KULTUROLOGIJA

U prvim decenijama jugoslovenskog otvaranja prema svetu, Italija je uprkos složenim političkim odnosima glavni „posrednik“, ali i neposredni proizvođač i izvoznik zapadne popularne kulture i modela potrošačkog društva u zemlji samoupravnog socijalizma. U utakmici politike i propagandnih slogana („Trst je naš!“) i privlačnosti tršćanskih robnih kuća, Ponterosa, Sanrema, Felinijevih fi lmova, kao i sve širih privrednih veza, prevagu su odneli ekonomski pragmatizam, ali i želje i potrebe „običnih“ Jugoslovena da od sredine 1950-ih kroz „italijanski prozor“ počinju da upoznaju „zapadni svet“ tražeći tamo ono što nije moglo da im ponudi domaće oskudno tržište. Frančeska Rolandi ubedljivo piše o ovim velikim i malim koracima, kulturnim uticajima i preplitanjima, političkim i ideološkim otporima prihvatanju proizvoda italijanske popularne (i onih „visoke“) kulture; od modnih trendova, zabavne muzike, televizijskih programa, stripova, do filmova i savremene literature. Njeno istraživanje pokazuje u kojoj meri je ova nezvanična „kulturna diplomatija“ bila važna. Iako je u pitanju studija italijanske autorke o uticaju italijanske popularne kulture na Jugoslaviju u periodu od 1955. do 1965. godine, ova zanimljiva knjiga pisana je za najširu publiku i budiće nostalgiju kod starijih, a mlađi će saznati na koji način su modni trendovi, potrošački proizvodi, popularna kultura i mediji u Italiji uticali na sve ove pojave u tadašnjoj Jugoslaviji.

Čin prvi. Obično tako počinju pozorišne predstave koje nas uvode u neki novi, najčešće imaginarni svet. Zatim se priča razvija kroz činove i prepliće se sa našim životima i našim svetom. Umetnost u činovima i umetnost naših života uvek se preklapaju i pretapaju čak i kada autori imaju samo umetničke aspiracije. U tom kontekstu društveno angažovane prakse su posebno važan deo našeg života. One ne žele da komuniciraju sa životom preko četvrtog zida, već ruše ona poslovična tri zida. One drsko prelaze granice umetničkog delovanja i postaju deo društvenih gibanja, podela i tenzija na različite kontroverzne, ali uzbudljive načine. Ako vas zanimaju tajne moći društveno angažovane umetnosti, uđite na mala vrata i angažujte se na promenama koje vam znače. Ovo je knjiga za vas. Bolje da je pročitate vi, nego oni koji žele da promene svet na način koji vama ne odgovara. - Dr Aleksandar Baucal

Knjiga U modernističkoj čajdžinici: doživljaj kineskog pisma u evropskom modernizmu istražuje percepciju i tumačenje kineskog pisma u raznorodnim umetničkim oblastima i ostvarenjima nastalim tokom epohe modernizma u Evropi, pokušavajući da odgovori na pitanje zbog čega je upravo promišljanje kineskog pisma i njegovih zakonitosti tako snažno uticalo na mnoge zapadne moderniste. Pojedini autori predmodernističke epohe (Pol Klodel, Viktor Segalen) svojim stvaralaštvom nagoveštavaju modernističko nadahnuće kineskim pismom, ali uticaj i percepcija kineskog pisma i prevoda klasične kineske književnosti do punog izražaja dolaze tek u umetničkim konceptima nekih od rodonačelnika evropskog modernizma.

U delima književnika kao što su Gijom Apoliner i Ezra Paund mogućno je jasno identifikovati kineska ishodišta. Isto tako, percepcija kineskog pisma odigrala je važnu ulogu u filmskoj umetnosti (Sergej Mihailovič Ajzenštajn) i slikarstvu (Paul Kle). U skladu sa modernističkim insistiranjem na fragmentarnom predstavljanju stvarnosti, ovo istraživanje predstavlja kolaž onih stvaralačkih koncepcija u kojima je Kina kao ishodište najsveobuhvatnije došla do izražaja.

U dijaloškom odnosu sa kineskom kulturom i pismom, zapadni umetnici nisu samo dolazili do inovativnih ideja i načina izražavanja u svojim umetničkim praksama već su uspešno gradili i kritička stanovišta u pogledu sopstvenih kulturnih prostora. Analizom različitih umetničkih postupaka inspirisanih kineskim pisanim jezikom, ova knjiga preispituje ulogu modernističkog umetnika kao idiosinkratičnog tumača važnih segmenata kineske kulture.

Knjiga Britanske studije kulture prati dinamiku savremene britanske kulture nastojeći da identifikuje njene nove konfiguracije i putanje kojima bi se mogla kretati u budućnosti, počev od onih koje oblikuje kolonijalno nasleđe nacije, pa do onih koje su rezultat novih formi kulturne politike - etničke, potrošačke, politike regije i zaštite životne sredine.

Knjiga sadrži preko trideset eseja u kojima stručnjaci za date oblasti raspravljaju o gotovo svim aspektima kulture i identiteta u savremenoj Britaniji, analizirajući promene te kulture i identiteta u kontekstu globalizacije. Uvodni deo knjige posvećen je različitim koncepcijama "britanstva" i identiteta, uključujući engleski, škotski, irski, velški, britansko-azijski i crnački identitet. U drugom delu se zatim analizira odnos između tradicije i nasleđa u savremenoj kulturi, dok je u završnom delu dat pregled različitih životnih stilova, potkultura i kulturnih politika koje na mnogo načina preoblikuju savremena značenja prideva "britanski".

Čak i u vreme strahovitih savezničkih bombardovanja Nemačke, Hitler je ubeđeno tvrdio da su uništeni domovi i izgubljeni ljudski životi beznačajni spram gubitka kulturnog blaga. Bar je, na taj način, nacistička propaganda upućivala poruku da nikakvo varvarsko razaranje ne može uspeti da slomi „firerov" umetnički duh. Poimanje smisla takvog stava započinje s razumevanjem knjige Kultura i politika.
Ova opčinjavajuća knjiga, izuzetna ne najmanje i zbog neupitne objektivnosti svog autora, govori o spornoj, katastrofičnoj, tako nemačkoj, navici da vrednuje kulturna dostignuća iznad svega drugog i da kulturu posmatra kao plemenitu zamenu za politiku. Volf Lepenis ispituje kako je ta tendencija uticala na nemačku istoriju od kasnog osamnaestog veka do danas.
On navodi da je nemačko uzdizanje umetnosti iznad politike suštinsko za razumevanje posebne prirode nacizma: činjenica je da su i Hitler, kao i mnogi drugi iz njegove okoline, bili neostvareni umetnici i frustrirani intelektualci koji su, reklo bi se, upražnjavali politiku kao medijum kojim su zamenjivali umetnost.
U nizu istorijskih, intelektualnih, književnih i umetničkih esejističkih vinjeta punih iznuđenih aforizama, ova knjiga širokog zamaha poseban prostor daje Geteu i Tomasu Manu, ali nam autor skreće pažnju i na vrlo različite ličnosti - od Novalisa,
Volta Vitmena, Lea Štrausa do Alana Bluma.
Ona govori o nemačkoj opsednutosti kulturom i kako je osećaj kulturne superiornosti i omalovažavanja politike uticao na njene odnose sa drugim zemljama, posebno sa SAD, Britanijom i Francuskom.