na moru, osećamo stalno kao rđave platiše, uljezi, varalice. S vremenom, to osećanje raste i biva sve življe i sve mučnije, dok nas najposle ne otera sa morske obale i ne prisili da se vratimo svom tvrdom i oskudnom životu na kopnu.

(…)

Silazak na more veća je pustolovina nego što mi to u našoj lakomislenosti mislimo. U prvi mah izgleda nam da se nije mnogo izmenilo. Nešto malo oko nas, a gotovo ništa u nama. Rastinje našeg kraja pratilo nas je sve do nadomak morske obale; tu se doduše ono menja, ali zemlja i kamen ostaju isti. Tome treba samo još dodati more, veliku količinu slane vode, sa neobičnim ribama ispod glatke ili nemirne površine. I to je sve.

– Ivo Andrić

Čim pređeš turski prag, nađeš se odjednom – ali odjednom! – u posve novoj sredini koja u najmanjoj mogućoj meri zavisi od spoljnjeg sveta, okružen mirom i samopouzdanjem utvrđenog, odvojenog i izdvojenog porodičnog života koji nam svojom tišinom govori da se sve zna (sve što treba znati!) i da nema potrebe da se išta pita, kazuje i tumači.

(…)

Teško je naći na Orijentu građevinu koja je cela lepa, čista, i kojoj se ništa ne bi moglo prigovoriti. Ali, s druge strane, ne postoji na Istoku građevina koja, ma kako oronula i zapuštena bila, nema bar pedalj zelene bašte, ili česmu žive vode, ili samo jednu jedinu saksiju sa pažljivo negovanim cvećem minđušice ili ruže mesečarke.
– Ivo Andrić

„Švabica“ je jedna od najpotresnijih i najintimnijih pripovedaka Laze K. Lazarevića, utemeljivača srpske psihološke proze. Iako je pripovetka nastala u vreme piščevog boravka u Berlinu, i jako nosi autobiografske nagoveštaje, Lazarević je nije objavio za života. Prvi put je ugledala svetlost dana 1898. godine, sedam godina nakon njegove smrti.

The Highland Wreath remains timeless, cherished as one of the greatest achievements of Serb literature as a whole. His largely decasyllabic epic drama, expressed in the traditional meter of Serb folk poetry presents a panoramic rendering of Montenegrin society at the end of the 17th century: sharply divided, and threatened by foreign military and spiritual rule. For, seeking to uphold their traditional worship of freedom, courage, and honor, passed on to them by their stern, Spartan-like ancestors, the Christian Orthodox, Montenegrin Serbs – whose selfhood and very lives were physically, economically, and morally threatened by the occupiers – were forced to turn against their native, also ethnically Serb countrymen, who, by converting to Islam, had joined the oppressors. Thus, Njegoš’s depiction of a historic event that took place on Orthodox Christmas Eve in Cetinje, preceded by the deliberations of the local headmen and their unsuccessful attempts to persuade the renegades to renounce their conversion, fully reveals this great poet’s insight into the Eternal Struggle – between Good and Evil.

Laza K. Lazarević (1851-1891), rođen je u Šapcu, diplomirao je prava u Beogradu, da bi zatim u Berlinu završio studije medicine. Ostatak života proveo je u Beogradu, gde je radio kao lekar. Iza njega je ostalo devet dovršenih pripovedaka, među kojima su čuvena Švabica i Vetar, i osam nedovršenih, od kojih su neke delovi planiranog romana. Nezavisno od svog nevelikog opusa, on je možda najveće ime srpske knji-ževnosti XIX veka. U ovom izdanju, dopunjenom izborom iz prepiske, sabrano je celokupno delo Laze Lazarevića.

Radnja Krležine najpoznatije drame odvija se u Zagrebu dvadesetih godina 20. veka, u vreme političkih i društvenih previranja koja su oblikovala sudbine mnogih. Leone Glembaj, glavni lik prvog dela trilogije, koju još čine drame U agoniji i Leda, predstavlja paradoksalnu figuru bogatog industrijalca i tragičnog antiheroja. Njegova unutrašnja borba, oblikovana snažnim moralnim sukobima, duboko je povezana s njegovom porodicom, posebno s ocem Ignjatom, čije je sumnjivo poslovanje ostavilo trajne ožiljke na porodičnom imanju. Dinamika Glembajevih otkriva složene odnose moći, ljubavi i izdaje unutar porodice, dok se tajne iz prošlosti polako razotkrivaju.

Tok dramske radnje u Gospodi Glembajevima može se uporediti sa nizom eksplozija, od kojih je svaka potonja snažnija od one prethodne. „Eksplozije” o kojima je reč pisac motiviše velikim razlikama u vrednosnim karakteristikama likova drame, a pre svega razlikom između Leonea Glembaja i ostalih članova porodice Glembaj.
Nikola Milošević

Glembajevi su neka vrsta dekorativnog panoa, naslikanog po motivu jedne građanske civilizacije na odlasku, u agoniji, i imaju karakter poetskog lirskog poniranja u sve elemente takozvane psihološke drame. Položiti težište na problematiku upravo te psihološke dramatike, to bi zapravo bio zadatak knjževnih analiza na temu glembajevštine.
Miroslav Krleža

Najveći spev pisan na srpskom jeziku sa dodatkom Andrićevog eseja "Njegoš kao tragični junak kosovske misli"
Gorski vijenac počinje kao poetska vizija, nastavlja se kao političko-istorijska drama, prelazi dalje u venac epskih slika iz narodnog života, a završava se prizorima zasnovanim na paralelizmu istorijskih zbivanja i filosofskih monologa igumana Stefana. U formalnom pogledu, Gorski vijenac je sinteza svih triju osnovnih rodova poezije s njihovim različitim vrstama i podvrstama, pesnička enciklopedija u kojoj su obuhvaćene sve pesničke forme i svi vidovi crnogorske stvarnosti i istorije. On spada u one izuzetne poetske tvorevine u koje kao da se sleglo sveukupno iskustvo čitavih epoha u životu pojedinih naroda i civilizacija, istorijsko, pesničko i filosofsko.
Jovan Deretić

„Neka bude što biti ne može!” Nigde u poeziji sveta ni u sudbini naroda nisam našao strašnije lozinke. Ali bez tog samoubilačkog apsurda, bez toga, da se paradoksalno izrazimo, pozitivnog nihilizma, bez toga upornog negiranja stvarnosti i očevidnosti, ne bi bila moguća ni akcija, ni sama misao o akciji protiv zla. I u tome je Njegoš potpuno izraz našeg osnovnog i najdubljeg kolektivnog osećanja, jer pod tom devizom, svesno i nesvesno, vođene su sve naše borbe za oslobođenje, od Karađorđa pa do najnovijih vremena.
Ivo Andrić

Knjiga Milorada Pavića Drugo telo – pobožni roman (2006) biće za neke čitaoce ljubavna priča koja se proteže kroz četiri veka, a za neke pobožni roman o drugom telu Hristovom. Svakako ona je objava nekih važnih stvari u životu i posle njega.

Dva ljubavna para u XVIII veku i dva ljubavna para u XXI veku tragaju za drugim telom Hrista i drugim telom čoveka. Oni iz XVIII veka žive u Veneciji i Sentandreji (Ugarska), a oni iz XXI veka pomalo svuda, od Pariza do Beograda.

Ovaj ,,metafizički triler", ovo novo čitanje Bibilije, pored ostaloga govori i o tome šta je Hristu na gori rekao Anđeo tešeći ga pred razapinjanje na krst, zatim o tome gde je Hristos sve bio posle ustajanja iz groba.

Poslednja ljubav u Carigradu – priručnik za gatanje.

Priručnik ne sadrži karte.

Unutrašnja strana vetra ili Roman o Heri i Leandru je roman-klepsidra. Ima dve naslovne strane i zajednički kraj u sredini knjige. Treba ga pročitati jedan i po put da bi se stekla slika o celini. Pri tome knjiga se mora okrenuti kada se dođe do sredine. Čitalac može da krene sa koje strane hoće, ali oni koji počnu sa Herine strane ove mitske priče neće dobiti istu sliku sveta u knjizi kao oni koji počnu sa suprotne, Leandrove strane.

"Ja sam za vreme rata imao dnevnik koji sam vukao sa sobom, kao neku kupusaru. Bio je strašno narastao. Ono što sam bio rešio da štampam na Univerzitetu u Beogradu iznosilo je, čini mi se, najmanje dvanaest štampanih tabaka“, pisao je kasnije Miloš Crnjanski o okolnostima pod kojima je 1921. izašlo prvo izdanje njegovog Dnevnika o Čarnojeviću. Od dvanaest rukopisnih tabaka, Sveslovenska knjižara u Beogradu, koja je trebalo knjigu da štampa, najpre je tražila da se rukopis skrati skoro napola, na sedam tabaka. Ali nije se na tome stalo. „Pored toga, ta knjižara, odnekuda, umešala je u to i profesora Univerziteta Vladu Ćorovića, inače mog prijatelja, kao nekog arbitra o moralu“, svedoči Crnjanski.
„On je tvrdio da u mom Dnevniku treba iseći dobar deo kao pornografiju. Sem toga je tvrdio da u toj knjizi ima isuviše pesimizma i da, posle jednog strašnog rata, nama treba sasvim drukčija literatura. Optimistička. Zdrava. Ne dekadentna. Protiv optužbe da sam „dekadent“ ja sam se nekako još borio, ali protiv optužbe da sam pronograf bilo je nemoguće boriti se.“
Crnjanski se spremao na put u Pariz kada mu je rečeno da će izdavač od prvobitnih dvanaest štampati tek pet tabaka njegovog Dnevnika. „Tih dana ja sam imao mnogo briga, i neprilika, u svom privatnom životu, i bio sam razdražen toliko, da sam spaljivao stara pisma, pa i rukopise, koje u Zagrebu nisam štampao. Pa sam i ono što nije moglo da uđe u Dnevnik spalio… Vinaver je vršio korekturu Dnevnika, dok se štampao, pa je pomešao i raspored pojedinih poglavlja. Ja sam onda već bio u Parizu.“
Tako je od ostataka ratnog dnevnika Miloša Crnjanskog 1921. godine na svet izdat Dnevnik o Čarnojeviću, delo-međaš u istoriji srpske književnosti i do danas jedan od njenih nedosegnutih vrhunaca.

Translated by Will Firth
Introduction by David Norris

"Eto, zainteresovani čitaoče, ili štioče, iz ovog vremena treba da zaronimo kroz vekove ka fra Andriji Kačiću. Naš Andrija rođen je u Bristu pri Makarskoj baš za vreme Velike seobe ili pak prvih godina XVIII veka. U to doba Srbi od Skadra do Istre nalaziše se pod skupom zaštitom Venecije, sa Turcima iza leđa. Mletačka „zaštita“ plaćaše se krvlju i otuda ono – Krajino krvava haljino!
Glad, ljuti dalmatinski krš nastao posle milenijumske seče, nudio je samo glad. Izbora za Srbe u Primorju nije bilo mnogo: ostati i gladovati, turčiti se, katoličiti se ili hajdukovati.
U shvatanju pretvaranja srpstva u slovenstvo jasan je put ka stvaranju hrvatstva što je bečki državni program od sloma Napoleona i njegove kratkotrajne vlade Dubrovnikom i Dalmatijom. Kad udara more o mramorje, ono udara samo u srpskim pesmama ali naši „jezikoslovci“ nazvaše tu stilsku figuru: slovenska antiteza premda je ona srpska antiteza.
Od prvog izdanja s polovine osamnaestog veka, fra Andrije evo ponovo među Srbima.
Dobro nam došao Kačiću, Starče Milovane!
iz predgovora Radovana Damjanovića"

Sadržaj:

Hazarski rečnik
Predeo slikan čajem
Unutrašnja strana vetra
Poslednja ljubav u Carigradu
Unikat
Drugo telo

Događaj obrađen u ovom leksikonu zbio se negde u VIII ili IX veku naše ere (ili je bilo više sličnih događaja) i u stručnoj literaturi taj se predmet obično naziva „hazarskom polemikom“. Sa istorijske pozornice Hazari su nestali zajedno sa svojom državom pošto se odigrala stvar o kojoj će ovde biti najviše reči – pošto su preobraćeni iz svoje prvobitne i nama danas nepoznate vere u jednu (opet se ne zna koju) od tri poznate veroispovesti onoga i ovoga vremena – hebrejsku, islamsku ili hrišćansku. – Milorad Pavić

„Događaj obrađen u ovom leksikonu zbio se negde u VIII ili IX veku naše ere (ili je bilo više sličnih događaja) i u stručnoj literaturi taj se predmet obično naziva hazarskom polemikom. […] Hazari su se objavili istoriji ušavši u ratove s Arapima, i sklopivši savez sa vizantijskim carem Heraklijem 627. godine, ali je njihovo poreklo ostalo nepoznato, kao što su iščezli i svi tragovi koji bi govorili pod kojim imenom i narodom Hazare treba danas tražiti.[…]

S istorijske pozornice Hazari su nestali zajedno sa svojom državom pošto se odigrala stvar o kojoj će ovde biti najviše reči – pošto su preobraćeni iz svoje prvobitne i nama danas nepoznate vere u jednu (opet se ne zna koju) od tri poznate veroispovesti onoga i ovoga vremena – hebrejsku, islamsku ili hrišćansku.“

Gorski vijenac je narodno-herojski ep koji u svojoj osnovi ima istorijski događaj. Delo izuzetne vrednosti u kojem je Njegoš, kroz jedan istorijski događaj, opevao život Crnogoraca - njihovu istoriju i tradiciju, njihove običaje, verovanja i shvatanja. Njegoš je u Gorskom vijencu opevao najvažnije događaje iz prošlosti, od vremena Nemanjića do početka XVIII veka, naslikao svakodnevni crnogorski život i prikazao susedne narode, Turke i Mlečane.

Luča mikrokozma je filozofsko-religiozni spev u kojem je pesnik tragao za odgovorom na pitanje o poreklu zla u svetu i našao ga u vanzemaljskim, metafizičkim uzrocima. Luča nije samo zbir njegovih emocionalnih i životnih drama i lomova kao čoveka, duhovnika i državnika. Ona je izraz njegovog bića i njegovih misaonih preokupacija. Luča mikrokozma predstavlja borbu dobra i zla, Boga i Đavola, u kojoj je Bog pobednik, jer je on stvaralac svega pa i samog Đavola.

Pred vama je zbirka novela Ive Andrića čiji je fokalni karakter žena i ženska sudbina. Ženski likovi u Andrićevoj su prozi istovremeno silni i slabi: sudbina žene postaje onaj marginalizovani mikrosvijet u kome se najjasnije i najdrastičnije otkriva uvijek tegobna i zamršena istorija naših predjela. „Žena stoji kao kapija, na izlazu, kao i na ulazi ovoga svijeta“, govorio je Andrić. U ovoj zbirci objedinjena su tematski Andrićeva remek-djela pripovijedačke proze kao što su: Put Alije Đerzeleza, Mara milosnica, Anikina vremena, Nemirna godina, Jelena, žena koje nema...

“The Pasha’s Concubine” (1926) is one of Ivo Andrić’s finest novellas. This is a story about a beautiful, young and unfortunate Christian girl called Mara, who was forced into concubinage for a Turkish pasha during his service in Sarajevo. Unprotected and without family support, she spent some time in Veli pasha’s house, where he used her for his own pleasure, until he left the town and abandoned her, leaving her alone, humiliated and despised. Rejected by society, Mara was destined to an unhappy fate in a cruel and inhospitable world. Mara is one of Andrić’s heroines whose fatal beauty causes their ill fortune.

Poznato je da je Andrić patio od strašnih nesanica. Ovo su zapisi o toj njegovoj teskobi.

Čitaoci konačno imaju priliku da u jednoj knjizi uživaju u odabranim citatima jednog od najznačajnijih pisaca XX veka, i to u novom ruhu – sa savremenim dizajnom i ilustracijama.
Knjiga sadrži 13 poglavlja: O životu, O dobru i zlu, O grijehu, O ljudima, O ljubavi, O samoći, O prijateljstvu, O sreći, O slobodi, O želji, O sjećanju, O slobodi, O smrti.

Mehmed Meša Selimović je jedan od najznačajnijih srpskih pisaca XX veka.
U rodnom gradu završio je osnovnu školu i gimnaziju. Godine 1930. upisao je Smer za srpskohrvatski jezik i jugoslovensku književnost na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Diplomirao je 1934. godine, a od 1935. do 1941. godine radio je kao profesor Građanske škole, a potom je 1936. postavljen za suplenta u Realnoj gimnaziji u Tuzli.
Od 1947. godine živeo je u Sarajevu i radio je kao profesor u Višoj pedagoškoj školi, docent Filozofskog fakulteta, umetnički direktor Bosna-filma, direktor drame Narodnog pozorišta, glavni urednik IP Svjetlost. Godine 1971. je penzionisan i preselio se u Beograd. Bio je redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti

Roman Na sunčanoj strani značajan je i kao piščev pokušaj da ličnu biografiju pretvori u roman i tako naratizuje raspoloženja i dileme iz pesama u prozi Ex Ponto i Nemiri i da dramatizuje svoja nekadašnja tamnička iskustva na pripovedački složeniji način i manje biografski prepoznatljiv. To mu, izgleda, nije pošlo za rukom, zbog čega je i odustao od pisanja romana (…) Roman Na sunčanoj strani bio je, dakle, u svakom pogledu, različit od pripovedaka koje je Andrić objavio u tri knjige dvadesetih i tridesetih godina 20. veka.

Radovan Vučković

Sa stanovišta evolutivnog kriterijuma, „roman“ Na sunčanoj strani predstavlja most na prelazu Andrićeve lirske faze u epsku. Prema mnogim obeležjima, ta proza čini se bliža Andrićevom ranom delu. Tu je reč o premeštanju lirskog subjekta u jednu epsku proceduru/postupak, sa namerom da se formira celovit romaneskni karakter. Svojom lirskom osnovom, lik Tome Galusa kao da nije mogao da se uspostavi kao faktor romaneskne celine. Stoga bi on možda mogao da se shvati i kao jedna vrsta svesne žrtve poetičkog i stvaralačkog sazrevanja svoga tvorca.

Žaneta Đukić Perišić

Roman leksikon koji se svrstava u klasične romane XX vijeka i smatra prvim romanom XXI vijeka.
Svojom neobičnom formom zaokupljuje pažnju čitalaca i pobuđuje njihov stvaralački duh. Izvanredna priča o Hazarima, drevnom i moćnom plemenu, čije je porijeklo ostalo nerastumačeno, obrađena je u tri tematske cjeline (tri knjige: crvenu- hrišćansku, zelenu- muslimansku i žutu- jevrejsku). Svaka knjiga donosi temu na drugačiji način. Ovaj nesvakidašnji roman preveden je na 40-ak svjetskih jezika i na svakom jeziku ima drugačiji kraj.

„Romanu o Londonu težnju daje moj glavni saradnik – očajanje. U romanu je prisutna – snaga očajanja.“ Miloš Crnjanski

U najkospmopolitskijem romanu u srpskoj književnosti Crnjanski sa fascinantnom uverljivošću oživljava paradoks posleratnog života u metropoli, u kojem iseljenik ima manje nade nego u okolnostima ogoljenog potiranja života. U ratu, smrt je nametnuta, u miru, ona je izbor. Da li je pobednik u borbi za opstanak postao poraženi u borbi za autentičnost?

Roman o Londonu vrhunske domete ostvaruje odsustvom zavodljivosti priče sa neizvesnim krajem, savremenog čitaoca okupira aktuelnošću, a gubitnika u romanu svojom literarnom snagom pretvara u junaka epohalne drame koja se i danas odvija.

Meša Selimović je na stranicama ove knjige zabeležio sve pojedinosti koje su obeležile njegov život, a koje su ostale urezane duboko u njemu kao neizbrisivi tragovi jednog detinjstva, zavičaja, ratnih godina, književnog stvaralaštva i velikih prijateljstava. Iako o minulim godinama pripoveda sa određene vremenske distance, on uspeva da ih dočara tako živopisno – kao da sada iskrsavaju pred njegovim i našim očima. Kada čitalac dođe do poslednje stranice ove knjige shvatiće da je u borbi čoveka sa prolaznošću pobednik čovek – sve dok žive njegova sećanja.

„Prva moja sjećanja vezana su za rodnu kuću, mada je to čudno, jer sam bio suviše mali da bih mogao nešto zapamtiti. Pa ipak mi u sjećanju nejasno stoji širok trijem i drveno stepenište što vodi na sprat, pamtim bunar u dvorištu i voćnjak iza kuće. Ali nisam siguran u svoje sjećanje, možda sam sve izmislio ili u sebi naknadno dogradio prebacujući buduće viđene slike u ranije vrijeme. Ali se potpuno sjećam velikog paunovog pera što ga nosi moj brat iz stare kuće u novu, dok ja, trogodišnjak, nosim majčinu posudicu za podvlačenje surme (crnilo za obrve). Ako mi je i ovo sjećanje brat sugerirao svojim pričanjem, onda je čudno što je tako živo, plastično, bogato detaljima, ubjedljivo po mome prisustvu. Ili su ta rana sjećanja složena, vanvremenska, sastavljena od mnogih sjećanja, svojih i tuđih, strukturirana u višeslojnu tvorevinu koja djeluje uvjerljivo bogatstvom stvarno doživljenih detalja, mada ne svih u jednom trenutku.“

Koštana je jedna od najlepših, najpoetičnijih i najdubljih pesama cele naše književnosti... Čudna neka nostalgična poezija, zagreva celo ovo delo. U toj poeziji ima nečeg mekog, toplog, dubokog, bolnog, ona izrazava onu ljubav koja je jača od smrti i koja se najzad i izjednačuje sa smrću... Nijedno književno delo naše ne iznosi bolje no Koštana tu osobitu zanosnu, fatalnu ljubav i malo je dela koja su u stanju da ostave tako trajan i dubok utisak... Koštana je Ciganka, pevačica i igračica, ona oličava buran, veseo život, plahu razdraganost mladosti. Ona je jedna od onih lepota od čijeg bleska oči zaslepe i koje kao bludeći oganj vode ljude u propast...“, zapisao je  Jovan Skerlić o jednoj od najznačajnijih drama srpskog realizma.