DOMAĆI KLASICI

Izabrana dela Ive Andrića sadrže 6 knjiga: „Gospođica“, „Na Drini ćuprija“, „Pripovetke I“, „Pripovetke II“, „Prokleta avlija“, „Travnička hronika“. Izbor i raspored pripovedaka u navedenim knjigama odraz je piščeve želje.

Gospođica Rajka Radaković jeste još jedna prepoznatljiva junakinja u galeriji likova Ive Andrića, nesvakidašnja po tome što je do danas ostala najautentičniji ženski lik tvrdice u okvirima srpske književnosti. Iza njenog tvrdičluka krije se strast prema sticanju novca – kao jedina životna težnja, smisao i svrha. Nakon što joj je otac na samrti ostavio zaveštanje da bi nadalje trebalo da živi usredsređena na štednju u svim aspektima egzistencije i da bude nemilosrdna prema ljudima, Gospođica sa nenavršenih petnaest godina stupa u svet izmenjena, nepoverljiva i drugačija od svojih vršnjaka, sa jednim jedinim uporištem – očevim rečima. S vremenom postaje sve zatvorenija za svet u kojem obitava, kao „kruška divljaka“. Pošto je usledila i smrt njenog ujaka, jedinog čoveka u kojem je prepoznala sve principe od kojih je odustala kada je prihvatila očeve reči kao jedinu moguću istinu, Gospođica je dopustila sebi izlet u ljubav sa Ratkom Ratkovićem. Međutim, kada se ispostavi da je to varka, ona će sva svoja htenja i delanja podrediti sticanju novca, suprostavljajući se tako svemu onome drugom što čini život.


Ivo Andrić je rođen 1892. godine u Travniku. Osnovnu školu završio je u Višegradu, koji je obeležio njegovo stvaralaštvo. Već kao đak Velike gimnazije u Sarajevu bio je pripadnik revolucionarnog pokreta Mlada Bosna i borac za oslobođenje južnoslovenskih naroda od Austrougarske monarhije. Tokom 1920. godine započeo je diplomatsku karijeru postavljanjem u poslanstvu pri Vatikanu. Početkom 1923. godine postao je vicekonzul u Gracu, gde je upisao Filozofski fakultet i diplomirao 1924. godine odbranivši doktorsku tezu „Razvoj duhovnog života u Bosni pod uticajem turske vladavine“. Vreme između dva svetska rata proveo je u službi u konzulatima i poslanstvima Kraljevine Jugoslavije u Rimu, Bukureštu, Gracu, Parizu, Madridu, Briselu, Ženevi i Berlinu. Ivo Andrić je 1961. godine dobio Nobelovu nagradu. Celokupni iznos nagrade poklonio je iz dva dela bibliotečkom fondu Bosne i Hercegovine. Preminuo je 13. marta 1975. godine u Beogradu.

U pripovedačkom opusu Ive Andrića značajno mesto zauzimaju pripovetke, dok je sama priča nukleus njegove celokupne književne umetnosti.

O piščevoj snažnoj veri u priču svedoče reči koje je izgovorio za govornicom Švedske kraljevske akademije prilikom uručenja Nobelove nagrade: Način i oblici toga pričanja menjaju se sa vremenom i prilikama, ali potreba za pričom i pričanjem ostaje, a priča teče i dalje i pričanju kraja nema. Sve do danas neprekinuta je nit pripovedanja našeg jedinog nobelovca – ona se nastavlja sa svakim čitanjem njegovih dela.

Upravo kroz taj neprekinuti tok pripovedanja otkrivamo i dublji sloj njegovih dela, onaj koji se otkriva pažljivim čitanjem i komparativnim tumačenjem.

Bez obzira na to da li priče u ovoj knjizi tumačimo pojedinačno, kao zaokružene pripovedne minijature, ili zajedno, kao celinu zasnovanu na istoj kulturno-istorijskoj pozadini, uočavamo da ih odlikuje duboko razumevanje čoveka i njegovih unutrašnjih previranja pred licem sveta u kojem se obreo. Tematsko i idejno bogatstvo i jezičko-stilska ujednačenost ostvarena u izrazu koji je izbrušen do najfinije mere pripovedne preciznosti svedoče o zrelosti i jedinstvenosti literarnog stvaralaštva Ive Andrića. Ono što ovu knjigu pripovedaka čini dragocenom jeste i to što je izbor i raspored napravio sam pisac, te smo ih u ovom izdanju tako i objavili, poštujući piščevu volju.

U pripovedačkom opusu Ive Andrića značajno mesto zauzimaju pripovetke, dok je sama priča nukleus njegove celokupne književne umetnosti.

O piščevoj snažnoj veri u priču svedoče reči koje je izgovorio za govornicom Švedske kraljevske akademije prilikom uručenja Nobelove nagrade: Način i oblici toga pričanja menjaju se sa vremenom i prilikama, ali potreba za pričom i pričanjem ostaje, a priča teče i dalje i pričanju kraja nema. Sve do danas neprekinuta je nit pripovedanja našeg jedinog nobelovca – ona se nastavlja sa svakim čitanjem njegovih dela.

Upravo kroz taj neprekinuti tok pripovedanja otkrivamo i dublji sloj njegovih dela, onaj koji se otkriva pažljivim čitanjem i komparativnim tumačenjem. Bez obzira na to da li priče u ovoj knjizi tumačimo pojedinačno, kao zaokružene pripovedne minijature, ili zajedno, kao celinu zasnovanu na istoj kulturno-istorijskoj pozadini, uočavamo da ih odlikuje duboko razumevanje čoveka i njegovih unutrašnjih previranja pred licem sveta u kojem se obreo.

Tematsko i idejno bogatstvo i jezičko-stilska ujednačenost ostvarena u izrazu koji je izbrušen do najfinije mere pripovedne preciznosti svedoče o zrelosti i jedinstvenosti literarnog stvaralaštva Ive Andrića. Ono što ovu knjigu pripovedaka čini dragocenom jeste i to što je izbor i raspored napravio sam pisac, te smo ih u ovom izdanju tako i objavili, poštujući piščevu volju.

Ivo Andrić je u ovaj roman utkao priču o Mehmed-paši Sokoloviću, koji je kao srpski dečak na silu odveden u tursku vojsku i poturčen je.

S godinama je postao veliki vezir i odlučio je da na Drini u Višegradu izgradi veliki kameni most na jedanaest lukova kako bi spojio sebe nekadašnjeg sa sobom sadašnjim – i tako zauvek i sigurno vezao Bosnu sa Istokom, mesto svoga porekla sa mestima svoga života. Ratne godine donele su velike promene.

Most na Drini oštećen je 1914. godine tokom povlačenja trupa Austrougarske monarhije. Od početka do kraja romana, odnosno od izgradnje mosta do njegovog oštećenja, proći će četiri veka, o kojima pisac pripoveda na stranicama ove knjige. Most na Drini ostaće simbol trajnog i neprolaznog.

Oko njega će se isplesti bezbroj priča o ljudima i njihovim sudbinama, kao i o istorijskim zbivanjima. Te priče i danas spajaju obalu prošlosti sa obalom sadašnjosti potvrđujući reči koje je Ivo Andrić zapisao u eseju Mostovi: Naposletku, sve čim se ovaj naš život kazuje – misli, napori, pogledi, osmesi, reči, uzdasi – sve to teži ka drugoj obali, kojoj se upravlja kao cilju, i na kojoj tek dobiva svoj pravi smisao. Sve to ima nešto da savlada i premosti: nered, smrt ili nesmisao.

U eseju Razgovor sa Gojom Ivo Andrić zapisao je da su proste i uboge sredine pozornice za čuda i velike stvari. Ta misao je značajna jer predstavlja osnovu za sagledavanje i razumevanje celokupne piščeve poetike, u okviru koje se posebno ističe Travnička hronika, delo čija je radnja smeštena između stešnjenih i uskih travničkih kasaba. I upravo tu, u Travniku, pronalazimo sliku sveta kao pozornice na kojoj se smenjuju sudbine sasvim običnih i malih ljudi. Međutim, na toj istoj pozornici istorija se rašila otkrivajući svoje naličje. Tako je zapodenuto pripovedanje i ispričana je priča u kojoj je Ivo Andrić postavio mnoga pitanja, ali i ono esencijalno – kako dokučiti smisao postojanja u svetu u kojem je ljudska sloboda ograničena i osujećena?

Naslov Prokleta avlija ima višeznačno simboličko značenje, ali jedna od prvih asocijacija jeste zatvor. U tom stambolskom zatvoru obreli su se i krivi i nedužni. To što će upravnik Karađoz kazati da tu nema nevinih svedoči o tome da je reč o prostoru koji je odvojen od ostatka sveta, ustrojen po unutrašnjim pravilima, potpuno drugačijim od stvarnih i opštevažećih. Prstenasta struktura, odnosno priča u priči zasniva se na kružnom smenjivanju pripovedača, pa se pripovedanje u ovom delu može zamisliti poput koncentričnih krugova koji se sužavaju do samoga jezgra u kojem se nalazi centralna priča o Džem-sultanu. O tragičnoj sudbini ovog istorijskog junaka iz XI veka pripoveda ćamil. Poistovećujući se sa njim, ćamil će javno reći: Ja sam to!, osvetljavajući tako vrlo značajno identitetsko pitanje. O ćamilu pripoveda Haim. Međutim, svi ovi junaci deo su fra-Petrovih sećanja iz Proklete avlije. Uspomenu na fra-Petra čuva bezimeni mladić sa početka ove priče – on posmatra snežnu utabanu stazu koja vodi do malog groblja, takođe prekrivenog snegom, na kojem se nalazi i fra-Petrov grob. Ovaj roman Ive Andrića ubraja se u jedan od najkraćih romana srpske književnosti i smatra se remek-delom upravo zato što je zaokružen na svim književnoumetničkim nivoima.

The Highland Wreath remains timeless, cherished as one of the greatest achievements of Serb literature as a whole. His largely decasyllabic epic drama, expressed in the traditional meter of Serb folk poetry presents a panoramic rendering of Montenegrin society at the end of the 17th century: sharply divided, and threatened by foreign military and spiritual rule. For, seeking to uphold their traditional worship of freedom, courage, and honor, passed on to them by their stern, Spartan-like ancestors, the Christian Orthodox, Montenegrin Serbs – whose selfhood and very lives were physically, economically, and morally threatened by the occupiers – were forced to turn against their native, also ethnically Serb countrymen, who, by converting to Islam, had joined the oppressors. Thus, Njegoš’s depiction of a historic event that took place on Orthodox Christmas Eve in Cetinje, preceded by the deliberations of the local headmen and their unsuccessful attempts to persuade the renegades to renounce their conversion, fully reveals this great poet’s insight into the Eternal Struggle – between Good and Evil.

Ovaj roman počinje pred kraj leta 1943. godine, savezničkim bombardovanjem Zadra u Drugom svetskom ratu, a završava se u selu Smiljevcima. Pripovedajući o ratnim strahotama, pisac će prikazati da posle njih ostaju rastrzani životi pojedinaca, u kojima se razaznavaju samo obrisi ljudskih lica i pitanja – „zašto rat?“, „zašto sve ovo zlo?“. Iako je od objavljivanja ove knjige prošlo sedam decenija, današnji čovek je suočen sa istim pitanjima. Upravo to svedoči o neophodnosti borbe svih nas – za trijumf svetlosti nad tminom.

Vladan Desnica je rođen 1905. godine u Zadru. Nakon što je studirao prava u Zagrebu i filozofiju u Parizu, diplomirao je 1930. godine na zagrebačkom Pravnom fakultetu. Radio je kao advokat, govorio je pet jezika, prevodio je dela sa italijanskog, francuskog i ruskog jezika. Oprobao se u gotovo svim književnim žanrovima. Ovo je njegov romansijerski prvenac, objavljen 1950. godine. Vladan Desnica je preminuo 1967. godine u Zagrebu. Sahranjen je u srpskoj pravoslavnoj crkvi Svetog Đorđa, koja se nalazi pored dvora Janković Stojana u Islamu Grčkom.

Pored toga što je živela u godinama burnih istorijskih dešavanja, ni tadašnja književna kritika nije bila spremna za književnost žene koja je kroz život išla sama i sa idejama budućeg vremena. Ipak, sve to nije predodredilo ni njen životni ni stvaralački put. Stekla je široko obrazovanje, bila je poliglota, interesovala se za druge kulture, te je mnogo putovala. Uz sve to, čitanje je za nju predstavljalo nepresušno izvorište nadahnuća i spoznaje sveta. „Saputnici“ su prvi put ugledali svetlost dana 1913. godine, a „Pisma iz Norveške“ 1914. godine. Dakle, ove i naredne godine obeležava se 110 godina od njihovog objavljivanja, a mi ih i danas čitamo i nalazimo u njima mnogo toga što prepoznajemo kao naše, odnosno savremeno. To potvrđuje da je Isidora Sekulić u svojim delima iznedrila ono što bismo mogli odrediti kao univerzalno u sveopštem ljudskom iskustvu.

Ovo izdanje je dragoceno i po tome što je predgovor napisao profesor Jovan Delić.



Isidora Sekulić rođena je 1877. godine u Mošorinu. Zbog očevog posla, detinjstvo je provela u Rumi i Zemunu. Rano je ostala bez majke. Zahvaljujući očevom stavu, ali i sopstvenoj želji da se obrazuje, posle završene gimnazije u Zemunu, pohađala je Višu žensku školu u Novom Sadu, Srpsku učiteljsku školu u Somboru, i potom se usavršavala u Budimpešti. Doktorirala je 1922. godine u Berlinu. Znala je nekoliko svetskih i klasičnih jezika, te je ostavila neizbrisiv trag i kao prevodilac. Godine 1939. izabrana je za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije, a 1950. godine za redovnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti, postavši tako prva žena akademik u Srbiji.
Umrla je 1958. godine u Beogradu.

„Na tom tavanu, gdje sam tražio samoću, saznavajući se, i pribježište od otvorenih širina zavičaja, iako sam ga volio više nego majku, mislio sam često o zlatnoj ptici iz neninih prica. Nisam znao šta je ta zlatna ptica, ali dok sam slušao kako pada kiša po krovu od šindre, i otvoreni kapak lupa na vjetru, i bezbroj očiju viri iz ćoškova, zamišljao sam kako pronalazim svoju zlatnu pticu, kao junak iz neninih žubornih kazivanja, znajući da se tako, na neki čudan, neobjašnjiv način, ostvaruje sreća. Zaboravio sam na nju docnije, život je raspršio snatrenja mladosti, moguća u vrelom zamišljanju bez prepreka, u slobodi željenja bez granica, rodena u neiskustvu. A javila se ponovo, kao podsmijeh, kad mi je bilo najteže. Bio jednom jedan dječak, u očevoj kuci, nad rijekom, koji je sanjao zlatne snove, jer ništa nije znao o životu. Bio je i jedan drugi dječak, u hanu, na ravnici, koji je mislio o zlatnoj ptici. Ubili su mu majku, bila je griješna, a njega otjerali u svijet. Bilo nas je četvoro braće, i sva četvorica su tražila zlatnu pticu sreće. Jedan je poginuo u ratu, jedan je umro od sušice, jednog su ubili u tvrđavi. Ja svoju više ne tražim. Gdje su zlatne ptice ljudskih snova, preko kojih se to bezbrojnih mora i vrletnih planina do njih dolazi? Da li nam se ta duboka čežnja djetinje nerazumnosti posigurno javlja samo kao tužni znak izvezen na mahramama i na safijanskim koricama nepotrebnih knjiga?“

U središtu ovog romana nalazi se priča o seobi Srba iz Austrije u Rusiju. Miloš Crnjanski je tu priču ispričao prikazujući život četvorice braće Isakoviča, ali je pri tome osvetlio portrete raznolikih likova i slika koje su obeležile srpsku i svetsku istoriju. Njegovo umeće pripovedanja otkriva se na svakoj stranici Druge knjige U ovoj knjizi sudbina naroda odrediće sudbinu pojedinca, pa tako i Pavla Isakoviča, junaka koji je u svim svojim lutalaštvima nazirao na horizontu titravu svetlost daleke zemlje Rusije, simbola lepšeg sveta i utehe.

Iako važi za jednog od naših najznačajnijih romansijera, i iako se književna kritika pitala kako će izgledati njegov književni život posle Hazarskog rečnika, objavljenog 1984. godine, pisac je ostao dosledan sebi – nastavio je da od književnosti pravi istinu. Pri tome, nikada nije napustio formu kratke priče – priče su neprestano nastajale, razgranavale se i izrastale u čudesne svetove, koji su zapravo bili njegov dom, a danas su naša otadžbina. Tako nas je sam pisac uverio u sopstvene reči: samo duša može da raste i posle smrti.

U ovom romanu pronalazimo sve dobro poznate osobine književnog stvaralaštva jednog od naših najznačajnijih pisaca XX veka: briljantno umeće pripovedanja, u koje je utkano nastojanje da se čovek sagleda naspram vremena kojem pripada. Za to je potreban dar, ali i snaga duha.

Meša Selimović imao je i jedno i drugo. Osvrćući se na književno stvaralaštvo u knjizi Sjećanja, Meša Selimović zapisao je sledeće: „Kad je izašao iz štampe moj prvi roman (’Tišine’), ja sam imao pedeset i jednu godinu! Niko nije znao koliko sam strahova pobijedio u sebi dok se nisam usudio da izađem pred čitaoce“. Već na prvim stranicama Tišina prepoznaćete glas Meše Selimovića. Ovoga puta ispripovedaće vam priču posle koje će sve tišine odzvanjati drugačije.

Seobe su roman o čoveku koji je u ratu ostavio ženu i o ženi koja je tog čoveka čekala. Seobe su roman o ljubavi i roman o preljubi.

Seobe su roman o nacionu što je ginuo po tuđoj volji i za tuđ račun. Seobe su roman o uzaludnosti ratovanja.

Seobe su roman o sudbini pojedinca koji je verovao da postoji lepša i svetlija budućnost od one koja se nazirala u pomeranjima sadašnjosti.

Seobe su roman o neusaglašenosti želje i cilja. Seobe su roman o otuđenju.

Seobe su roman o večitoj želji da se ode daleko, jer su daljine uvek bezgranični prostori nade.

Seobe su roman o žudnji da se ispuni praznina. Seobe su roman o beskrajnom, plavom krugu. U tom krugu, i danas treperi ona ista zvezda.

Sudbina Mehmed-paše Sokolovića predodredila je da njegov život bude prekinut pre otelotvorenja njegove ideje na javi. On je napustio ovaj svet, a veliki most na Drini ostao je – kao simbol trajanja – i oko njega će se isplesti bezbroj priča o ljudima, njihovim sudbinama i istorijskim zbivanjima.

Roman Travnička hronika deo je edicije Tragovi koja je posvećena klasicima srpske književnosti.

U travničkoj hronici pronalazimo sliku sveta kao pozornice na kojoj se smenjuju sudbine sasvim običnih i malih ljudi. Međutim, na toj istoj pozornici istorija se raširila otkrivajući svoje naličje. Tako je zapodenuto pripovedanje i ispričana priča u kojoj je Ivo Andrić postavio mnoga pitanja, ali i ono esencijalno- kako dokučiti smisao postojanja u svetu u kome je ljudska sloboda ofraničena i osujećena?

Roman Gazda Mladen svaki čitalac nosiće zauvek duboko u sebi, jer je na njegovim stranicama napisana priča o sudbini čoveka koji je živeo gledajući u juče i sutra, osluškujući tuđe želje umesto svojih i bijući bitke za sve druge osim za sebe. Tako je proćerdao svoj vek žedan slobode i gladan ljubavi.
Mnogo je raskrsnica, staza i puteljaka od trenutka u kojem se život rascveta do trenutka u kojem lišće prekrije cveće, ali naposletku je jedino važno izabrati put iznad kojeg se izdaleka otkriva pejzaž okupan suncem i onda hrabro krenuti ka njegovim horizontima, ne zaboravljajući odakle smo krenuli i gde želimo da stignemo.
Mladen je na jednom mestu u romanu i sam kazao da se ne hvata sve što leti, ali njegov život nas je uverio u to da sve što jednom odleti, više se ne vraća.

„Do ovog ostvarenja srpska književnost nije imala roman koje u toj meri ukazuje na težinu položaja muškarca u patrijarhalnom društvu. Minuciozno opisani karakteri, problematika identiteta, žrtvovanja zarad materijalnog sticanja, razapetost između osećanja dužnosti, intimnih strahova i ljubavi čini da nakon čitanja Gazda Mladen postane jedno od omiljenih dela ne samo srpske moderne nego i srpske književnosti uopšte.“
Bojan Čolak

Ivo Andrić je na jednom mestu u ovoj knjizi napisao kako oseća da se za svakog od nas, u samom trenutku našeg rođenja, plete zamka, malena i tanka, koja raste uporedo sa nama i jača sa našim godinama, pomera se za nama kao naša senka i čeka nas svuda. Uzaludni su svi čovekovi napori da se odvoji od te zamke i sagleda je u celosti kako bi je bolje shvatio i savladao. Ona nam je data kao nekakva tajna rođenja, duboko srasla sa životom. Nikada je nećemo tačno oceniti ni razumeti, ali ipak ćemo pokušavati da je dokučimo, misleći da ćemo tako doći do smisla.

Ipak, ta zamka je samo povod da gledamo u čudo života širom otvorenih očiju. Svi predeli koje otkrijemo i sva lica koja susretnemo jesu znaci da život nije ništa drugo do neprestana potraga za sobom.

„Nema sumnje da Andrićevi Znakovi pored puta sa meditativnim fragmentom kao posebnim proznim žanrom, kao osnovnim oblikom koji se razvija u prostorima njegovih većih proznih celina, jednako kao i sa refleksijama o različitim vidovima života i postojanja, osvetljavaju Andrićev pogled na svet i kao umetnika i kao čoveka. Ti fragmentarizovani zapisi predstavljaju izlomljene delove velike misaone freske koju je pisac doslikavao celoga života. U njima je moguće pronaći elemente ne samo njegovog psihološkog profila, nego i osnovu razumevanja njegovih filozofskih načela i intelektualnih preokupacija.“

Žaneta Đukić Perišić

Osim što je u svojim delima prikazao obrise jednog vremena, kulture i običaja, Borisav Stanković uspeo je da otkrije nevidljivi sloj stvarnosti u kojem su nataloženi obrisi unutarnjeg života njegovih književnih junaka. Zamršeni, raznoliki i složeni – ti obrisi ocrtaće portrete koje i danas prepoznajemo, osećamo i naposletku nosimo duboko u nama – kao ogledala u čijim odrazima najdublje spoznajemo sebe. Zbog toga je Stankovićeva proza svevremena i zbog toga joj se neprestano vraćamo.

Međutim, sva njegova dela imaju i zajedničku nit u kojoj se otkrivaju fragmenti onoga što bismo mogli nazvati životnim usudom – podeljenost čoveka između života koji želi i koji mu je dat. Trag te podeljenosti otkriće se kod gotovo svih junaka, u uveloj lepoti i krhkoj snazi, u tihoj rezignaciji u njihovom glasu i naposletku u njihovim očima – kao blesak večite tuge za nečim.

Čitaoci konačno imaju priliku da u jednoj knjizi uživaju u odabranim citatima jednog od najznačajnijih pisaca XX veka, i to u novom ruhu – sa savremenim dizajnom i ilustracijama.
Knjiga sadrži 13 poglavlja: O životu, O dobru i zlu, O grijehu, O ljudima, O ljubavi, O samoći, O prijateljstvu, O sreći, O slobodi, O želji, O sjećanju, O slobodi, O smrti.

Mehmed Meša Selimović je jedan od najznačajnijih srpskih pisaca XX veka.
U rodnom gradu završio je osnovnu školu i gimnaziju. Godine 1930. upisao je Smer za srpskohrvatski jezik i jugoslovensku književnost na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Diplomirao je 1934. godine, a od 1935. do 1941. godine radio je kao profesor Građanske škole, a potom je 1936. postavljen za suplenta u Realnoj gimnaziji u Tuzli.
Od 1947. godine živeo je u Sarajevu i radio je kao profesor u Višoj pedagoškoj školi, docent Filozofskog fakulteta, umetnički direktor Bosna-filma, direktor drame Narodnog pozorišta, glavni urednik IP Svjetlost. Godine 1971. je penzionisan i preselio se u Beograd. Bio je redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti

Dnevnik o Čarnojeviću počinje rečenicom: „Jesen, i život bez smisla“, koja je snažno odjeknula u prošlom veku, ali njen eho ne jenjava – naprotiv – taj eho čujemo i danas, prepoznajemo ga i duboko osećamo, pa stičemo utisak da je glas Miloša Crnjanskog nadišao vreme i uzneo se čak do dalekih sumatraističkih horizonata. Ta rečenica je poput znaka koji dirigent daje orkestru za početak izvođenja kompozicije i ona je samo nagoveštaj simfonije kakvu nismo čuli do 1921. godine, kada je objavljeno ovo remek-delo srpske književnosti.


„Osmotren u perspektivi dela koja je sam Crnjanski ocenjivao kao proemijum modernog romana, poput Floberovog Novembra, kao i u perspektivi dela, poput Sanjina i Zapisa Maltea Lauridsa Brigea, koja su bliska njegovom vremenu pojavljivanja, Dnevnik o Čarnojeviću se pojavljuje u bitnim korespondencijama sa njihovim pripovednim i saznajnim svojstvima. I tada, svakako, roman Crnjanskog predstavlja originalan i izuzetan miljokaz na modernističkom putu evropskog
romana.“
Milo Lompar



Miloš Crnjanski je rođen 26. oktobra 1893. g. u Čongradu (mala varošica u Mađarskoj). Prvi svetski rat zatekao ga je u Beču, gde je mobilisan u austrougarsku vojsku. Posle rata, 1918. godine, došao je u Beograd i upisao je studije književnosti. Nakratko je boravio u Parizu i Italiji, a po povratku, 1921, oženio se Vidom Ružić, koja će mu ostati doživotna supruga. Radio je kao nastavnik u Pančevačkoj gimnaziji, a posle stečene diplome na Filozofskom fakultetu (1922) i kao profesor u Četvrtoj beogradskoj gimnaziji. Bio je ataše za štampu u Berlinu, a ušao je i u diplomatsku službu Kraljevine Jugoslavije. Po izbijanju rata evakuisan je iz Rima, preko Madrida, u Lisabon, odakle je otišao u London, gde je neko vreme bio i savetnik za štampu u jugoslovesnkoj emigrantskoj vladi. U Beograd se vratio tek 1965. godine.

Na stranicama ove knjige čitaoci imaju priliku da se ponovo susretnu sa sledećim delima Dragiše Vasića: romanom Crvene magle i pripovetkama U gostima (Čovek priča posle rata), Resimić dobošar, Rekonvalescenti i Pogibija Jaćima Medenice.

Dragiša Vasić je jedan od najznačajnijih srpskih pisaca. U svim njegovim delima pronalazimo slike rata u čijem središtu je pojedinac – subjekat izmešten iz sopstvenog života i smešten u okvire neke druge stvarnosti – opustošene i dehumanizovane.
Ratni vihor odneo je sa sobom mir, a doneo je prazninu koja će s vremenom ispuniti sve segmente čovekove egzistencije i postati nemir veka.

Pažnja čitalačke publike i književne kritike potvrdila je činjenicu da je Vasa Rešpekt roman od književnoistorijskog značaja. Priča o sudbini neobičnog junaka, koji se zanosi epskim pesmama i megalomanskim planovima o obnovi Dušanovog carstva, objavljena je daleke 1875. godine, ali čita se u dahu i danas, jer je u njoj pripovedač uspeo da otkrije univerzalne istine o životu.

Vasa Rešpekt je neustrašivi sanjar, on je neprilagođen vremenu i sredini kojoj pripada, pa neprestano dospeva u neprilike koje nisu posledica njegovog delanja, već životnog usuda. Upravo zato priču o njemu čitamo ustreptalog srca, a na samom kraju ostajemo zamišljeni nad pitanjem: da li stari heroji mogu opstati u novom vremenu?



„Vasa Rešpekt naslućuje onog drugog nehumorističkog i mračnog Ignjatovića, koji pred starost (roman Patnica) napušta veseli vodviljski svet i nije mu više smešna ni njegova laž ni njegova taština ni njegova ’prijatna poezija’ (D. Živković). Njegova estetika, koja počiva na disharmoniji, otvorila je puteve ’neprilagođenim’ deklasiranim junacima.“

Dragana Vukićević

Ovo je priča o prolaznosti, ali i o sukobu generacija: gospodar Sofra Kirić je preduzimljiv i nadasve pošten čovek – on je sve u životu stekao sopstvenim radom i zalaganjem, a njegova deca su njegovi antipodi – bezvoljnici koji rasipaju nasleđeno bogatstvo. Jedan od njih je i Šamika, dobroćudan i obrazovan dendi, neprestano okružen ženama, a na kraju će ipak ostati neženja i večiti mladoženja.

Jedinstveno pripovedačko umeće obeležilo je književno stvaralaštvo Borisava Stankovića. Njegovo pripovedanje je živo i jezički svojevrsno, a njegovi junaci su autentični – oni su večito u sukobu sa sobom, ali i sa svetom koji ih okružuje. Pored toga što je u romanu Nečista krv prikazao prelomni trenutak za srpsku kulturu i tradiciju – oslobođenje od turske vlasti, Borisav Stanković je otelotvorio jedan od najsnažnijih i najlepših ženskih likova u srpskoj književnosti. Sofka – „efendi Mitina kći“ – duboko je ukorenjena u sredinu kojoj pripada, ali istovremeno ona u sebi oseća prisustvo one druge Sofke, koja se olako prepušta nemiru krvi – najdubljim čežnjama i najraspusnijim maštanjima. Njen psihološki portret i prikaz intimnog sveta čine ovaj roman modernim i danas.„Raznovrsna kulturološka problematika, moderni izraz i jaki psihološki karakteri učinili su da Nečista krv ostane jedan od najcenjenijih, najčitanijih i najvoljenijih romana srpske književnosti HH veka.“- Bojan Čolak

–

Tragovi su edicija posvećena klasicima srpske književnosti. Književnost uvek i oduvek dopunjuje nevidljivi red stvarnosti nastojeći da u sebi oslika sve njegove nijanse i kontraste i da tako u svojim redovima ispiše tragove jednog vremena.

Tragovi nas uče da pažljivo osluškujemo sve ispričane priče, jer svaka od njih je pokušaj da se odgonetne smisao ljudskog postojanja. Brojni tehnički pronalasci, naučna i druga dostignuća obogatila su život modernog čoveka i zasnovala novu sliku sveta u ekspanziji. Svi segmenti društva i kulture su preobraženi i prilagođeni tokovima vremena. Ni književnost se nije mogla odupreti opštoj klimi novog razdoblja. Ipak, jedno je u književnosti nepromenljivo – pripovedači se smenjuju, ali priče se ponavljaju, jer ih povezuje ista nit – nastojanje umetnika da dokuče smisao promena koje svako doba neumitno donosi sa sobom. Prateći tragove, posetićemo minula vremena na drugačiji način – shvatićemo odakle smo krenuli, gde smo želeli da stignemo i koje istine ne bi trebalo da zaboravimo.

Tragovi osvetljavaju i prošlost i sadašnjost, otkrivajući nam da se svet može najdublje spoznati kroz književnost. Najsnažnije otisnuti tragovi su večni – ne može ih obrisati vreme, ne mogu ih pregaziti ljudi.- Marija Radić

–

Borisav Stanković je rođen 1876. godine u Vranju. Vrlo rano je ostao bez roditelja, pa ga je odgajila baba Zlata, kojoj je posvetio pripovetke Tetka Zlata i Uvela ruža. Posle završene gimnazije, studirao je na ekonomsko-političkom odseku Velike škole u Beogradu. U toku Prvog svetskog rata je bio zarobljen i odveden u logor u Derventu. Zahvaljujući zalaganju književnika Koste Hermana oslobođen je i vraćen u Beograd. Posle završetka rata radio je u Ministarstvu prosvete Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Umro je 1927. godine u svojoj kući na Dorćolu.

Beautifully written, with brilliant insights into the ever mysterious depths of the human heart, The Fortressis another Selimovic’s masterpiece and one of the most significant novels from the Yugoslav literature.

Set in the 18thcentury Bosnia under Ottoman rule, the novel portrays Ahmet Shabo, a young man who has just returned home after a war in a distant country. After his tormenting experiences, Ahmet has trouble rejoining the society. He rather spends his time alone, contemplating the value and purpose od life. Only when he meets a girl who makes his heart sing once again does his will for life rekindle. Together, they confront the oppressive system which turns their lives into a daily struggle for survival.

„In disturbing echoes of the present day, Ahmet Shabo rehearses issues we live with now, in our apparently distant, transformed world, their somber litany a fitting testament to his creator's prescience.“–Contemporary Fiction

What was going on in the world or what would be tomorrow didn’t matter. All that mattered was this moment of bliss without thought. There’d be a thousand such moments for others, but this one never again. A thousand other people’s loves would be like this one, but this one could never be again. For the first time I knew happiness, felt it, saw it, sensed it. The whole world, the entire universe, the three of us.

Meša Selimović je na stranicama ove knjige zabeležio sve pojedinosti koje su obeležile njegov život, a koje su ostale urezane duboko u njemu kao neizbrisivi tragovi jednog detinjstva, zavičaja, ratnih godina, književnog stvaralaštva i velikih prijateljstava. Iako o minulim godinama pripoveda sa određene vremenske distance, on uspeva da ih dočara tako živopisno – kao da sada iskrsavaju pred njegovim i našim očima. Kada čitalac dođe do poslednje stranice ove knjige shvatiće da je u borbi čoveka sa prolaznošću pobednik čovek – sve dok žive njegova sećanja.

„Prva moja sjećanja vezana su za rodnu kuću, mada je to čudno, jer sam bio suviše mali da bih mogao nešto zapamtiti. Pa ipak mi u sjećanju nejasno stoji širok trijem i drveno stepenište što vodi na sprat, pamtim bunar u dvorištu i voćnjak iza kuće. Ali nisam siguran u svoje sjećanje, možda sam sve izmislio ili u sebi naknadno dogradio prebacujući buduće viđene slike u ranije vrijeme. Ali se potpuno sjećam velikog paunovog pera što ga nosi moj brat iz stare kuće u novu, dok ja, trogodišnjak, nosim majčinu posudicu za podvlačenje surme (crnilo za obrve). Ako mi je i ovo sjećanje brat sugerirao svojim pričanjem, onda je čudno što je tako živo, plastično, bogato detaljima, ubjedljivo po mome prisustvu. Ili su ta rana sjećanja složena, vanvremenska, sastavljena od mnogih sjećanja, svojih i tuđih, strukturirana u višeslojnu tvorevinu koja djeluje uvjerljivo bogatstvom stvarno doživljenih detalja, mada ne svih u jednom trenutku.“

Meša Selimović, one of former Yugoslavia’s very best novelists, in his finest work offers his readers an extraordinarily intricate examination of the anxious and incapacitated human heart, splayed against a backdrop of unsettling vagueness and mystery.

The novel recounts the story of sheikh Ahmed Nuruddin, a dervish living in a kasaba in Bosnia, sometime during the Ottoman rule. When his brother is arrested, the dervish is uprooted from his serene life in the tekke and thrust in the reality of an unfair world, where the fate of an individual means nothing to the merciless system. Often compared to the works of Kafka and Dostoyevsky, this painfully honest and masterly woven story is vague enough in its timing and setting to gain the universality which makes it ever relevant.
The plot of the novel is based on a true event in Selimović’s own life, allowing the narrator to examine the experience from the most personal point of view and delve into every dark corner of the human soul confronted with the hardest life choices. Hugely successful when published in the 1960s,
Death and the Dervish has continued to enchant the reader with equal power ever since.

Then I realized what was most important. Did he remember? I had also asked him once about the golden bird that meant happiness. Now I understood: that was friendship, love for another. Everything else can deceive us, but that cannot. Everything else can slip away and leave us empty, but that cannot, because it depends on us. I could not tell him: be my friend. But I could say: I’ll be yours.

Prevod na engleski: Bogdan Rakić & Stephen M. Dickey

*Tišine*

„Ni za jednu životnu stazu ne postoji vodič, svaka je neispitana, neponovljiva, zato je u životu avantura pravilo, a ne izuzetak, jer je putovanje kroz neispitane predjele, koje niko poslije nas ne može ponoviti, sve se staze potiru, uvijek nanovo se stvara nova konfiguracija, uvijek se ukazuje drugi pejzaž, druga klima, za svakog posebno.“

*Derviš i smrt*

„Sad sam shvatio: to je prijateljstvo, ljubav prema drugome. Sve drugo može da prevari, to ne može. Sve drugo može da izmakne i ostavi nas puste, to ne može, jer zavisi od nas. Ne mogu da mu kažem: budi mi prijatelj. Ali mogu da kažem: biću ti prijatelj.“

*Tvrđava*

„Troje nas je, u cijelom svijetu samo troje: moji prsti, njeno tijelo i njegov ujednačeni damar. Nije važno šta se dešava u svijetu, nije važno šta će biti sutra, važan je ovaj čas blaženstva bez misli. Hiljadu nečijih srećnih časaka biće kao ovaj, ali ovaj nikada više. Hiljadu tuđih ljubavi biće kao ova, ali ova nikad više.“

*Ostrvo*

„Sudbina me je postavila na ovu stazu, za drugu ne znam, i koračaću po njoj dok u meni ima snage. Ovdje sam ugledao nebeski beskraj i pučinu na kojoj mi se oko odmara, i ovo ne bih zamijenio ni za jedan kraj na svijetu. Ljepših možda ima, dražih nigdje. Ovaj kraj, to sam ja, to je moj život i moja ljubav.“

*Krug*

„Bili su skromni ljudi oboje. Zauzimali su malo mesta u životu. Ničim nisu zadužili čovečanstvo. Bili su sitni i nevažni, neprimetni kao dve čavke u jatu čavki; nisu se odlikovali ni sposobnostima, ni pameću, ničim naročitim. A ipak su bili posebni i izuzetni, zbog ljubavi i zbog patnje.“